Personal tools

Gelderlander 12 03 1997

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Reportage permanente tentoonstelling Nedap Groenlo

Nedappers geven kijkje in eigen keuken

GROENLO - Een verdieping onder de prehistorische en middeleeuwse vondsten zijn in het Groenlose Stadsmuseum ook voorbeelden van de modernste technologie te vinden. Want daar zijn mensen van het Groenlose bedrijf Nedap bezig om een permanente tentoonstelling over het reilen en zeilen binnen de fabrieksmuren op te zetten. Net zoals Polarcup voor het Industriemuseum een vertrek heeft ingericht, en Grolsch inmiddels ook rijp is voor het museumbezoek...

Hoewel ze nog enkele weken hebben te gaan (de opening van het Stadsmuseum staat gepland voor 17 april), lijken de Nedappers het meeste werk al verzet te hebben: de vitrines liggen vol spullen, enkele uitvergrote foto's hangen aan de wand. Zoals van het oude gemeenteslachthuis, waar Nedap zich in '46 vestigde. Zelfs de Neon-reclame met het oude Nedap-logo brandt al. Alleen de begeleidende tekstjes en enkele panelen voor interessante documenten en foto's moeten hun plaats nog vinden.

Tekst en uitleg

Voor niet-ingewijden in de elektronica is een beetje tekst en uitleg geen overbodige zaak, al spreken veel spullen voor zich. Zoals de bakelieten deurklinken en jashaken, die Nedap in de beginjaren gefabriceerd heeft. Van hetzelfde hard kunststof materiaal werden later de beschermkappen voor de transformatoren gemaakt.

Die trafo's werden een halve eeuw geleden nog overal voor gebruikt, vertelt Heinz Firing, manager van het wikkelcentrum bij Nedap. De oudste die hij heeft aangetroffen is een grote beltransformator, nog zonder Kema Keur. Een zware gietijzeren plaat met twee grote porseleinen zekeringen, allemaal om een bel te laten rinkelen. "Die kleine kastjes daar doen allemaal hetzelfde", lacht hij.

Samen met de gepensioneerde Nedappers Willy Groothus, die vorig jaar z'n gouden bedrijfsjubileum vierde, en Willy Reijrink (net als Heinz goed voor zo'n veertig Nedap-jaren) heeft hij de laatste maanden hard gewerkt om een representatieve collectie samen te stellen. Eenmaal in de vitrine lijkt het een fluitje van een cent, maar er is behalve intensief gespeurd ook flink gereinigd en gerestaureerd. Iets dat met hulp van de gereedschapmakerij overigens prima lukte.

Tot de oudste stukken in de inventaris horen onder meer een kastje van de radiodistributie en een Nedap-asbak. Ook is er een ontdooitransformator, waarvoor sinds de uitvinding van de centrale verwarming weinig emplooi meer voor is. "Hebben we bij de vleet gemaakt", zegt Firing. "Bij strenge vorst blijken ze elke keer weer nuttig om waterleidingen te ontdooien."

Beveiliging

Beveiliging stond al vroeg hoog in het Nedap-vaandel. Zo is er een apparaat dat knappende draden in een textielmachine moest signaleren, en een veiligheidsstopcontact voor scheerapparaten. "Op sommige campings kom je ze nog wel 'ns tegen. Als je er een stofzuiger op aansluit werkt-ie niet."

Dat bij Nedap altijd creatieve geesten gewerkt hebben blijkt ook uit de 'urinestop' tegen het bedplassen, die piept als vocht gesignaleerd wordt. De sinds '46 in Groenlo aanwezige fabriek, die blijkens een oud aandeel in '26 in Amsterdam is opgericht, blijkt zelfs onderdelen van elektronische orgels en vacuuemkleppen voor Variomatic-motoren te hebben vervaardigd.

"We hebben ook veel voor de spoorwegen gemaakt", vertelt Firing, "bij elke spoorwegovergang knippert wel iets van ons. Ook heeft elke locomotief vier snuffelspoelen, die het signaal van de rails zoeken en remmen als er iets misgaat."

Dat Nedap niet in Groenlo begonnen is, bewijst het oude aandeel ter waarde van gulden 500 dat Groothus laat zien. "Op 27 september '29 is het bedrijf in Amsterdam opgericht. We hebben ook nog een oud kasboek dat in de vitrine komt te liggen."

Zeeforellen

Ook de bekendere producten van later datum hebben een plek in de vitrine gekregen. Zo zijn er behalve wasmachine- en schakelklokken en een van de eerste stemmachines ook allerlei diefstalbeveiligingen, herkennings- en veecodesystemen te zien.

Ook een exemplaar van de jongste uitvinding, de implantaten waarmee zeeforellen op hun route gevolgd worden, zijn vertegenwoordigd. Voor de jeugd die zich bij de transformatoren niets meer kunnen voorstellen of zich toch nog vervelen, zal er een computer neergezet worden.

Niet alle moderne Nedap-vindingen zullen tentoongesteld worden, zegt Firing. "Je weet nooit of de concurrentie ook komt kijken."

Wij