Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 33 - 15 september 2007

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Voorlopige voorziening

Deze week zullen we gaan zien wat de bestuursrechter vindt van het besluit om de Nedaps goed te keuren. De aanvraag voor een voorlopige voorziening waarover u hebt kunnen lezen in de vorige nieuwsbrief, wordt op vrijdag 21 september om 12:00 behandeld door de voorzieningenrechter van de Rechtbank Alkmaar. Die houdt echter zitting in Amsterdam, op de rechtbank Amsterdam aan de Parnassusweg in toren E.

De landsadvocaat liet de rechtbank weten dat hij meende dat wij reeds alle stukken hadden ingezonden, maar wij wisten nog wel een stuk wat we niet hebben: het keuringsrapport van de firma Brightsight. Dit is het stuk waar het goedkeuringsbesluit zich op baseert en waar iedereen zo geheimzinnig over doet. Verder hebben we aangegeven ter zitting twee getuigen te willen horen, juristen die bij BZK met omstreden besluit te maken hebben. De rechtbank heeft laten weten deze getuigen niet op te willen roepen, maar wil wel dat de landsadvocaat maandag het keuringsrapport opstuurt.

Bij de landsadvocaat ontving men overigens al in 2006 bijna 30.000 Euro aan gemeenschapsgelden voor eerdere pogingen om het zinkende stemcomputer-schip alsnog de haven binnen te slepen. En dat was allemaal nog ver voor deze hele procedure. In ieder geval is er dus naast Nedap nog iemand anders heel content dat de staatssecretaris nog even verder door wil ploeteren.

Last minute update: Inmiddels heeft ook de gemeente Utrecht aangegeven als belanghebbende bij het besluit tijdens de zitting gehoord te willen worden. In Utrecht is men er kennelijk toch niet helemaal gerust op dat dit goed afloopt. Het hoofd van de afdeling juridische zaken in Utrecht merkt namelijk op dat dit verzoek aan de rechtbank niet wil zeggen dat men zich iets van het oordeel van de rechter aan zal gaan trekken. Het moet toch allemaal niet heel veel gekker worden hoor...


Presentatie rapport Korthals Altes

Op 27 september om 10:00 zal de commissie inrichting verkiezingsproces haar rapport aanbieden aan de staatssecretaris. Zodra we het rapport hebben hoort u natuurlijk snel wat wij ervan vinden.


Carte blanche

De staatssecretaris heeft een heel korte wetswijziging naar de Kamer gestuurd. Hoe kort? Één pagina en de wijziging betreft slechts één cijfer. Maar schijn bedriegt, want het is een regelrechte coup in het verkiezingsproces.

Met de wijziging wil de staatssecretaris de werking van de Experimentenwet Kiezen op Afstand voor de duur van twee jaar verlengen. De Experimentenwet verloopt op 1 januari 2008 en het wetsvoorstel verlengt deze tot 1 januari 2010. Nou en?

De Experimentenwet Kiezen op Afstand is in 2003 van kracht geworden met als doel om te kunnen experimenteren met plaatsonafhankelijk stemmen. In artikel 1 wordt bepaald welke soort experimenten onder de wet vallen:

 "[..] nieuwe voorzieningen die de kiesgerechtigde in Nederland in
 staat stellen om in een stemlokaal naar keuze te stemmen of de
 kiesgerechtigde in staat stellen om zijn stem met behulp van 
 informatie- en communicatietechnologie vanuit een andere plaats dan
 een stemlokaal uit te brengen".

Binnen deze wet zijn twee experimenten uitgeprobeerd. Stemmen in een willekeurig stemlokaal voor kiezers binnen Nederland en stemmen voor kiezers in het buitenland via internet (en nog een beetje via de telefoon). Wanneer zou blijken dat de experimenten geslaagd waren dan konden de vernieuwingen toegevoegd worden aan de Kieswet om daarmee permanent te worden. Natuurlijk is zo'n periode van experimenten eindig en daarom heeft de wet een einddatum.

Waarom wil de staatssecretaris de experimentenperiode verlengen? Zij schrijft in de memorie dat voor het stemmen in een willekeurig stemlokaal (SWS) al een wetsvoorstel bij de Kamer ligt. Wanneer dat voorstel wordt aangenomen zal SWS (permanent) in de Kieswet komen. Maar het voorstel kan niet behandeld worden omdat alle voorstellen tot wijziging van de Kieswet even in de ijskast staan in afwachting van de adviezen van de commissie Korthals Altes.

Naar verwachting komt het kabinet dit najaar met een wijzigingsvoorstel voor de Kieswet waarin de aanbevelingen van de commissie Korthals Altes zijn verwerkt. Het bestaande voorstel om SWS op te nemen wordt daar dan in verwerkt. Maar het is niet mogelijk om die wet voor 1 januari 2008 in werking te laten treden. Daarvoor moet het ongetwijfeld ingrijpende voorstel langs de Raad van State en de beide Kamers. De staatssecretaris wil dus voorkomen dat er een periode zal ontstaan - na 1 januari 2008 - waarin SWS en internetstemmen vanuit het buitenland niet mogelijk zijn. Is dat alles? Nee, er is meer.

De experimentenwet beperkt zich helemaal niet tot internetstemmen uit het buitenland. Het gaat immers om stemmen "met behulp van informatie- en communicatietechnologie vanuit een andere plaats dan een stemlokaal". De staatssecretaris mag dus niet alleen de bestaande experimenten herhalen maar ook nieuwe. Laten we eens wild doen: het hele land via de pc thuis laten stemmen tijdens de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2009? Dat mag en kan met de verlengde experimentenwet. Maar dat is de staatssecretaris toch zeker niet van plan?

Het wordt nog verontrustender wanneer blijkt dat de staatssecretaris alle verstandige adviezen van de Kiesraad over de verlenging naar de prullenbak wijst. De staatssecretaris maakt duidelijk dat zij zich - anders dan de Kiesraad - niet wil beperken tot de bestaande experimenten en dat zij bovendien eventuele nieuwe experimenten geen aparte wettelijke basis wil geven.

 De Kiesraad wijst er daarbij op dat het gelet op het doel en de 
 strekking van de verlengde Experimentenwet, niet wenselijk is andere 
 experimenten dan het stemmen in een willekeurig stemlokaal en het 
 stemmen via internet voor kiezers in het buitenland te houden. [..] 
 Ik acht een dergelijke beperking niet wenselijk. 

Maar stel nou dat de staatssecretaris zorgvuldig te werk zal gaan bij deze nieuwe experimenten (die zoals zij zelf schrijft feitelijk geen experimenten meer zijn)? Je mag toch van BZK verwachten dat men - na het debacle met de stemcomputers - nieuwe inzet van ICT bij verkiezingen gaat onderwerpen aan strenge eisen en een deugdelijke keuring? De Kiesraad adviseert dat ook. Maar de staatssecretaris zegt niets toe. Daar gaat deze wet niet over, zegt ze. Dat is allemaal lagere regelgeving die ik zelf mag opstellen en we zien wel.

 Daarbij pleit de Kiesraad ervoor dat de stemdienst onderworpen moet 
 zijn aan het oordeel van onafhankelijke deskundigen waaronder in 
 ieder geval de Kiesraad zelf. Ik wijs erop dat het hier gaat om 
 uitvoeringsaspecten van een eventueel onder het regime van de met het 
 onderhavige wetsvoorstel te verlengen Experimentenwet Kiezen op 
 Afstand te organiseren experiment. De nadere regels met betrekking 
 tot de uitwerking van de op grond van de Experimentenwet Kiezen op 
 Afstand te houden experimenten en de daarbij te gebruiken 
 voorzieningen zullen worden gesteld bij Algemene Maatregel van 
 Bestuur en in de afzonderlijke ministeriële aanwijzingsbesluiten. Bij 
 de opstelling daarvan zal ik het advies van de Kiesraad in overweging
 nemen. 

Het is toch werkelijk niet te geloven dat BZK - al één jaar lang midden in een stemcomputercrisis - het in z'n hoofd haalt om nieuwe vormen van ICT bij verkiezingen in te zetten zonder een keiharde garantie af te geven dat daarbij eindelijk een echte keuring plaats vindt.

Wij weten niet wat de staatssecretaris nu precies van plan is met deze verlenging van de experimentenwet. Maar uit het feit dat zij elke inperking categorisch afwijst concluderen wij dat zij de Kamer om carte blanche vraagt. De staatssecretaris vraagt om een bevoegdheid om twee jaar lang de verkiezingen naar eigen inzicht te mogen inrichten. Een bevoegdheid middels een wet van zeer algemene strekking en de vrijheid alles zelf in lagere regelgeving te bepalen zonder afhankelijk te zijn van de Kamer. We denken dat de Tweede Kamer wel een beetje genoeg heeft van de toestanden rond het elektronisch stemmen en we hopen dan ook dat de Kamer geen zin heeft om de staatssecretaris in dit dossier carte blanche te geven. Doen ze dat toch en gaat het mis dan ligt de verantwoordelijkheid in elk geval niet meer uitsluitend bij de staatssecretaris.


Een gering risico

Uit de memorie blijkt nog interessant nieuws over het tempo waarin de staatssecretaris de adviezen van Korthals Altes wil toepassen. De Kiesraad waarschuwt ervoor dat bij het implementeren van de adviezen van de commissie (bijvoorbeeld een nieuw type stemcomputer) er wel eens wat vertraging zou kunnen optreden "als gevolg van de afhankelijkheid van marktpartijen voor het ontwikkelen van ICT-systemen". De staatssecretaris ziet dit probleem niet. Zij komt met de volstrekt onrealistische aankondiging dat tijdens de verkiezingen in 2009 natuurlijk alle adviezen van Korthals Altes al in een nieuwe Kieswet zijn verwerkt.

 Het risico dat de Kiesraad signaleert, acht ik gering. Ik zal de
 implementatie van het advies van de commissie Inrichting
 Verkiezingsproces voortvarend ter hand nemen.

Gaat de staatssecretaris nu echt de Kamer proberen wijs te maken dat we in 2009 in een nieuwe wereld leven? Zullen we het eens op een bierviltje narekenen? Wanneer Korthals Altes een nieuw type stemcomputer adviseert dan moet dat advies (1) vertaald worden in technische en functionele eisen (2) er moet een nieuwe regeling goedkeuring komen met serieuze security eisen (3) voor het probleem van de straling en het stemgeheim moeten geheel nieuwe eisen worden bedacht - wij kennen geen bestaande openbare tempest normen, alles wat op dat gebied bestaat is onbruikbaar want het domein van staatsgeheimen en veiligheidsdiensten (4) er moet een nieuwe deugdelijke goedkeuringsprocedure komen (5) de nieuwe stemcomputer moet Europees aanbesteed worden (6) als er niets kant- en klaars te koop is moet een marktpartij deze stemcomputer willen maken, uitsluitend voor de kleine Nederlandse markt, en liefst ook niet te duur (7) de geheel nieuwe stemcomputer moet eventueel nog worden ontwikkeld en geproduceerd maar (8) in ieder geval getest en goedgekeurd.

En dan gaan we er dus - in het kader van een grote veldtest - de Europese verkiezingen op uitproberen. Even tellen: wetsvoorstel in het najaar van 2007 en verkiezingen in juni 2009. Maximaal 20 maanden de tijd dus. Wij zouden graag eens een onafhankelijk adviseur op het gebied van ICT-projecten bij de overheid willen spreken die denkt dat deze planning ook maar enigszins realistisch is.

Wij denken dat er een heel scenario bestaat. Eerst de Kamer beloven dat alles snel goed komt, gaat u maar slapen. Dan blijken dat er veelvuldige tegenslagen zijn op wetgevings-, technisch en financieel terrein. O jee, en dan zijn er alweer nieuwe verkiezingen. Dat is dan natuurlijk het moment waarop de staatssecretaris de Kamer zal oproepen er samen de schouders onder te zetten. U begrijpt toch ook wel dat we niets anders kunnen doen dan wederom de Nedap stemcomputers in te zetten. Niet? O wacht, ik heb nog een experimentenwet...


Kiesraad: ISS krijgt u niet

De Kiesraad heeft ons laten weten dat ze ons de broncode van ISS, het Integraal Stem Systeem van de firma Bureau voor verkiezingsuitslagen J.W. Groenendaal niet willen geven. Er is ooit een overeenkomst getekend met een soort geheimhoudingsclausule, en hoewel die overeenkomst nooit is verlengd of van de zijde van Groenendaal zelfs maar is nagekomen wil men zich er toch aan houden.

Bij Nedap zitten ze, als we Matthijs Schippers goed begrepen hebben, nu natuurlijk als bezetenen te typen aan hun eigen vervanging voor de ISS-software. Dus dat wordt vast hele gestructureerde en weloverwogen software. En ISS krijgen we, als het aan de overige betrokkenen ligt, nooit meer te zien. Nederland heeft enkele tientallen jaren stemcomputers geconfigureerd en stemmen opgeteld met een stuk software waarvan werkelijk iedereen behalve een piepklein bedrijfje nu vindt dat we het mogen zien. Maar ja: we kunnen natuurlijk niet de mega-miljardenbelangen van een softwarebedrijfje van 3 mensen op het spel zetten voor zoiets volstrekt onbenulligs als de transparantie van het verkiezingsproces, dat begrijpt u zelf ook wel.


Nedap edit stug door in Wikipedia

In de vorige nieuwsbrief lieten we zien dat Nedap stukken weghaalde uit een Engelstalig Wikipedia-lemma over elektronisch stemmen. Het is misschien moeilijk te geloven, maar na deze onthulling is verkiezingsexpert Hans van Wijk van Nedap nu grootschalig bezig de eigen Wikipedia-entry op te knappen. Zo is het stukje:

 These include the proposal by Nedap to be bought by the Dutch
 government, otherwise the company would stop to support the next
 elections.

nu vervangen door:

 This proposal and its following communications has been interpreted
 in a rather biased way by the "Wij vertrouwen stemcomputers niet"
 foundation.

Nou is het eerste stukje natuurlijk ook niet goed, het was immers Nedaps zakenpartner Groenendaal die de overheid wilde dwingen zijn bedrijf te kopen en niet Nedap zelf. Ook heeft Van Wijk de 'koop-mijn-bedrijf-of-anders'-brief van Groenendaal aan Nicolaï op Wikipedia gezet, maar opvallend genoeg doet hij dit in een volstrekt onleesbare resolutie. Verder heeft hij de entry vervuild met grote lappen niet prettig leesbare tekst die overduidelijk niet op Wikipedia thuishoren en probeert men het eigen imago op allerlei manieren zoveel mogelijk op te poetsen.

Wij hebben vanwege onze vanzelfsprekende partijdigheid niet het gevoel dat wij de ideale partij zijn om de Wikipedia-entry van Nedap te gaan schrijven. Maar we zouden er waarschijnlijk wel een onafhankelijker en vooral ook een prettiger leesbaar verhaal van maken dan deze puinzooi. We hebben deze kwestie wel aangekaart door de neutraliteit van het Wikipedia artikel officieel in twijfel te trekken en op de 'talk' pagina uit te leggen waarom. Gebruiker 'Electiontechnology' heeft inmiddels gereageerd. Wordt ongetwijfeld weer vervolgd.


Colofon

Alle vorige nieuwsbrieven: http://www.wijvertrouwenstemcomputersniet.nl/Nieuwsbrief

Deze nieuwsbrief is een uitgave van:

Stichting 'Wij vertrouwen stemcomputers niet' Linnaeusparkweg 98 1098 EJ Amsterdam

Om direct met ons in contact te komen kunt u het beste een e-mail sturen naar: info@wijvertrouwenstemcomputersniet.nl

telefoon 020 - 4636394

Wij