Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 29 - 25 mei 2007

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

"Eindspel: Mat in vier"


Algemeen Overleg

Gisteren was het Algemeen Overleg tussen de commissie voor Binnenlandse Zaken en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Ank Bijleveld over stemcomputers. Voor het eerst ontstond duidelijkheid over de plannen van het ministerie voor een nieuwe regeling voor goedkeuring van "stemmachines". Wie onze eerdere nieuwsbrieven gelezen heeft zal niet verbaasd zijn dat het ministerie op de korte en middellange termijn inzet op verder aanmodderen met de huidige Nedap-machines en voor alle fundamentele vragen graag doorverwijst naar de rapportage van de commissie Korthals Altes.

De nieuwe regeling

Oplettende lezers van eerdere nieuwsbrieven weten dat er een nieuwe wettelijke regeling voor stemcomputers moet komen omdat de huidige Nedap stemcomputers met de beste wil van de wereld niet aan de huidige regeling voldoen. Zo kunnen er bijvoorbeeld geen kandidatenlijsten op de "stemmachine" zelf worden ingevoerd, terwijl de regeling dit wel vereist. Om onder andere die reden hebben wij dan ook bezwaar aangetekend tegen het meest recente goedkeuringsbesluit. En dus moet men nog voor de commissie Korthals Altes rapporteert snel nog even de regeling wijzigen. Dat is een lastige balanceer-act want de commissie Hermans beveelt dringend aan dat de stemcomputers en alle toebehoren in een nieuwe regeling volgens meer toereikende eisen worden gekeurd. Maar als die nieuwe eisen zelfs maar bij benadering toereikend worden dan komt het huidige stemcomputerpark er natuurlijk al helemaal met geen mogelijkheid doorheen. Bij het Algemeen Overleg (AO) werd duidelijk wat die door het ministerie bedachte nieuwe regeling gaat behelzen.

Om te beginnen gaat men regelen dat het ministerie de regie over het goedkeuringproces gaat voeren. De fabrikanten leveren alles, inclusief broncode, in bij het ministerie en het ministerie organiseert het hele keuringsproces. Ook zullen uitslagberekeningssoftware en alle andere componenten aan keuring onderworpen worden, en het resultaat van die keuringen wordt openbaar. De broncode zelf echter niet. Na protesten van bijna alle aanwezige Kamerleden wilde de staatssecretaris wel toezeggen in een brief toe te lichten waarom die broncode zelf niet openbaar kan worden. Maar dat doet ze pas over drie weken, geheel toevallig pas na de uitspraak in het Kort Geding van Groenendaal tegen ons. (Zie verderop in deze nieuwsbrief)

Ook komt er een apart convenant met de gemeenten voor de beveiliging van de stemcomputers. Onder de huidige wetgeving is het namelijk niet mogelijk om de beveiliging in de Regeling op te nemen: de grondwet vereist dat alles wat met verkiezingen te maken heeft bij wet geregeld is. En dus mag de regeling alleen die dingen regelen die het bovenliggende Kiesbesluit genoemd worden. En daar mogen weer alleen zaken geregeld worden die in de Kieswet staan.

De nieuwe regeling is, ook volgens het ministerie, heel nadrukkelijk als tijdelijke regeling bedoeld. Men wacht immers de rapportage van de commissie Korthals af om tot een definitief wetgevend kader te komen. Kennelijk verwacht de staatssecretaris dat de fabrikanten van stemcomputers hun spullen aan een nieuwe regeling aanpassen. Dit terwijl al voor die regeling zelfs maar van kracht wordt (in december 2007) de hele zaak naar aanleiding van het rapport van de commissie Korthals (in oktober 2007) nogmaals op de schop gaat. Dat kan natuurlijk alleen maar goed gaan als die nieuwe regeling helemaal naar de bestaande Nedap stemcomputers wordt toegeschreven. Andersom zouden de fabrikanten wel gek zijn: spullen bouwen die binnen paar jaar weer weg kunnen. Afijn, in de droomwereld van het ministerie worden in april 2008 de prototypes aangeboden zodat, als er al machines ter keuring zijn aangeboden, vervolgens in juli 2008 de uitslag van de keuringen bekend gemaakt kan worden. In juni 2009 zijn de eerstvolgende verkiezingen (voor het Europees Parlement), tenzij het kabinet valt of er eerder een referendum is.

Broncode en Paper Trail

De Kamer daarentegen wil ook in de nu komende tijdelijke regeling een paper trail ingevoerd zien en eist onomwonden dat de broncode van de bij verkiezingen gebruikte software snel en zonder voorbehoud openbaar wordt. Dat ging zelfs zo ver dat wachten op de commissie Korthals Altes voor veel Kamerleden niet eens nodig was. Dit omdat gegeven de aanwezige kamermeerderheid "de staatssecretaris op haar vingers kon natellen dat dat er, linksom of rechtsom, uit zou komen". De huidige situatie waarin alleen een "obscuur bureautje Groenendaal waar drie mensen werken" inzicht heeft in de werking van de software werd, in aanwezigheid van het driekoppige bureau, "onthutsend" genoemd. Met tegenzin zegt de staatssecretaris in een halve bijzin toe in ieder geval niet met de fabrikanten af te zullen spreken de broncode geheim te houden.

Eerherstel voor papier en het rode potlood

"Ik neem de ultieme consequentie dat het mogelijk is dat we met het rode potlood gaan stemmen als er geen goede typen zijn", aldus de staatssecretaris. Ook alle aanwezige kamerleden nemen nu zonder blikken of blozen de p-woorden in de mond. Het was verheugend om te zien dat iedereen zich nu realiseert dat we in 2009 echt niet meer kunnen gaan stemmen met de huidige stervende Nedaps. GroenLinks en de SP vragen onomwonden aan de staatssecretaris om zich de moeite van een nieuwe regeling te besparen en willen terugkeer naar potlood en papier tot we deugdelijke stemcomputers hebben. Ook alle andere aanwezige Kamerleden willen dat de staatssecretaris het goed in de gaten houdt en dat potlood en papier snel terugkeren als onverhoopt blijkt dat er iets is met de stemcomputers of dat de hele toestand met nieuwe regeling en goedkeuring te lang gaat duren.

Hoe nu verder?

Als de staatssecretaris in de komende weken de bestuurlijke moed opbrengt om in te zien dat de Nedaps hoe dan ook in 2009 niet meer inzetbaar zullen zijn dan weet zij zich sinds dit AO door een grote Kamermeerderheid (en door ons!) gesteund. De uitkomst is heel makkelijk: doormodderen is misschien in het belang van het agentschap BPR, de club binnen BZK die koste wat kost een technische oplossing wil, maar voor de staatssecretaris en de ambtelijke leiding van het ministerie overheersen uiteindelijk de politieke en carrière-gerelateerde risico's als het mis gaat. En het is nu heftig aan het misgaan.

Want het is tijdens het AO eigenlijk voor iedereen behalve het ministerie volstrekt duidelijk geworden dat het stemcomputer-schip op de klippen gaat lopen. Het ministerie kan zich met betrekking tot die nieuwe regeling dus een heleboel tijd, geld en moeite besparen. Er is namelijk precies één weg uit dit moeras: voor 2009 de huidige "rotte Nedaps" (woorden van een Kamerlid) laten vallen en pas weer overwegen om met computers te gaan stemmen als de diverse deskundigen (zoals de commissie Korthals Altes) zich hebben uitgesproken en transparantie van alle stappen in het proces gegarandeerd is. Eerst denken, dan doen. Of in de woorden van Kamerlid Laetitia Griffith (VVD): "Blind vertrouwen is nooit goed" en in iets wat zo belangrijk is als het verkiezingsproces is er "geen ruimte voor wantrouwen".


Kort Geding

Elke keer als aandacht van media, politiek en/of de pers dreigen te verslappen is Jan Groenendaal onze redder in nood die kosten noch moeite spaart om de centrale thema's van onze campagne weer op de kaart te zetten. Recentelijk heeft hij besloten dat de ISS software die onze stemmen telt nu wel lang genoeg op onze site staat en eist hij in Kort Geding dat wij deze verwijderen. Ook mogen we de software zelf niet verder onderzoeken en moeten we alle kopieën wissen. In de originele sommatie staats zelfs dat we zelfs niet aan derden 'enig gegeven betreffende het ISS computerprogramma' openbaar mogen maken. Het plebs hoeft tenslotte niet te weten hoe de stemmen geteld worden: Groenendaal vertrouwt zijn software alleen als het echt moet heel misschien toe aan deskundigen. En al helemaal niet aan 'de eerste de beste hacker'. Over de dagvaarding schreven we al in een eerdere nieuwsbrief.

Op onze gloednieuwe juridische overzichtspagina staan naast de al eerder ingediende Conclusie van Antwoord nu ook de pleitnota van onze advocaat (beide relatief lijvige werkjes). We gaan op deze plek zeer zeker niet in jolige bewoordingen vooruitlopen op het vonnis en ook de anekdotes uit de rechtzaal houden we voor een volgende keer. De rechter doet op 14 juni uitspraak.


Kiezen Op Afstand

Internetstemmen, hoe verder?

Op 15 mei bespraken deskundigen op uitnodiging van SURFnet de toekomst van Internetstemmen. Internetstemmen, met behulp van het voor waterschapsverkiezingen ontwikkelde RIES-systeem, wordt onder de vlag van de experimentenwet 'Kiezen op Afstand' op dit moment alleen ingezet voor stemgerechtigden in het buitenland. Gezamenlijk werd geprobeerd de belangrijkste vragen en knelpunten te benoemen die zich rond het thema opdringen. Met stip op nummer één kwam de vraag hoe men ooit het stemgeheim en stemvrijheid zou kunnen garanderen wanneer de stemhandeling buiten het stemmlokaal plaatsvindt. Een aantal betrokkenen zou RIES graag ingezet zien bij landelijke verkiezingen, een enkeling lost het stemgeheimprobleem in gedachten op door het stemgeheim ("toch ouderwets") dan maar af te schaffen. Grondwet? Internationale verdragen? Na ons de zondvloed!

Het hele punt van het stemgeheim heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken altijd zorgvuldig vermeden. Het is nu al weer zo'n acht jaar geleden dat de eerste ideeën van internetstemmen begonnen te leven. Toen was er ook een discussie op de site van het Ministerie. In samenvattingen is echter zorgvuldig het punt van de Grondwet weggelaten. Het Ministerie heeft wel zo nu en dan aangegeven dat hier problemen liggen. Maar in plaats van de discussie hier in Nederland te voeren is het Ministerie vooral actief geweest in een commissie van de Raad van Europa, om dit probleem daar "juridisch op te lossen".

Evaluatie KOA Tweede Kamer 2006

Tevens heeft een commissie de inzet van de gehele experimentenwet 'Kiezen Op Afstand' rond de Tweede Kamerverkiezingen van november 2006 geëvalueerd. Het rapport werd onlangs aan de Tweede Kamer ter inzage gegeven. Het rapport stond ook op de agenda voor het Algemeen Overleg, maar daar ging alle tijd op aan verontwaardiging rond de stemcomputers. Omdat wij zelf het rapport ook pas een paar dagen in huis hebben zullen we er wellicht in een volgende nieuwsbrief nog wat meer punten uitlichten. In het rapport wordt de onmogelijkheid van stemgeheim en stemvrijheid bij Kiezen Op Afstand als een vaststaand gegeven gezien. De commissie adviseert daarom dat eventuele uitbreiding van internetstemmen uitsluitend moet worden gericht op mensen die fysiek niet in staat zijn om naar het stemlokaal te komen.

De experimentenwet Kiezen Op Afstand maakt een aantal zaken mogelijk die nu algemeen ingezet zouden kunnen worden, namelijk Stemmen in een Willekeurig Stemlokaal (SWS) en Internetstemmen voor Nederlanders in het buitenland. (En die dus eigenlijk geen experiment meer zijn). De wet loopt echter dit jaar af en dus vindt het ministerie dat de termijn moet worden verlengd. Probleem is: de wet geeft BZK ook een werkelijk enorme ruimte om naar hartelust te experimenteren in verkiezingsland. Dit terwijl de commissie Hermans helder heeft aangegeven dat de voortdurende stroom vernieuwingen in kiesproces en kiesstelsel juist een belangrijke reden was dat men de lopende zaken zo heeft verwaarloosd. Als SWS en Internetstemmen voor Nederlanders in het buitenland als 'experiment' worden voortgezet dan moeten in ieder geval de bevoegdheden die de experimentenwet geeft zeer drastisch worden ingeperkt. Eerst je kamer opruimen, dan pas buiten spelen.


NVVB-congres

De Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) had vandaag een congres in Noordwijkerhout ("mede mogelijk gemaakt door het agentschap BPR van BZK"). Aldaar vond een podiumdiscussie plaats over stemcomputers en Rop Gonggrijp ging namens "Wij vertrouwen stemcomputers niet" een kijkje nemen. In de hal stonden standjes van allerlei bedrijven die graag zaken aan gemeenten verkopen. Prachtige biometrie-dingen, Nedap met een nieuwe paper-trail machine, een Internet-stemsysteem en Sdu Uitgevers liet de NewVote zien.

De podiumdiscussie zelf viel een beetje tegen. Namens het ministerie nam Lex van den Ham (de verantwoordelijke Directeur Generaal bij BZK) aan de discussie deel. Het standpunt dat verkiezingen transparant moeten zijn werd niet door ons maar door Marco Pastors, raadslid te Rotterdam verwoord. Althans, volgens het programma. Pastors zelf had het, eenmaal op toneel, liever over prangende problemen als de dubbele nationaliteit. Het was natuurlijk logischer geweest als onze stichting aan de discussie had deelgenomen. Maar naar wij begrijpen waren er intern bij de NVVB een aantal verwikkelingen die een deelname van onze kant in de weg stonden. Hoe het ook zij: de stemcomputers kwamen aan bod, het ministerie heeft vanzelfsprekend alles volledig onder controle, de staatssecretaris heeft in de kamer brede steun voor haar plannen om nog even een tijdelijk keuringsregime op te zetten en alles komt goed.

Maar ook hier noemt het ministerie hardop (en tot groot ongenoegen van de zaal) de p-woorden. Er klinkt veel gemor, maar de leden van de NVVB hebben dan ook nog twee jaar de tijd om te wennen aan het idee dat we echt niet meer op de Nedaps gaan stemmen.


Obstructie?

Elk afzonderlijk zijn het kleine dingen die echt niets hoeven te betekenen. De papieren voor de hoorzitting over het besluit voor de goedkeuring van de Nedaps worden een paar dagen te laat verstuurd waarna Nedap met een klacht de hoorzitting doet verplaatsen. En de externe voorzitter is daarna op vakantie, dus het wordt dan meteen een maand later. Een dag voor het Algemeen Overleg in de Kamer wat er over gaat zijn we met vijf mensen urenlang in de weer om de evaluatie van Kiezen Op Afstand te pakken te krijgen die ergens ter inzage zou moeten liggen maar kennelijk niet digitaal beschikbaar is. In onze Wob-procedures interpreteert het ministerie de wet (geheel wederrechtelijk) zo dat werkelijk alles geweigerd mag worden. Dat wil zeggen, als we al iets krijgen: termijnen worden nu tot in het absurde overschreden. En daar waar we met behulp van de Wob nog documenten in handen krijgen zien deze er uit alsof er een ontsnapte gorilla in heeft zitten zwarten. De NMA probeert ons in een ietwat nerveus telefoongesprek te overreden om een klacht tegen Groenendaal in te trekken. Zelfs betrekkelijke formaliteiten, zoals een besluit over onze waarnemerstatus, worden onnodig vertraagd. Tot in de Tweede Kamer aan toe wordt iedereen nu aan het lijntje gehouden. Al wil de hele Tweede Kamer openbare broncode (in een nieuwe Regeling te regelen met een enkele pennestreek): men wordt doodleuk met "waarom dat niet gaat vertel ik u over drie weken in een brief" het bos in gestuurd.

Het is niet helemaal duidelijk welke conclusie we aan dit patroon moeten verbinden. Allemaal toeval? Is dit de kennelijk gebruikelijke onzorgvuldigheid die er weer langzaam in sluipt? Zijn de overwerkte ambtenaren bij BZK de verloren strijd langzaam moe en trekt men het niet meer helemaal? Of is er echt op hoog ambtelijk nivo besloten om te proberen of men met allerlei sluwe spelletjes de boel om de tuin kan leiden? En als dat laatste het geval is: de overheid is groot. Zijn er geen andere mensen om de verkiezingen te doen?

We hebben het ons in deze nieuwsbrief al eerder afgevraagd. Als het na alle gebeurtenissen van vorig jaar, het OVSE-rapport en het rapport van Hermans en Van Twist en het laatste AO nu nog niet duidelijk is dan moeten we de vraag misschien maar eens wat harder roepen. Beste staatssecretaris, wat moet er nu in hemelsnaam nog gebeuren voordat u inziet dat Nederland niet meer moet gaan stemmen op stemcomputers die aantoonbaar niet deugen?


Colofon

Alle vorige nieuwsbrieven:
http://www.wijvertrouwenstemcomputersniet.nl/Nieuwsbrief

Deze nieuwsbrief is een uitgave van:

Stichting "Wij vertrouwen stemcomputers niet"
Linnaeusparkweg 98
1098 EJ Amsterdam

Om direct met ons in contact te komen kunt u het beste een e-mail sturen naar:
info@wijvertrouwenstemcomputersniet.nl

telefoon 020 - 4636394

Wij