Personal tools

Brabants Dagblad 02 03 1994

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

De gemeentebode stemde voor iedereen

Kinderziektes machinaal stemmen; De gemeentebode stemde voor iedereen; Half stemgerechtigd Nederland kan tegenwoordig zijn stem uitbrengen op een computer. Ons land is zeer vooruitstrevend in het gebruik van stemmachines, al waren de eerste ervaringen met machinaal stemmen rampzalig. In de gemeente Maasdriel praat men daar nu nog over. Door Lindy Jense

"Er waren zoveel mensen die niet begrepen hoe de stemmachine werkte, dat de gemeentebode er maar bij bleef staan. 'Zegt u het maar', klonk het dan. Hij heeft uren staan stemmen". Het was 23 maart 1966, en in de gemeente Maasdriel was K. van den Bosch, destijds hoofd van het bevolkingsregister, bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten aanwezig in een van de zes stemlokalen. Terwijl nu de helft van de Nederlandse stemgerechtigden elektronisch stemt, waren de mechanische stemmachines in Maasdriel destijds een primeur.

Helemaal uit Amerika, waar - zo ging het verhaal - iedereen met machines stemde, waren zeven machines gekomen voor een door de regering goedgekeurde proef. Van den Bosch: "Het waren apparaten ter grootte van een flinke piano. Ze wogen per stuk wel een halve ton. Met man en macht werden die dingen de trappen opgesleept. Voor het stemmen moest je een grote hendel overhalen, dan gingen de gordijntjes dicht. Vervolgens moest de kieslat op de goede rij gezet, en de kiesschijf naar de juiste persoon geschoven. Dan een druk op de knop, en achterop het apparaat verschoof een tellertje. Aan het eind van de dag zouden wij binnen een half uur de verkiezings-uitslag weten, als eerste gemeente in Nederland."

Het liep anders. Maasdriel wist als eerste gemeente in Nederland dat de verkiezingen er op een fiasco waren uitgelopen. Bijna tweeduizend van de 3500 stemmen waren ongeldig, omdat vijf van de zes apparaten niet goed hadden gewerkt. Van den Bosch: "Overdag waren al monteurs gekomen voor reparaties. Sterke boeren konden met een flinke ruk aan de hendel het apparaat ontwrichten. Op ons bureau stonden uiteindelijk maar 280 van de 750 uitgebrachte stemmen op de machine geregistreerd. De vertegenwoordigers van die Amerikaanse firma stonden voor aap."

 Gewend

Het duurde jaren voor Nederland aan geautomatiseerd stemmen gewend raakte. De firma's Samsom en Nedap zijn gespecialiseerd in het produceren van stemmachines. W. Poelmans, directeur informatiesystemen van Samsom H.D. Tjeenk Willink: "Eind jaren zestig verkochten wij mechanische stemmachines die op initiatief van TNO door Nedap werden gemaakt. Die machines waren een ramp. Daar kon zoveel aan stuk gaan. En ga dan maar eens uitzoeken welk van de dertigduizend onderdelen het heeft begeven. We hebben vervolgens elektronische stemmachines ontwikkeld, die vanaf 1978 in gebruik zijn genomen."

In 1991 werd als nieuwste ontwikkeling de stemcomputer geintroduceerd. Inmiddels wordt bij 200 gemeenten machinaal gestemd. Volgens H. Teulinga, projectmanager stemcomputers van Nedap, is Nederland 'vrijwel uniek' in het gebruik van stemmachines. Teulinga: "Verkiezingen lenen zich ook zo prachtig om te automatiseren. Met machines heb je minder stembureaus nodig, het tellen wordt minder arbeidsintensief. Na een stuk of zes verkiezingen heb je de investeringen er al uit."

De stemcomputers die Samsom en Nedap produceren, hebben allebei de vorm van een soort uitklapbare koffer. De Samsom-computer kost tegen de achtduizend gulden, die van Nedap volgens Teulinga 'ook zoiets'. De functie van de apparaten is uiteraard dezelfde als van die onhandige 'grote stalen archiefkast' van dertig jaar geleden: stemmen tellen. Tegenwoordig met beveiligingssystemen zodat de uitgebrachte stemmen allen netjes geregistreerd worden en bij er bij stroomuitval niets verloren gaat. Fraude is uitgesloten: het aantal uitgebrachte stemmen moet gelijk zijn aan het aantal ingeleverde stemkaarten.

Ook in Maasdriel staan vandaag stemcomputers klaar. Voor het eerst. Sinds die fatale dag in 1966 heeft men er de stemmen met de hand geteld.

GRAPHIC: Een van de eerste stemmachines die Nederland kende.

Wij