Buitenland
From Wij vertrouwen stemcomputers niet
Contents |
[edit] Europa
Nederland is tot nu toe het enige land in Europa waar een meerderheid van de bevolking via computers stemt.
[edit] België
In buurland België stemt 44% van de bevolking via stemcomputers. Tom Doesselaere geeft in een kort artikel een overzicht van de huidige situatie in Vlaanderen. Lees: Gemeente- en provincieraadsverkiezingen 2006. Elektronisch stemmen: een stand van zaken.
Het gebrek aan transparantie in het stemoptelprocédé is ook in België groot. VoorEVA is een vereniging van burgers die het systeem van electronisch, gedigitaliseerd stemmen zoals het tegenwoordig in België gebruikt wordt, al sinds 1993 aanvecht. Mede dankzij het werk van deze vereniging werd het electronisch stemmen in Belgie sinds 1999 niet meer uitgebreid en bleef de verspreiding hangen op het percentage van 44% van de stemmers. Een meerderheid van 56% van de Belgen stemt dus nog steeds met rood potlood en papier, gevolgd door een handmatige telling door de burgers zelf. G e w e t e n analyseert de zaak verder door de optelprocedure aan te kaarten. Persoonlijke getuigenissen over de inmenging van staatsdiensten in het democratisch procédé lagen hiervoor aan de basis.
[edit] Duitsland
In Duitsland zijn de Nederlandse stemcomputers van Nedap ook (tot nu als enige) goedgekeurd. De situatie lijkt op de Nederlandse, behalve dat stemcomputers nog lang niet zo breed worden ingezet als in Nederland.
Ook is er in Duitsland pas heel recent een equivalent van de Nederlandse Wob (Wet Openbaarheid Bestuur), het zogeheten Informationsfreiheitsgesetz (IFG). Één van de eerste IFG-verzoeken betrof het keuringsrapport van de BundesPrüfstelle over de machines van Nedap en de bijlagen van het rapport, waaronder de broncode van de Nedap-machines. Dit verzoek werd afgewezen omdat de broncode het geestelijk eigendom is van Nedap.
Verder heeft softwarespecialist Ulrich Wiesner uit Neu-Isenburg
bezwaar
De Chaos Computer Club (CCC) onderzocht in samenwerking met wijvertrouwenstemcomputersniet de in Duitsland gebruikte Nedap stemmachines. Het onderzoeksrapport NedapReport werd gepubliceerd op 30 mei 2007 en het persbericht Wahlcomputer sind nicht sicher volgde op 9 juni 2007.
[edit] Estland
Na een experiment bij een referendum in Talinn in januari 2005 als pilot, besloot het parlement in juni 2005 met een krappe meerderheid om, tegen de protesten van president Arnold Rüütel in, een wetswijziging door te voeren die het electronisch stemmen mogelijk maakt. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2005 is er voor het eerst zowel op stemcomputers als via het Internet gestemd. Bijna 2% van de kiesgerechtigeden maakte gebruik van de nieuwe mogelijkheden.
[edit] Frankrijk
Ook in Frankrijk zijn recent de Nedap-machines toegelaten, en tevens twee andere merken. Enkele gemeenten experimenteren ermee: Brest, Le Havre, Vandoeuvre en in de omgeving van Cannes in Zuid Frankrijk (echter niet in de stad Cannes zelf). In Frankrijk ontstond al snel protest, waarvan het meest gekende de website www.recul-democratique.org is. Vertaald: Achteruitgang-van-de-democratie.org. De meeste teksten zijn hier in het Frans, maar er is ook Engels materiaal.
[edit] Ierland
Ierland is een belangrijk land als het gaat om het Europese stemcomputerdebat. Nadat Ierland in 2004 de Nederlandse Nedap-machines invoerde ontstond er debat. De commissie 'Secrecy, Accuracy and Testing of the Chosen Electronic Voting System' maakte van de Nedap stemcomputers beleefd gezegd nogal brandhout in het eerste rapport dat in 2004 verscheen. Concluderend schreef men: "not in a position to recommend with the requisite degree of confidence the use of the chosen system". Ook het tweede rapport is inmiddels uit waarin de hardware min of meer (na aan te brengen verbeteringen) wordt goedgekeurd, maar het gebruik van de software wordt afgewezen. Een heleboel rapporten die de Ierse Commission on Electronic Voting gezien heeft staan online, met daarin naast heel veel saaie testrapporten ook een schat aan technische informatie over de Nedap machines.
De duur betaalde machines (50 miljoen euro voor 7500 machines) worden niet gebruikt: de Ieren blijven stemmen met papier en de nog ingepakte, nooit gebruikte machines staan nu al jaren in het stof. Er werd inmiddels ook al besloten dat de stemcomputers opnieuw niet gebruikt zullen worden tijdens de algemene verkiezingen van 2007. De pers in Ierland spreekt nu over het al of niet vernietigen van de machines. De opslag ervan bij het leger zou 700.000 Euro per jaar kosten.
Journalist Richard Oakley heeft veel bijdragen over e-voting in Ierland geschreven voor de Ierse Sunday Times. Zijn artikelen zijn hier te vinden.
[edit] Italië
Bij de laatste parlementsverkiezingen van april 2006 zijn in vijf regio's scanners ingezet om de papieren biljetten te tellen. Verder zou Italië de aanschaf van Nedap-machines overwegen.
Er zijn recentelijk ook wat nieuwsitems verschenen over mogelijke fraude in Italie met de stemcomputers:
- 24 november 2006 - Italian right 'tried to rig poll' - BBC News
- Italian prosecutors have launched an inquiry into claims that the government of ex-Prime Minister Silvio Berlusconi tried to rig April's general elections.
- 23 november 2006 - Film accusing Italy's Berlusconi of vote-rigging prompts probe - Yahoo News
- In a film, titled "Kill Democracy!", Enrico Deaglio and Beppe Cremagnani assert that a small computer program allowed the interior ministry to change some of the blank ballots to votes for Berlusconi's center-right coalition.
[edit] Finland
Na een wetswijziging begin 2006 zullen er bij de parlementsverkiezingen van 2007 tests met stemcomputers plaatsvinden in de steden Karkkila, Kauniainen en Vihti.
[edit] Polen
Zou aanschaf van Nedap machines overwegen.
[edit] Spanje
In januari 2005 konden 2 miljoen kiesgerechtigden drie weken voor het eigenlijke referendum deelnemen aan een proef-referendum zonder rechtsgeldigheid via Internet. Geïnteresseerden kregen daartoe in 52 gemeenten op vertoon van legitimatie een chipcard om te stemmen in een stemburo, of een envelop met gebruikersnaam en wachtwoord om te kunnen stemmen via Internet.
[edit] Verenigd Koninkrijk
De Britse regering heeft sinds 2002 30 miljoen pond (45 miljoen Euro) gestoken in het moderniseren van de verkiezingen. Aan de pilotprojecten konden 2,5 miljoen mensen - 11,5% van de kiesgerechtigden - deelnemen. Naast electronisch stemmen op diverse manieren, is het tot dan toe in Groot-Brittanië nog niet gebruikte briefstemmen op proef ingevoerd. Er werd in 30 kieskringen onder meer geexperimenteerd met stemmen per interactieve televisie, per telefoon, per sms, via het internet en bij stemcomputers bij supermarkten.
De resultaten waren ontnuchterend: de opkomst steeg niet. Als gevolg daarvan is alleen het briefstemmen ingevoerd. Alle andere experimenten zijn stopgezet en in 2005 en 2006 waren er geen pilotprojecten meer. Louise Ferguson zegt dat: "The UK has not - yet - experienced a voting 'meltdown', a Palm Beach County, a popular treatment by Michael Moore, a PhD like Rebecca Mercuri's, or a Verified Voting campaign by dozens of academics. However, most of the problems experienced on polling day this year centred on getting the technology to work at all, and in one jurisdiction, problems were so severe that the poll was almost abandoned".
[edit] Zwitserland
Begin 2003 konden de burgers van de gemeente Anières voor het eerst via internet deelnemen aan een referendum. Deelname was beveiligd met een PIN/TAN procedure: om in te loggen is een 16-cijferige PIN nodig en om de stem uit te brengen moet een TAN-code van een lijst worden ingevoerd.
In september 2004 werd het systeem in vier gemeentes (Anières, Cologny, Carouge en Meyrin) tijdens een nationaal referendum gebruikt. In deze vier gemeenten bracht een vijfde van de kiesgerechtigeden de stem via het internet uit. Wetenschappers Thomas Christin en Alexander Trechsel hebben een analyse gepubliceerd over dit experiment. Twee maanden later, tijdens een referendum over stamcelonderzoek boden al acht gemeenten de mogelijkheid om te stemmen via internet, en maakte 22,4% van de kiezers daar gebruik van.
Na in totaal vijf pilotprojecten wil de Zwitserse regering het electronisch stemmen stapsgewijs invoeren. In mei 2006 legde de regering het parlement een voorstel voor, voor een landelijke toelating van de 'vote électronique'. De kosten worden geraamd op minstens 28 miljoen Zwitserse franken (ongeveer 18.5 miljoen Euro) over een periode van tien jaar.
[edit] Buiten Europa
[edit] Brazilië
In de vroege jaren negentig wordt er voor het eerst in Brazilië een elektronisch verkiezingssysteem ingevoerd. Het wordt dan eerst in steden met meer dan tweehonderdduizend inwoners gebruikt. In 1996 maakte eenderde van het Braziliaanse electoraat, ongeveer 35 miljoen kiezers, gebruik van een elektronisch stemsysteem. In 1998 werd elektronisch stemmen door tweederde van de kiezers gebruikt en uiteindelijk in 2000 door 100%. Daardoor is Brazilië in 2000 het eerste land in de wereld dat een omvangrijke verkiezing hield waarbij meer dan 100 miljoen kiezers elektronisch stemden voor de President van de Braziliaanse Republiek, de Senatoren, de Federale Afgevaardigden en de Staatsafgevaardigden. In deze verkiezing werden meer dan 400 duizenden machines over het hele land gedistribueerd. Er zijn gegevens dat een klein percentage van deze machines faalden tijdens de verkiezingsdag, doordat kiezers probeerden op de traditionele weg stemmen.
De veiligheid van elektronische stemcomputers is in Brazilië bij wet gedefinieerd. Ondanks beweringen dat deze machines kunnen het kunnen begeven en dat er met ze geknoeid kan worden, is de propaganda- en marketingstrategie van de ‘Electoral Justice’ in Brazilië dat de stemcomputers 100 procent veilig zijn.
Mede door de propaganda van de ‘Electoral Justice’ in het hele land, is de Braziliaanse bevolking zeer trots op het feit dat hun land het eerste in de wereld was waar een omvangrijke electronische verkiezing werd gehouden. Bovendien is de bevolking wijs gemaakt dat dit een Braziliaanse technologie is, terwijl de machines van de Amerikaanse onderneming Diebold zijn gekocht. Er is in Brazilië een enorm vertrouwen in elektronisch stemmen. Soms is het zelfs niet eenvoudig om (kritisch veronderstelde) studenten te overtuigen van de onveiligheid van elektronisch stemmen.
Toch is er ook in Brazilië enige weerstand tegen stemcomputers. Er zijn initiatieven tegen het gebruik van stemcomputers waarvan Voto-e de belangrijkste is. Echter, Prof. José Rodriques-Filho gelooft dat enkel door een beweging van buiten (van andere landen) Brazilianen echt iets tegen electronisch stemmen in Brazilië kunnen doen. Lees meer over Prof. José Rodriques-Filho's kijk op elektronisch stemmen in Brazilië of bekijk zijn PowerPoint presentatie. Er zijn ook vier artikelen in het Portugees beschikbaar: Você não gosta da urna tradicional? Então se prepare..., O voto e os riscos à democracia, Você não gosta da urna tradicional? Então se prepare para as falsificações e fraudes dos chips en ELEIÇÕES ELETRÔNICAS A redução da cidadania.
Amilcar Brunazo Filho geeft (in het Engels) a summary of the computerization of voting in Brazil.
[edit] India
India voerde al in 1989 de eerste stemcomputers op experimentele basis in bij deelstaatverkiezingen in Maharashtra. Dit was op initiatief van de als onkreukbaar bekend staande Nationale Verkiezings Commissie en de apparaten werden ontwikkeld door het staatsbedrijf Bharat Electronics. Tegenwoordig vindt het stemmen in India voor 100% plaats dmv stemcomputers - dit betreft 660 miljoen kiezers verspreid over 800.000 stembureaus!
Redenen om stemcomputers in India in te voeren hadden natuurlijk te maken met het moderniseringsdenken, eenvoud en snelheid van telling alsmede besparingen in de sfeer van logistiek en materialen. De voornaamste reden was echter dat het 'manuele' stemproces notoir corrupt was en tot ernstige onrelmatigheden - en ongeregeldheden leidde. Alle bekende vormen van verkiezingsfraude zijn in India voorgekomen - of aldaar uitgevonden.
Bezwaren en protesten tegen de invoering van stemcomputers waren er ook sinds het begin, en ze kwamen van IT deskundigen, m.n. Arun Mehta. Toch lijken de nogal basale, niet genetwerkte, stemcomputers in India, in het licht van de lokale omstandigheden, vooralsnog aanvaard te worden als de minst slechte optie.
Een goed overzicht geven:
- World's biggest election goes electronic door Will Knight.
- Het (Engelstalige) Wikipedia artikel Indian Voting Machines.
- Het 'digerati' tijdschrift 'Wired' is uiteraard erg enthousiast in het artikel India Gets Out the E-Vote.
Berichtgeving over recente verkiezingen (met stemcomputers):
- The Bombay Ballot: What the U.S. can learn from India's electronic voting machines. Door Eric Weiner.
- Gearing up for India's electronic election door Habib Beary.
Arun Mehta legt de bezwaren uit tegen (Indiase) stemcomputers:
[edit] Verenigde Staten
Verreweg het belangrijkste dat nu in de VS gebeurt in de strijd rond stemcomputers is de campagne tegen Diebold, de grootste fabrikant van stemmachines. Diebold is het centrum van een hele reeks schandalen. Zo beweerde de CEO in een brief aan Republikeinse partijgenoten dat Diebold zich zou inzetten om de stemmen uit de staat Ohio aan president Bush te gunnen. Ook blijkt bij een controle van de verkiezingen in 2006 dat de centrale database van Diebold op een eenvoudige manier corrupt kan raken, waardoor opgetelde aantallen niet klopten, velden niet altijd goed ingevuld worden etc.(!) Diebold weigerde in eerste instantie toegang tot de foutieve gegevens, omdat het 'trade secrets' zou bevatten. [1]. Verder is het belangrijk om te weten dat het stemcomputerdebat in de VS ingebed is in een breder debat rond diverse zorgwekkende ontwikkelingen m.b.t. verkiezingen. De site van de non-profit organisatie blackboxvoting.org is een goed beginpunt.
In Amerika is men zich al een tijdje bewust dat een papieren kopie van de stemmen noodzakelijk is. De Association for Computing Machinery (ACM) heeft zich in 2004 al uitgesproken voor een paper trail: "ACM has recommended that e-voting systems enable voters to inspect a physical (e.g., paper) record to verify the accuracy of their vote, and to serve as an independent check on the record produced and stored by the system. In addition, those records should be made permanent, not based solely in computer memory, to allow for an accurate recount".
Zeventwintig staten hebben inmiddels een wet aangenomen die eist dat stemcomputers een leesbaar biljet afdrukken voor de ogen van de kiezer (VVAT - Voter-Verified Audit Trail). Bekijk voor een visueel overzicht van de situatie per staat de Verified Voting website van Prof. David Dill of lees een artikeltje in USA Today.
De Computerwetenschapper Andrew Appel (o.a. ook getuige in het anti-trustproces tegen Microsoft) schreef enkele goede teksten en werd door de Senaat van New Jersey gehoord over het onderwerp. Het transcript hiervan is een zeer goede samenvattende korte tekst
Computerprogrammeur Clinton Eugene Curtis verklaart in 2004 voor het (administratief) gerecht in Ohio dat hij een programma heeft gemaakt om de stemuitslag te beïnvloeden. Hij legt uit dat het niet mogelijk is dit achteraf te ontdekken. (Video)
Princeton University heeft een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheid om te frauderen met stemcomputers in Amerika (13 september 2006). De onderzoekers Ariel Feldman, Alex Halderman, en Ed Felten tonen aan dat de Diebold AccuVote-TS stemcomputers zeer fraudegevoelig zijn en dat iedereen met toegang tot de apparaten binnen een minuutje frauduleuze software kan installeren die niet te traceren is (en die na afloop van de verkiezing vanzelf gewist wordt). Er is een demonstratie video te bekijken op de Princeton website, waar ook het gehele rapport te vinden is. Felten heeft een demonstratie van de hack gegeven op Fox News. Na de publicatie van het onderzoeksrapport kwam Felten er toevallig achter dat het slot van de Diebold stemcomputer een multi-purpose dingetje is dat ook op mini-bars in hotels voorkomt. Bovendien zijn de sleuteljes gewoon te bestellen op websites voor kantoorbenodigdheden.
Op de website van Ars Technica staat een theoretisch artikel over hoe een verkiezing te winnen is door een dedicated person or organisation.
[edit] Zusterorganisaties/campagnes
- Belgie: Pour une Ethique du Vote Automatisé
- Brazilie: Voto.e
- Canada: Paper Vote Canada
- Duitsland: CCCB Wahlmaschinen
- Frankrijk: Recul Democratique
- Ierland: Irish Citizens for Trustworthy Evoting
- Italie: Voto Elettronico e Democrazia
- Verenigd Koninkrijk: The Open Rights Group
- Verenigd Koninkrijk: The Free e-Democracy Project
- Verenigde Staten: Caltech/MIT Voting Technology Project
- Verenigde Staten: Blackbox Voting
- Verenigde Staten: Verified Voting
- Verenigde Staten: Verified Voting New Mexico
- Verenigde Staten: TrueVoteMD - Campaign for Verifiable Voting in Maryland
- Zwitserland: www.wach.ch
[edit] Internationale organisaties
[edit] OSCE
De Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) stuurt waarnemers naar verkiezingen (voornamelijk) in Europese landen waar vrije en eerlijke verkiezingen niet vanzelfsprekend zijn (zoals de Balkan-landen en voormalige Sovjet-republieken). Het Election Observation Handbook ondersteunt de waarnemers daarbij met methodologie en praktische richtlijnen.
In het Handboek staat niet veel over elektronisch stemmen. Maar uit het weinige dat wel genoemd wordt, valt op te maken dat Nederland niet voldoet aan de OSCE richtlijnen. Belangrijkste gebreken van de Nederlandse verkiezingen met stemcomputers zijn dan:
- het ontbreken van onafhankelijke tests door academici en maatschappelijke groeperingen
- het ontbreken van een 'paper-trail'
De OSCE stuurde van 13 tot en met 22 november 2006 een election assessment mission naar de Tweede Kamer verkiezingen. Het rapport van de missie verscheen op 12 maart 2007:
Final Report on the 22 November 2006 Parliamentary Elections in the Netherlands
Uit het Election Observation Handbook, blz.44:
DIRECT RECORDING ELECTRONIC (DRE) VOTING SYSTEMS: New election technologies using direct recording electronic (DRE) equipment (electronic voting, automated voting) have the potential to facilitate voter participation. However, such new technologies may also pose challenges to the transparency and accountability of an election process. Furthermore, they may influence perceptions on the security of the vote, with a potential impact on voter confidence. It is therefore important to assess the introduction of DRE equipment, where relevant, and whether its introduction will have a direct impact on the possibility to observe the voting process compared to conventional voting. Such issues should be followed closely by an ODIHR EOM where relevant. International observers do not certify DRE voting systems. However, they should have full access to the certification and independent domestic verification process. The criteria electoral authorities use when choosing DRE voting systems, and the manner of introduction, including voter education and pilot testing, are also relevant issues for an EOM. The following measures could prove essential with a view to enhance voters’ confidence in such new voting technologies: * Permission for competent individuals, academic institutions or civil society groups to comprehensively and independently test automated voting equipment subject to reasonable limitations related only to patent or copyright law. However, such testing should not be perceived as a substitute for the establishment of inclusive and transparent certification procedures; * Regulations that ensure against possible conflicts of interests of the vendors; * Facilities that produce a permanent paper record with a manual audit capacity, and serious considerations to ensure a voter-verified auditable paper trail; and * Establishment of a clear division of responsibilities between vendors, certification agencies and election administrators to fully ensure accountability and an effective response in the case of failure of DRE equipment.
[edit] Council of Europe
- Recommendation Rec(2004)11 of the Committee of Ministers to member states on legal, operational and technical standards for e-voting (30 September 2004), Background information and documents on the recommendation
[edit] Met dank aan
We danken Richard Sietmann voor het uitzoekwerk, we hebben dankbaar gebruik gemaakt van een tabel die nog moet verschijnen in een nog te schrijven tijdschrift-artikel.