Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 31 - 22 juni 2007

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Hoorzitting

Afgelopen maandag, de 18e juni, was er op het ministerie van BZK een hoorzitting over ons bezwaar tegen het goedkeuringsbesluit dat de bewezen onveilige stemcomputers van Nedap goedkeurt. De hoorcommissie bestond uit drie ambtenaren waaronder een externe voorzitter die van het ministerie van financiën kwam. Namens 'Wij vertrouwen stemcomputers niet' waren Rop Gonggrijp en Roger Vleugels aanwezig en Nedap was met vier heren gekomen, waaronder verkiezingsexpert Hans van Wijk en stemcomputerbaas Matthijs Schippers. Door het voorlezen van een pleitnota hebben wij ons verhaal gedaan waarna Matthijs Schippers van Nedap ook een voorbereid stuk voorlas. Daarna konden beide partijen op elkaars uitlatingen reageren.

Er is wel wat aan te merken op die goedkeuring. Zo is er het feit dat er in het goedkeuringsbesluit geen sprake is van wijzigingen aan een stemcomputer terwijl de documenten van de firma Brightsight waar die goedkeuring op gebaseerd is alleen wijzigingen hebben onderzocht. Of het feit dat men door het nemen van tijdelijke goedkeuringsbesluiten feitelijk de mogelijkheid om het besluit te toetsen heeft ondermijnd. Maar tijdens de zitting hebben we het meest gesproken over het feit dat sommige zaken die een te keuren 'stemmachine' moet kunnen, zoals het laten invoeren van kandidatenlijsten, bij de Nedap stemcomputers door ongekeurde randapparatuur worden gedaan.

Mooiste moment: de voorzitter vraagt n.a.v. een informatief plaatje dat we hadden gemaakt of die eerste sleutel uit ons pleidooi nou wel of niet in de stemmachine gestoken kan worden. De mannen van Nedap schuifelen wat op de stoel, Matthijs Schippers kijkt nors. Hans van Wijk schudt bijna nee en dan begint Matthijs heel staccato "Ik verwijs voor alle technische details over onze goedgekeurde stemmachine naar het rapport van de firma Brightsight". Voorzitter kijkt verward naar ons. Wij schudden nee. Voorzitter kijkt naar de secretaris die notuleert en mompelt: "Nee dus...".

Van deze hoorzitting komt een verslag en op basis daarvan neemt de staatssecretaris een zogeheten "besluit op bezwaar", als het goed is voor 6 juli aanstaande. Een uitgelezen gelegenheid om durf en inzicht te tonen en die Nedaps aan de kant te schuiven, zou je zeggen. Maar mocht de staatssecretaris dat inzicht ontberen of die durf niet op kunnen brengen en ondanks alles door willen modderen dan gaat dit onderdeel van ons gevecht verder bij de bestuursrechter.


Nedap neemt afscheid van Groenendaal ...

... als we de woorden van Matthijs Schippers tenminste goed interpreteren. In de discussie tijdens de hoorzitting probeerde Nedap zich van Groenendaal te distantiëren. Daarop vond de volgende interactie plaats:

Rop Gonggrijp: "Maar is het niet zo dat uw stemcomputers alleen te gebruiken zijn in combinatie met software van Groenendaal?"
Matthijs Schippers (Nedap): "Dat valt nog te bezien."
Rop: "Hoe bedoelt u, valt nog te bezien?"
Matthijs (met grijns): "Ik zeg alleen maar: we zullen zien."

We moesten er een volle dag over nadenken wat dit kan betekenen: op dit moment is het immers onomstotelijk zo dat de software van Groenendaal nodig is om een Nedap stemcomputer te kunnen gebruiken. Na een proces van wegstrepen blijft er met de beste wil van de wereld maar één mogelijkheid over: de stemcomputers hebben straks de software van Groenendaal niet meer nodig. Ergo: Nedap wil van Groenendaal af en gaat de verkiezingssoftware zelf schrijven.

En dat zat er aan te komen: we vragen ons al lang af wanneer Nedap dit eindelijk zou gaan doen. Beide firma's nemen publiekelijk al een tijdje afstand van elkaar. In het kort geding tegen 'Wij vertrouwen stemcomputers niet' beweerde de advocaat van Groenendaal onlangs nog dat beide firma's toch echt hele andere bedrijven waren. Groenendaal wilde zich toen vooral distantiëren van een schandaal waarbij Nedap van de Kiesraad een garantie van 100 miljoen euro wilde hebben voor het in escrow leggen van de software van de stemcomputer. Je kunt nog denken dat dit een schijngevecht voor de bühne is, maar ook achter de schermen botert het klaarblijkelijk niet. Op de beurs bij het congres van de NVVB was voor iedereen te zien dat de medewerkers van beide bedrijven niet overdreven aardig tegen elkaar deden.

Ook de andere kant op zou het heel raar zijn als men bij Nedap gelukkig is met de recente activiteiten van Groenendaal: ontkennen, bagatelliseren, rare teksten op de website, hackers uitdagen door te zeggen dat je op "onze stemmachine" niet kunt schaken, de minister proberen te dwingen om nog even snel je bedrijf te kopen, en dan als klap op de vuurpijl een enorme schijnwerper op de ongekeurde software richten door middel van een kort geding tegen ons. Al meer dan een half jaar geleden (op 14 november 2006) schreven we in deze nieuwsbrief: "Nedap zal toch ooit wel eens wakker worden?". Dat is dus nu kennelijk gebeurd.

Laten we even verder analyseren. Wat betekent dit als het waar is? Om te beginnen is daarmee het bedrijf van Groenendaal irrelevant. Voor het ministerie zou het een enorm probleem oplossen: het kan niet anders dan dat men daar in het verleden wakker heeft gelegen van een eventuele keuring van de software. ISS is immers een organisch gegroeide berg aan elkaar geplakte Delphi-code die op de programmeurs na nog nooit iemand gezien heeft. Joost mag weten hoe hopeloos dat is, en zo'n ministerie moet dan op zoek naar techneuten die zo kneedbaar zijn dat ze daar dan toch hun handtekening onder zetten. Als ISS nu niet gekeurd hoeft dan hebben we dus decennia lang alle zetels in Nederland verdeeld met software die we nu misschien wel helemaal nooit meer te zien krijgen. In de ogen van de staatssecretaris is dat misschien ook maar beter zo.

Als ze bij Nedap een beetje slim zijn dan verzetten ze zich niet tegen openbaarmaking van de broncode van die nieuwe software die ze nu gaan maken (of al gemaakt hebben) en dan lossen ze gelijk een probleem op dat de staatssecretaris op dit moment in de Tweede Kamer heeft. Ze moeten hun stugge houding rond die broncode toch al een beetje loslaten vanwege de situatie in New York (waarover verderop in deze nieuwsbrief meer).


Wordt de Tweede Kamer in de maling genomen?

Heeeeeee! Wacht even! Het is een beetje speculeren, maar stel dat ze op het ministerie al lang weten dat ze in de toekomst van het probleem ISS/Groenendaal af zijn. Dat zou dan mooi verklaren waarom de staatssecretaris de Kamer op een uiterst onlogische manier provoceert door tegen de zin van een grote Kamermeerderheid opzichtig te dralen met publicatie van broncode terwijl ze tegelijkertijd probeert om het thema paper trail zo veel mogelijk onder de mat te vegen. Dan is de laatste brief van de staatssecretaris dus een manipulatieve en bewust misleidende rode lap om de aandacht af te leiden. Alles is er dan op gericht om dan op dit punt aan het eind alsnog toe te geven, na een prachtig schijngevecht in de Kamer. De Kamerleden hebben dan het gevoel dat ze niet met lege handen naar huis gaan en de brakke Nedaps kunnen nog 5-10 jaar mee.

We zeggen het vaker: broncode-keuringen en zelfs gepubliceerde broncode zijn alleen zinvol als de rest van de keten ook transparant en controleerbaar is. Broncode kunnen inzien betekent nagenoeg niets als je niet weet of die gepubliceerde software ook echt in de stemcomputers zit en als je achteraf ook nog eens niets hebt om na te tellen. Sterker nog, dan geeft het een valse illusie van transparantie. We hebben niet veel tijd meer voor de volgende verkiezingen. Laten we van het al dan niet mogen zien van de software niet de nieuwe radiostraling maken, dat was immers ook een afgeleid thema. Het was al voor deze hele campagne begon te voorzien dat men het broncode-offer zou gaan brengen als de wanhoop maar groot genoeg zou worden. Het stemcomputer-debat moet nu eindelijk eens over de hoofdzaak gaan: controleerbare verkiezingen. En zonder paper trail of stembiljetten gaat dat gewoon niet.


Tweede Kamer over stemcomputers (VAO)

De Tweede Kamer heeft het druk om nog voor het zomerreces een heleboel zaken te behandelen. Na het vorige Algemeen Overleg, dat in een kleinere zaal plaatsvond en wat langer duurde, komt er a.s. dinsdag (26 juni) om 15:30 een korte plenaire behandeling van het thema stemcomputers in de grote zaal. Een aantal Kamerleden werd namelijk tijdens het AO op 24 mei toch een beetje ongerust naar aanleiding van wat de staatssecretaris te melden had. Tijdens een VAO in de grote zaal kunnen ook moties worden ingediend. De behandeling van een onderwerp in VAO gaat razendsnel, en wij zijn natuurlijk van de partij om te kijken wat er gebeurt.


USA: Microsoft wil broncode niet laten zien

In de staat New York probeert Microsoft uit alle macht om door middel van een amendementsvoorstel de nieuwe wet uit te hollen die inspectie van de broncode van stemcomputers verplicht. Om te voorkomen dat er veel ophef over zou ontstaan was het amendement, heel stiekem, opgenomen in een wet die nog snel voor de zomer aangenomen moest worden om de datum van een verkiezing te wijzigen. Helaas voor Microsoft is Bo Lipari, een verkiezingsactivist uit New York, erachter gekomen.

Ook voor Nederland is dit interessant: ook hier in Nederland zal Microsoft proberen om uitgezonderd te worden van een inzage in broncode. "Leuk dat u de broncode wilt zien van een programma. Maar dat levert geen enkele zekerheid op, want wij zijn op het onderliggende besturingssysteem de baas." De firma Sdu Uitgevers, die nog steeds hoopt hun op Microsoft Windows gebaseerde NewVote stemcomputer ooit weer te mogen gebruiken, kan de borst nat maken.

Nedap beweert dat hun stemcomputer niet is gebaseerd op Windows (wat natuurlijk alleen waar is als je de management-software buiten beschouwing laat) en wil dolgraag 28.000 (!) stemcomputers verkopen in de staat New York. Dus het zou goed kunnen dat Nedap alleen al daarom nu ineens inzet op een opener insteek voor wat betreft de broncode en dat dat alleen al voldoende motief is om Groenendaal aan de kant te zetten.


Hoge Raad: 'tilgrens' 23 kg

Maandag was om meerdere redenen geen goeie dag voor Nedap. Het ANP meldde:

 Werkgevers mogen personeel niet meer dan 23 kilo handmatig laten
 tillen. Dit is een gevolg van een uitspraak van de Hoge Raad over
 een werknemer die zijn werkgever aansprakelijk stelde voor
 gezondheidsklachten na het tillen van een oven van 200 kilo met
 andere collega's.

En dat is pech, want de koffer waarin een Nedap stemcomputer wordt weggeklapt weegt 28 kilo en de ongeveer 8000 Nedap stemcomputers in Nederland hebben maar één handvat. Het ministerie kijkt natuurlijk al lang niet meer op een overtreding meer of minder: de huidige stemcomputers zijn nu immers toch al op zo ongeveer elk denkbaar vlak illegaal of in ieder geval schimmig. En het maakt niet uit hoe openlijk of veelvuldig de overtreding: de arbeidsinspectie zou wel suïcidaal zijn om op dit punt te gaan handhaven als het oppermachtige ministerie van BZK daar nog meer hoofdpijn van krijgt dan ze nu al hebben. Maar de risico's voor de Staat zijn, volgens hetzelfde ANP-bericht, toch niet helemaal uit te vlakken:

 De 'tilgrens' is nog niet wettelijk vastgesteld, maar werkgevers
 lopen het risico aansprakelijk te worden gesteld wanneer zij
 werknemers meer kilo's laten tillen.

Kortom: Als die Nedaps nog worden ingezet dan is het maar te hopen dat al die duizenden ambtenaren, transporteurs en stemburoleden zich niet vertillen, want dan hebben ze zonder al te veel moeite een schadevergoeding te pakken.


Staatssecretaris: Vergeet die verkiezingswaarneming nou maar

Wij schreven in de vorige nieuwsbrief dat we van de staatssecretaris nul op het rekest hadden gekregen over waarnemers. De staatssecretaris heeft nu nogmaals per brief bevestigd dat verkiezingswaarneming nu eenmaal niet wettelijk geregeld is in Nederland en dat hier dus niemand in de keuken van de verkiezingen mag kijken. Nederland, altijd het braafste jongetje in de klas als andere landen ondoorzichtig doen over verkiezingen, valt in internationaal opzicht nu wel heel erg door de mand. Wordt zeker nog vervolgd.


Een tweede deelverstrekking in Wob-10

In een Wob-verzoek dat we op 9 januari indienden hebben we zojuist, bijna zes maanden later, een tweede deelbeslissing en documentenverstrekking ontvangen. De wettelijke termijn voor zoiets is maximaal 28 dagen, maar als je de overheid bent hoef je je kennelijk niet aan de wet te houden. We kregen het pak papier binnen op het moment dat deze nieuwsbrief al bijna naar u verzonden werd. We hebben besloten het niet op de plank te leggen tot de volgende nieuwsbrief. De documenten zijn snel gescand, geOCRd en daarna zonder verder bewerken of zelfs maar bekijken online gesmeten. Lezers van deze nieuwsbrief hebben dus een unieke kans om nieuwswaardige dingen te ontdekken. Al is het maar om te kijken wat er nu weer is geweigerd, weggestreept, doorgelakt, afgeplakt en anderszins onleesbaar gemaakt. In de volgende nieuwsbrief komen we uitgebreid terug op wat we nou precies met dit Wob-verzoek gekregen hebben.


Commissie Korthals Altes publiceert stukken

Op de website van de Commissie inrichting verkiezingsproces zijn enkele nieuwe publicaties verschenen. Van alle gesprekken die de commissie heeft gevoerd met derden zijn enkele verslagen online gezet. Ook van het gesprek met 'Wij vertrouwen stemcomputers niet' is een verslag beschikbaar.

Daarnaast heeft de commissie twee discussiestukken gepubliceerd met de titels 'De dreigingsanalyse van het huidige verkiezingsproces' en 'Rol van automatisering in het huidige verkiezingsproces'. Of de stukken veel discussie zullen veroorzaken valt te betwijfelen. Het zijn vrij droge verslagen met tabellen die alleen bij insiders tot een reactie zullen leiden. Maar de stukken leggen op een trefzekere wijze de kwetsbaarheid van het proces bloot.

De twee discussiestukken hinten niet naar een mogelijk advies van de commissie, maar een aantal aspecten van het verkiezingsproces komt impliciet wel onder vuur. In het stuk over dreigingen wordt bij elke dreiging een bestaande remedie genoemd. Maar bij de stemopneming tijdens internetstemmen is deze kolom leeg. Voor die dreigingen bestaan dus (nog) geen oplossingen. Dat is nauwelijks een aanbeveling.

Het stuk over de rol van automatisering laat nog eens mooi zien welke automatiseringsmiddelen in de verkiezingen nu eigenlijk gekeurd zijn. Het antwoord is een kolom met voornamelijk het woord 'niet'.


UK: Rapport Open Rights Group

In het Verenigd Koninkrijk wordt ook goed aan de weg getimmerd. De activisten voor transparante verkiezingen, verenigd in de Open Rights Group, hebben de experimenten met elektronisch stemmen bij de afgelopen lokale verkiezingen geobserveerd. In Engeland is de status van "Local Observers" namelijk wel bij wet geregeld. De problemen die men bij de verkiezingen heeft waargenomen liegen er niet om: scanners die het niet deden, stemcomputers die uitvielen, resultaten die pas de volgende dag bekend werden, online kiezersregisters die het niet deden, stemcomputerleveranciers die moesten helpen tellen. Een deel van de technologie werd geleverd door ES&S, dezelfde mensen die verantwoordelijk waren voor het recente debacle in Florida.

Het is te hopen dat de commissie Korthals Altes het rapport goed leest om te zien welke problemen er rond allerlei nieuwe technische oplossingen kunnen optreden.


BRD: Parlement hoort partijen

In de Bondsrepubliek kunnen burgers met behulp van een website petities starten die bij voldoende steun in het nationale parlement, de Bondsdag, behandeld worden. Een door de Berlijnse wiskundige Tobias Hahn ingediende petitie tegen de inzet van stemcomputers haalde 45.000 ondertekenaars en was daarmee één van de meest succesvolle petities ooit. Desondanks werd het onderwerp bij de behandeling door de petitiecommissie van de Bondsdag ingeklemd tussen een hele berg andere onderwerpen die iets met kiesrecht te maken hadden en bleef er een kwartier over voor de behandeling. De Duitse regering zit nog helemaal op een spoor dat hier na het rapport van de commissie Hermans definitief verlaten is: "Gewoon gaan stemmen mensen, niets aan de hand".

Toch is ook in Duitsland nu bij enkele parlementsleden, mede door de gebeurtenissen hier in Nederland, argwaan te bespeuren. CDU-parlementariër Carsten Müller zag door de omvang van de petitie dat vele burgers "ernstige bezwaren" hadden en wilde dat het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken iets uitgebreider op de zaken zou ingaan. Wolfgang Wieland van de Grünen wilde weten wat nou precies het grote probleem met stembiljetten was. Het grote aantal ondertekenaars toonde toch wel aan dat er een groot wantrouwen was, aldus Wieland - "Waarom veranderen we een wereldwijd beproefd systeem?"

In Duitsland stemt nu ongeveer 8% van de bevolking op nagenoeg dezelfde Nedap stemcomputers als waar we hier in Nederland op stemmen. Ook de Duitse wetgeving rond stemcomputers is sterk op de Nederlandse gebaseerd. Als het Bundesverfassungsgericht, de hoogste Duitse rechters, zich nog dit jaar over deze zaak uitspreken (zie de vorige nieuwsbrief) dan kon dat voor zowel de Duitse als de Nederlandse overheid nog wel eens een hele vervelende verrassing worden.


Het is zomer!

We hebben, met de hulp van velen van u, veel bereikt in het ene jaar dat we nu bezig zijn. We zijn er nog niet en als we nu niets meer zouden doen zitten we nog vele jaren met de huidige stemcomputers opgescheept. Maar zelfs als je zoveel voldoening in je werk hebt als wij in het afgelopen jaar hebben gehad kan de boog nog steeds niet altijd gespannen zijn. 'Wij vertrouwen stemcomputers niet' gaat dan ook met zomerreces. Misschien dat we nog een korte nieuwsbrief maken na afloop van de komende plenaire behandeling van de stemcomputer-crisis in de Tweede Kamer volgende week, maar daarna is het ook hier op kantoor echt vakantie. Als er deze zomer dingen gebeuren die niet kunnen wachten staan we natuurlijk desnoods in onze zwemkleding op de barricaden, maar in alle andere gevallen gaan zwemmen, camping en barbecue nu even voor stukken lezen, nieuwsbrieven schrijven en de juridische danwel politieke gevechten.

Het hele team van 'Wij vertrouwen stemcomputers niet' wenst u een fijne zomer.


Colofon

Alle vorige nieuwsbrieven: http://www.wijvertrouwenstemcomputersniet.nl/Nieuwsbrief

Deze nieuwsbrief is een uitgave van:

Stichting 'Wij vertrouwen stemcomputers niet' Linnaeusparkweg 98 1098 EJ Amsterdam

Om direct met ons in contact te komen kunt u het beste een e-mail sturen naar: info@wijvertrouwenstemcomputersniet.nl

telefoon 020 - 4636394

Wij