Het vertrouwen van Huib Cuperus

....de discussie zou vooral moeten gaan over vertrouwen. Vertrouwen in het proces, in de procedures, de instituten en wet- en regelgeving.
(Huib Cuperus)

Jan Groenendaal heeft gelijk: Het heeft geen zin om broncodes openbaar te maken. Zonder de hardware en de compiler te kennen is het bestuderen van broncode nutteloos.
En zelfs dan: Wanneer we op 22 november voor het stemkastje staan, hebben we geen flauw benul welke software daar op draait. Ik zie dat niet, u niet en ook de experts van TNO niet.

Testen kan, maar hoeft niet, en gebeurt dus niet

Volgens Sdu-directeur Huib Cuperus kan TNO eenvoudig testen of de software daadwerkelijk aanwezig is. Maar dat is dus niet gebeurd en zal ook in de toekomst niet op grote schaal gebeuren.
Er is geen wettelijke verplichting om alle stemmachines te testen. De wet schrijft voor dat de fabrikant tien stemmachines mag uitzoeken, waarvan er één door TNO moet worden getest. Deze procedure wordt na vier jaar herhaald. Sdu zal gezien de kosten, niet het braafste jongetje uit de klas willen zijn, door op vrijwillige basis alle stemcomputers te laten testen.

Het testen van één stemmachine zegt weinig over de honderden andere stemmachines van hetzelfde type die in omloop zijn. Iedere burger begrijpt dat. Zo geldt een APK-rapport voor slechts één auto en worden er om die reden, dagelijks duizenden auto's gekeurd. Bovendien is het APK-rapport geen garantie dat de auto morgen nog steeds functioneert; het is een momentopname.
Voor stemmachines is het niet anders. Ik weet dat, u weet dat en de experts weten dat.

Eisen zijn bepaald door politieke en economische belangen

Dat de wetgever in het geval van de stemmachine gekozen heeft voor wat omschreven kan worden als Keuren op afstand , is verklaarbaar. Het gaat om belangen van marktpartijen.
Bij het opstellen van het rapport Eisen te stellen aan stemmachines uit 1992, heeft men zich laten adviseren door afnemers (gemeenten) en de stemmachineleveranciers. Afnemers en producenten dragen in deze geen formele verantwoordelijkheid en het zal dus onwaarschijnlijk zijn, dat zij voorstellen hebben gedaan waardoor:

• a: de kosten de pan uitrijzen.
• b: de bestaande stemmachines naar de kringloopwinkel kunnen.

Bovendien was - en is er nog steeds - de politieke ambitie om stemmachines in heel Nederland in te voeren. De enige mogelijkheid om Nederland massaal aan de stemmachine te krijgen (en te houden), is door de kosten significant lager te houden dan het stemmen met papier en potlood. Om die reden is de verplichting om alle stemmachines te testen achterwege gebleven.
Uiteraard hangt het succes van de stemmachine ook samen met het vertrouwen in de stemmachine. Wat doe je dan als overheid? Je staat de fabrikanten toe om zelf tien stemmachines aan te wijzen die door een keuringsinstelling mogen worden getest. Zo weet je zeker dat er geen (kleine) gebreken aan het licht komen.
Zowel het verplicht testen van alle stemmachines als het steekproefgewijs testen, zijn om die redenen niet terug te vinden in Regeling voorwaarden en goedkeuring stemmachines 1997.

De keurings-BV

Naast het onder de loep nemen van de keuringsprocedure (of de totstandkoming daarvan), is het niet onverstandig om ook de keuringsinstelling zelf te bekijken. Ministers hebben het meestal over het onafhankelijke keuringsinstituut TNO; dat klinkt prettig.
Stemmachines worden echter niet getest door TNO, maar door TNO ITSEF BV. Dit BV'tje is een volle dochter van TNO Bedrijven BV. Deze juridische constructie is noodzakelijk, omdat TNO zelf sterk in de ICT sector vertegenwoordigd is. De kans op belangenverstrengeling is aanzienlijk, wanneer TNO zelf als keuringsinstelling zou optreden en het zou de onafhankelijkheid van de keuringsinstelling in gevaar brengen. Het onderbrengen van belangen in een onafhankelijke rechtspersoon, is een volkomen legale en geaccepteerde constructie:

• Ruud Lubbers bracht zijn belangen onder in een stichting onder leiding van zijn broer,
• Cees Veerman stelde een bewindsvoerder aan voor zijn bedrijven en
• Sjoerd Kooistra bedient zich van de beheermaatschappij Plassania.

Niets ongewoons dus, en er is geen reden tot ongerustheid wanneer we lezen, dat SDU door TNO begeleid is tijdens het ontwikkelen van NewVote (zie: Offerte Sdu, K2):

Definitie van onafhankelijk volgens TNO ITSEF BV

Het maakt zelfs niet uit of TNO ITSEF BV zelf de begeleiding heeft uitgevoerd, of dat hier een andere BV bij betrokken was. TNO ITSEF BV hanteert namelijk een eigen definitie van de term onafhankelijk. Directeur Jan Pieter legt dit uit in het in het artikel TNO WERKT VOOR HET MKB:

Directeur Jan Pieters beschrijft hier een bijzondere constructie. Kennelijk is het mogelijk om betrokken te zijn bij de ontwikkeling van een produkt, zonder dat dit de onafhankelijkheid in gevaar brengt. ITSEF BV kan zonder bezwaar van twee walletjes eten: Eerst als verkoper van generieke detailkennis en vervolgens als keuringsinstelling. Het woord onafhankelijk kan breed worden uitgelegd.

Blij met 'onze' bedrijven

Daarom juist moeten we blij zijn met TNO ITSEF BV, Nedap en Sdu; drie bedrijven, geworteld in de Nederlandse samenleving en met een goede reputatie. Dit beweer ik zonder ironie. Het is onwaarschijnlijk dat er met de stemmachines geknoeid wordt van binnenuit.
In de huidige situatie lijkt het geen probleem, dat we het keuren toevertrouwen aan een BV. Evenmin lijkt het een probleem, dat een keuringsinstelling erop vertrouwt dat de producenten stemmachines bouwen zonder modificaties aan te brengen en deze op de markt brengen.
De tijd van Koop Hollandse waar, dan steunen we elkaar, hebben we al lang geleden achter ons gelaten. Gemeenten zullen in de toekomst de goedkoopste stemmachine aanschaffen, ongeacht het land van herkomst. Een tweede, goedkopere keuringsinstelling valt te verwachten. De eisen om als keuringsinstelling te worden toegelaten zijn niet bijzonder hoog en bevatten zeer rekkelijke kwaliteitseisen.
Vraag: Wie keurt de volgende keuringsinstelling?

Bij elkaar gepolderde wet- en regelgeving

Het is gebruikelijk om bij het maken van wetgeving, rekening te houden met belangen van betrokkenen. Hier is echter het werkelijke doel vergeten; de waarborg op eerlijke verkiezingen. Teveel rekening is er gehouden met financiele belangen en politieke ambities. Er is uitgegaan van de huidige situatie, waarin iedereen elkaar kent, vertrouwt en van goede wil is. Dit poldergedrag heeft geleid tot een controlesysteem dat is gebaseerd op wederzijds vertrouwen en aannames.
Maar controlesystemen zijn niet bedoeld voor de goedwillenden. Vertrouwen en aannames zijn het failliet van ieder controlesysteem. Huib Cuperus vraagt vertrouwen, waar controle zou moeten zijn.
Om ook maar eens een communist te citeren: 'Vertrouwen is goed, maar controle is beter'

Joost Kerkelaan

"Assumption is the mother of all fuck-ups"
(Under Siege 2: Dark Territory (1995))