Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 36 - 22 oktober 2007

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Kiesraad over rapport commissie Korthals Altes

De Kiesraad heeft op verzoek van staatssecretaris Bijleveld een reactie geschreven over het advies van de commissie inrichting verkiezingsproces onder leiding van minister van Staat Frits Korthals Altes. De Kiesraad zegt in de reactie een aantal zeer verstandige dingen, maar is op een paar punten wel heel erg voorzichtig waar wat ons betreft duidelijkere taal op zijn plaats zou zijn.

De Kiesraad merkt op, net als wij in een vorige nieuwsbrief deden, dat het idee van eventuele barcodes op de stembiljetten een onzalig idee is: "De Kiesraad deelt de conclusie van de commissie dat er op het stembiljet geen informatie moet staan die niet direct door de kiezer te verifiëren is." Ook merkt de Kiesraad op dat stemprinter en stemmenteller natuurlijk gewoon computers zijn en dat daar dus dit keer een degelijke goedkeuringsprocedure voor moet komen waarin deze computers "op transparante wijze worden getoetst". De commissie Korthals Altes meent dat de aanpak van het radio-afluisteren (TEMPEST) ook alleen zou mogen bestaan uit het illegaal maken van dit afluisteren (repressie), mocht blijken dat het voorkomen van ongewenste radio-uitstraling te duur is. De Kiesraad is het hier zeer terecht niet mee eens.

Ook rept de Kiesraad van de grote problemen die er elders (in het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld) zijn geweest met het tellen van stemmen door middel van scanners, zoals met de hier voorgestelde stemmenteller. Over het natellen met de hand zegt de Kiesraad: "Ook zou het wenselijk kunnen zijn om, met het oog op het vertrouwen van de kiezer in het nieuwe systeem, steekproefsgewijs een aantal stembureaus handmatig te laten hertellen." Dat is natuurlijk wat al te slap, dat is namelijk niet alleen wenselijk, het is verplichte kost omdat je de hele paper-trail anders ook kunt laten zitten. De Kiesraad verwerpt de gedachte om de nieuwe stemmethode in één klap voor het hele land in te voeren: het is volgens de Kiesraad veel veiliger om dat geleidelijk te doen.

Wat betreft internetstemmen voor kiezers in het buitenland denkt de Raad dat allerlei zaken opnieuw moeten worden afgewogen als zou blijken dat de populariteit toeneemt. Dit heeft vooral te maken met het feit dat Nederlanders op Aruba en de Nederlandse Antillen nu door een rechterlijke uitspraak ook stemrecht hebben bij verkiezingen voor het Europees Parlement.

De Kiesraad ziet verder problemen met 'family voting' bij het telefoonstemmen voor gehandicapten. Stemmen in een willekeurig stemlokaal buiten de eigen gemeente vindt men, net als de commissie Korthals, niet wenselijk op korte termijn. Wat ons betreft hoeft dit ook op langere termijn niet. In ieder geval niet zolang er met zevenmijlslaarzen over grote problemen met het stemgeheim wordt heengestapt. Probleem voor het ministerie, en dan vooral voor het agentschap BPR dat nu de technologie van verkiezingen moet doen, is natuurlijk dat dat 'SWS buiten de eigen gemeente' een cruciaal element is voor de invoering van de nieuwe stemcomputers. Het maakt niet uit of we het nodig hebben of niet, die nieuwe techniek moet natuurlijk nog wel iets kunnen dat met stembiljet en potlood niet kan, anders is zo'n stemprinter wat al te duidelijk alleen maar een heel, heel, heel erg duur TEMPEST-afgeschermd potlood met een ministeriële goedkeuring.


Nationale Ombudsman: onplezierig gevoel

Dr. Alex Brenninkmeijer is de Nationale Ombudsman. Hij schreef voor het Nederlands Juristenblad een prachtig stuk over stemcomputers. Enkele fragmenten:

 Daarom komt de commissie op basis van de waarborgen en met name
 vanwege de behoefte aan een papieren bewijs met het voorstel: stemmen 
 in het stemlokaal; papieren bewijs uit een stemprinter; om snel te
 tellen, en fouten te voorkomen een elektronische stemmenteller. Het
 stembiljet wordt elektronisch gescand en vervolgens gelezen. Daarmee
 lijkt het echter wel alsof de techniek van de elektronische
 stemmenteller (ook een zwarte doos?) er met de haren is bijgesleept.
 Is handmatig tellen niet veel kosteneffectiever dan het opnieuw
 ontwikkelen van deze apparatuur?
 [...] Toen ik de meer volledige informatie over de problemen met de
 stemcomputers en de software tot mij nam, bekroop mij als simpele
 kiezer wel een onplezierig gevoel. Aanvankelijk wekte de overheid in
 de media de indruk dat het om iets uiterst curieus ging en trachtte
 de overheid de stichting Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet als een
 lastige horzel uit het publieke debat weg te meppen.
 [...] Aan het rapport van de commissie Korthals Altes zou ik de
 conclusie willen verbinden dat de overheid vanaf nu volledig
 transparant moet zijn over de stappen die gezet worden op weg naar
 een modern en professioneel systeem van stemmingen.

En daar slaat hij de spijker op zijn kop. Er moeten natuurlijk helemaal geen Wob-verzoeken of rechtszaken voor nodig zijn om te weten hoe het zit met stemmen en verkiezingen. De gehele gang van zaken rond de nieuwe stemcomputers moet vanaf nu actief openbaar gemaakt worden. De recente gebeurtenissen rond de verlenging van de Experimentenwet Kiezen op Afstand lijken echter aan te geven dat er rond het stemproces nog steeds geen open kaart wordt gespeeld. Hoe lang moet het potverjanverdorie nog duren voordat men bij BZK snapt dat het verkiezingsproces van ons allemaal is?


Update Experimentenwet Kiezen op Afstand

In de vorige nieuwsbrief schreven we dat de staatssecretaris de Tweede Kamer om de tuin probeerde te leiden door te beweren dat de Experimentenwet beperkt was tot internetstemmen voor kiezers in het buitenland. Dit terwijl ze donders goed weet dat dat niet het geval is. Een aantal Kamerleden was al heel alert rond dit thema en is nu helemaal klaarwakker. In ieder geval is de verlenging inmiddels geen hamerstuk meer: er is eerst een schriftelijke vragenronde ingelast, waarna plenaire behandeling volgt. En de staatssecretaris had nog wel aangekondigd dat verlenging van de wet haast had. Maar ja, dan moet ze de kluit ook maar niet zo opzichtig proberen te belazeren...

Uit de besluitenlijst van de vergadering van 18 oktober 2006 van de vaste Kamercommissie voor BZK:

 Onderwerp:  Reikwijdte wetsvoorstel verlenging Experimentenwet
 Document:   Brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en 
             Koninkrijksrelaties d.d. 9 oktober 2007 (31 142, nr. 4)
 Besluit:    De inbrengdatum voor het verslag wordt vastgesteld op
             dinsdag 30 oktober 2007.


Over vermogen en onvermogen

Prof. Bart Jacobs, ex-lid van de commissie Korthals Altes, en Wouter Teepe, beiden van de universiteit Nijmegen, hebben (overigens alweer een paar maanden geleden) een artikel gepubliceerd in het tijdschrift Privacy & Informatie waarin ze een drietal rapporten analyseren. Één van de bekeken rapporten is "Stemmachines, een verweesd dossier" (S1VD) van de Commissie Besluitvorming Stemmachines. Het artikel bekijkt de inzet van moderne informatietechnologie voor cruciale taken van de overheid. Een citaat:

 De gebrekkige garanties voor betrouwbare verkiezingen, zoals
 beschreven in S1VD hebben in 2006 tot een maatschappelijk debat
 geleid. De stichting <wijvertrouwenstemcomputersniet.nl> maakte
 bezwaar tegen met name het black box karakter van de eerste generatie 
 stemcomputers, waarbij de burger geen garantie heeft dat de
 uitgebrachte stem ook daadwerkelijk (ongeschonden) bijdraagt aan het
 eindresultaat.
 
 Door technisch onderlegde betogen, geslaagde demonstraties,
 effectieve mediaoptredens en gerichte bestuurlijke en juridische
 acties heeft deze stichting de eigen zorgen tot een nationale kwestie
 weten te maken, waarbij de goedkeuring van een van de twee gebruikte
 types stemcomputers door de verantwoordelijke minister ingetrokken
 is. Het rapport S1VD is een direct gevolg van deze campagne. Het
 rapport heeft de stichting op zo ongeveer alle punten gelijk gegeven.
 De commissie constateert onder andere dat de overheid nalatig geweest
 is, niet adequaat op signalen gereageerd heeft, te veel heeft
 overgelaten aan ingewijden (normen voor stemcomputers werden
 bijvoorbeeld geschreven en gecontroleerd door een en dezelfde
 instantie) en van burgers werd verwacht simpelweg vertrouwen te
 hebben in een oncontroleerbare gang van zaken.


Hessen

In de Duitse deelstaat Hessen begint men zich toch nu ook langzaam zorgen te maken over de Nedap stemcomputers die over drie maanden zullen worden ingezet bij de verkiezingen voor het parlement van de deelstaat. Natuurlijk heeft men daar zo zijn bedenkingen bij het feit dat dezelfde stemcomputers in Nederland door zowel de verantwoordelijk staatssecretaris als door de bestuursrechter aan de kant geschoven zijn. Het Duitse federale ministerie van binnenlandse zaken beweert dat alles dik in orde is maar onderzoekt nu met een soort ingelast extra onderzoekje de veiligheid van de stemcomputers. (Klinkt het al bekend?) Ondertussen maken rechtsgeleerden zich zorgen dat een verkiezingen bij eventuele gebleken fouten overnieuw zou moeten. Man oh man, wat zou het een hoop gedoe schelen als ze gewoon hier keken hoe het afloopt. Want black-box voting is dood en die afloop is dus, ook daar, onvermijdelijk.

Wij