Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 27 - 18 april 2007

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Stemmachines, een verweesd dossier

De Commissie Besluitvorming Stemmachines, ook bekend als de commissie Hermans, heeft zijn rapport afgelopen maandag aan de staatssecretaris aangeboden. Gisteren (dinsdag) stuurde de staatssecretaris het rapport, met een kabinetsreactie, naar de Tweede Kamer.

Groenendaal

De rol van onze goede vriend Jan Groenendaal komt vanzelfsprekend ook in het rapport aan bod. Zo schrijft men onder meer:

  De leveranciers hebben steeds gehandeld overeenkomstig de Regeling
  voorwaarden en goedkeuring stemmachines 1997. In het geval de
  leverancier van de uitslagberekeningsprogrammatuur, Groenendaal
  Bureau voor Verkiezingsuitslagen, waren er geen regels.
  [...]
  Wetende dat de Kiesraad zich afhankelijk opstelde, kent Groenendaal
  Bureau voor Verkiezingsuitslagen zich in het verkeer met de Kiesraad
  en het ministerie gedurende de periode 1991-2007 veel vrijheid toe.
  [...]
  Vier grote politieke partijen krijgen in september 1997 ook een
  brief van Groenendaal Bureau voor Verkiezingsuitslagen: of zij niet
  meer dan dertig kandidaten op de lijst willen zetten (sic). De
  Kiesraad moppert dat Groenendaal, die op 29 oktober 1997 doordringt
  tot de werkkamer van staatssecretaris Kohnstamm (overigens zonder
  succes), zijn plaats niet kent, maar wordt gedwongen zelf de zaak te
  corrigeren.

Publicitair tegenoffensief: pardon?

  Nadat de website van de stichting de lucht is ingegaan, zal het niet
  meer rustig worden op het onderwerp stemmachines. Het ministerie
  belegt een aantal overleggen met de leveranciers Nedap en Sdu,
  alsook met keuringsinstelling TNO. Reeds in juli wordt de AIVD
  gepolst om eventueel technische bijstand te verlenen. De eerste
  bevindingen wijzen erop dat in vergelijking met andere landen de
  machines voor Nederland het minst beveiligd zijn. Dat komt omdat er
  geen regels zijn voor de beveiliging zoals verzegeling, de opslag en
  het transport. Ook mogen gemeenten stemmachines vrijelijk uitlenen
  of verkopen.
  Er wordt vanuit het ministerie een publicitair tegenoffensief
  voorbereid, maar dit komt niet gemakkelijk van de grond. Beide
  leveranciers voelen niet voor het openbaar maken van de broncode.
  TNO raadt een persconferentie zijdens het ministerie af. TNO zou
  'binnen de huidige Regeling' niet alles kunnen garanderen en weet
  niet hoe hertellingen kunnen verlopen.

Wacht even. Dus men concludeert dat het allemaal slechter beveiligd is dan in andere landen en dat er eigenlijk nergens regels voor zijn. Je zou denken dat dit een uitgelezen moment was om in te zien dat we met deze brakke troep niet op een verantwoorde wijze verkiezingen in konden. Het is dan tenslotte pas juli 2006 en er is nog tijd. Maar kennelijk is dat voor de ambtelijke spindoctors het moment om een 'publicitair tegenoffensief' voor te bereiden. Als het om iets onbelangrijks ging zou het eigenlijk best grappig zijn.

De verzegeling deugt niet!

De verzegeling van de stemcomputers werd destijds gebracht als de oplossing die er voor zorgde dat we weer rustig konden gaan slapen: de stemcomputers waren weer helemaal veilig. Weliswaar in ieder geval niet tegen de ietwat excentrieke zakenlieden onder wiens leiding de zegeltjes er op gehangen werden, maar een kniesoor die daar op let. Naar nu blijkt deugt er van die verzegeling ook nog eens geen snars:

  Ter voorbereiding op de verkiezingsdag zelf test het NFI een aantal
  stemmachines. Het blijkt dat ondanks extra verzegelingen het toch
  niet in alle gevallen uitgesloten is dat het stemgeheugen ongemerkt
  kan worden verwisseld. Minister Nicolaï informeert de Tweede Kamer
  hierover vertrouwelijk.

Nou hebben we zelf een aantal Nedap stemcomputers, en we weten ook wel iets van verzegeling. Het bovenstaande duidt op een fenomenale wanprestatie van de zijde van de firma Nedap. Zoals alle wanprestaties in dit dossier is ook dit een wanprestatie op kosten van de belastingbetaler natuurlijk. Nedap heeft de Staat namelijk een factuur met een zeven-cijferig bedrag mogen sturen voor het verzegelen van alle stemcomputers. Wat op zich al gek was als je bedenkt dat ze in allerlei andere landen al jarenlang wel verzegelde stemcomputers leverden.

Onze mening over het rapport

De meeste feitelijke vaststellingen in het rapport zijn hard en duidelijk, en bevestigen wat wij helemaal in het begin van de campagne al riepen. Dat is natuurlijk fijn, en we zouden ook heel tevreden zijn als we niet grote zorgen hadden over wat er nu gaat gebeuren. Er zijn wel wat kleine feitelijke onjuistheden in het rapport te bespeuren, maar dat zijn allemaal details. Zo heeft men voor de Nedap computers het onderscheid tussen het programmageheugen (de EPROM chips) en het stemgeheugen (de blauwe plastic module) niet helder voor de geest. Belangrijker is dat niet duidelijk wordt dat Groenendaal de spin in het web is die de stemcomputers van Nedap in Nederland levert onder de merknaam "Nedap / Groenendaal", een handelsmerk van Groenendaal Bureau voor Verkiezingsuitslagen. Het blad Burgerzaken & Recht citeert in februari 2006 Groenendaal als hij zegt: "Wij hebben bedrijfsmatig kunnen overleven doordat we de verkooprechten hadden van de Nedap-machines". Het rapport doet het echter voorkomen alsof de gemeenten de stemcomputers van Nedap hebben gekocht: "Simpel gezegd: als Groenendaal ermee zou stoppen, dan zouden de stemmachineleveranciers een andere software engineer moeten zoeken om hun verplichtingen jegens de gemeenten na te komen."

Het rapport spreekt hardnekkig van stemmachines, maar gebruikt dan ineens de term "stemcomputer" als het over de VUGA/Sdu StemPC gaat, alsof de Nedap geen computer is. Er staat nota bene zelfs "ES3B stemcomputer" op het typeplaatje. (De StemPC was de voorloper van de NewVote, een kantoor-PC met een touch-screen en brakke software.)

Ook in de weergave van het gesprek met ons is een foutje geslopen. Het rapport schrijft dat wij al in maart 2006 zagen dat de NewVote aan alle kanten straling lekte. Zo helderziend waren we niet, we zagen dat het een PC met een ingebouwd GPRS-modem was, en dat de NewVote dus aan alle kanten lek was. Maar dan bedoelden we lek in de zin van computerbeveiliging, niet in de zin van onbedoelde radiostraling. Hoe simpel het zou zijn om iets nuttigs met lekkende radiostraling te doen drong ook tot ons pas door tijdens ons onderzoek aan de Nedap, een aantal maanden later.

De grote makke van het rapport is echter dat de opstellers ervan een belangrijk scenario voor de oplossing van de huidige problemen niet kunnen of willen zien. Het is voor ons volkomen duidelijk dat de huidige situatie maar één oplossing kent: de landelijke terugkeer naar het stembiljet. Waarna we dan in alle rust kijken of we nog wel een technische oplossing willen, en zo ja welke. Door het hele woord "stembiljet" in het rapport nauwelijks te noemen wordt om de hete brij heen gedraaid.

Het rapport spreekt van "adequaat handelen" door het ministerie als het eenmaal door ons op de problemen is gewezen. Minister Nicolaï heeft op diverse momenten gekozen voor doorgaan met stemcomputers waarvan hij wist dat ze onveilig waren. Hij wist ook dat de aangebrachte extra beveiliging niet deugde. Men heeft in 2006 onomkeerbaar gekozen voor de techniek. Zowel op korte termijn, door in november geen stembiljetten in te zetten, als ook op langere termijn door het kiesproces onder te brengen bij het bureau BZK/BPR, dat meer technisch georiënteerd is en ons reeds zegeningen als het biometrisch paspoort heeft gebracht. Deze beslissingen zijn alleen de 'adequaat' waar het rapport het over heeft als stemcomputers op termijn de juiste keuze blijken te zijn. Is dat, zoals wij vermoeden, niet het geval, dan hebben deze keuzes straks alleen maar veel extra problemen, geld en tijd gekost. Het hoofdprobleem, het feit dat er met stemcomputers achteraf niets meer valt na te gaan, verwordt tot bijzaak.

Lapmiddelen

Onder leiding van de huidige staatssecretaris Bijleveld gaat het ministerie, als onze intuïtie ons niet bedriegt, nog een hele tijd door met de huidige Nedaps. De aangekondigde maatregelen in de kabinetsreactie zijn eigenlijk in twee groepen in te delen. De eerste groep maatregelen betreft het in de regelgeving opnemen van de huidige lapmiddelen, en de tweede groep maatregelen zorgt ervoor dat de fabrikanten van stemcomputers een ondergeschikte positie krijgen zodat het ministerie de lakens uitdeelt. Dat is natuurlijk fijn voor de betrokken ambtenaren, maar laten we niet denken dat dat het probleem oplost.

De staatssecretaris wil de noodmaatregelen van de afgelopen twee verkiezingen in regelgeving vastleggen (de zegels, de stralingsnorm). Het ministerie probeert dat nu te presenteren als "maatregelen rond stemmachines na hard rapport". Maar materieel verandert er dus niets. De Nedap stemcomputers blijven de basis van de infrastructuur voor verkiezingen in Nederland. Alles wat er nu vanuit het ministerie gebeurt is erop gericht om het gehannes met de huidige stemcomputers nog vele jaren te laten voortsudderen, en dat is volkomen onverantwoordelijk. De staatssecretaris is belast met de zorg voor eerlijke en vrije verkiezingen. Gewapend met de de kennis van nu is verdere inzet van de huidige Nedap stemcomputers niet met die zorg te verenigen.

Bestuurlijke moed

In Florida waren afgelopen november 18.000 stemmen kwijt en is de verkeerde in het congres gekozen. Door de stemcomputers daar, vergelijkbaar met die in Nederland, is er achteraf niets meer na te gaan. De gouverneur deed snel wat nodig was en gooide 30 miljoen dollar aan gloednieuwe stemcomputers de deur uit. Florida schakelde over op een systeem waarbij achteraf papier nageteld kan worden. Een verkiezings-official aldaar omschreef de motivatie voor de omschakeling: "We hebben de lat lager gelegd om ruimte te geven aan systemen waar achteraf weinig aan ge-audit kan worden. Dat was een verkeerde beslissing." En ook in Ierland, waar niet eerst een kalf hoefde te verdrinken, heeft men de put gedempt. De al in 2004 voor 50 miljoen euro aangeschafte Nederlandse stemcomputers zijn, na twijfels over de veiligheid en de kwaliteit van de software, nog nooit voor verkiezingen ingezet.

Wereldwijd worden her en der stemcomputers zonder paper-trail afgeschaft, verboden en weggegooid. De staatssecretaris had en heeft een unieke kans om bestuurlijke moed te tonen en te doen wat nodig is: de oude troep bij het grofvuil zetten en ons een veilig en transparant stemproces geven. In plaats daarvan hebben we, typisch Nederlands, een aantal commissies ingesteld en dreigt er nu materieel helemaal niets te veranderen. Na veel omzwervingen, bestuurlijke ellende, mislukte projecten en verspilde miljoenen zullen we, zo voorspellen wij, uiteindelijk bij het stembiljet terugkomen. Wie goed kijkt kan de contouren van het rapport van de parlementaire enquêtecommissie stemcomputers (circa 2012) al langzaam uit de mist zien opdoemen.

Ander nieuws: Florida

Hoewel men daar dus nu nieuwe stemcomputers heeft gaat de controverse over de vorige 'touch screen' machines (zonder papier) nog verder. Na de verkiezingen zijn er tests uitgevoerd om te kijken of er problemen met de machines waren. Die tests bleken alleen functionele tests ("Doet ie het?") waarbij naar een belangrijk probleem (de ES&S touch-screens reageren extreem traag) niet gekeken is. Ook werd niet gekeken of de source code die men bekeek ook gebruikt was voor de machines in het veld. Klinkt het al een beetje bekend?

Ander nieuws: Frankrijk

In Frankrijk, waar de presidentsverkiezingen aanstaande zijn, zijn stemmachines ook controversieel. Nedap heeft daar een stevig marktaandeel en terwijl er steeds meer Fransen elektronisch gaan stemmen nemen ook de protesten toe. In Issy-les-Moulineaux, een voorstad van Parijs, zijn zeven kiezers naar de rechter gestapt om inzet van de stemcomputers te voorkomen. In Issy-les-Moulineaux wil het stadsbestuur gaan stemmen met iVotronic stemcomputers, gemaakt door ES&S. From the people that brought you Florida.

Colofon

Alle vorige nieuwsbrieven:
http://www.wijvertrouwenstemcomputersniet.nl/Nieuwsbrief

Deze nieuwsbrief is een uitgave van:

Stichting "Wij vertrouwen stemcomputers niet"
Linnaeusparkweg 98
1098 EJ Amsterdam

Om direct met ons in contact te komen kunt u het beste een e-mail sturen naar:
info@wijvertrouwenstemcomputersniet.nl

telefoon 020 - 4636394

Wij