Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 39 - 26 november 2007

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Wij vertrouwden stemcomputers niet

Als we onverbeterlijke optimisten waren dan was dit een prima weekend geweest om de stichting onder het genot van een goed glas champagne op te heffen. Het kabinet neemt immers de belangrijkste adviezen van de commissie Inrichting Verkiezingsproces over. Een nieuw soort stemcomputer (die beslist niet zo mag heten) print de stem uit en een andere computer telt de stemmen. Zo is er iets om na te tellen en zijn we niet meer afhankelijk van een kassabonnetje dat komt uit een apparaat waarvan we niet mogen weten hoe het werkt.

En we zijn ook wel blij, maar als we onverbeterlijke optimisten waren geweest dan hadden we de stichting al opgeheven na ons eerste gesprek op het ministerie, in oktober 2006. Er kwamen immers twee commissies, er zou nieuw beleid komen en alles werd anders. Hadden we dat toen gedaan, dan hadden we waarschijnlijk nog tot ongeveer 2014 op Nedap en NewVote stemcomputers gestemd. Of per SMS in de Endemol live-show natuurlijk.

Het valt niet te ontkennen dat het met het verkiezingsproces op korte termijn duidelijk de goede kant op gaat: de oude stemcomputers gaan bij het grofvuil en de nieuwen hebben papier. Alleen blijven er genoeg details om kritisch te volgen en zo hier en daar is zelfs reden voor bezorgdheid. Zo is er de niet onbelangrijke vraag wie straks mag bepalen waar en wanneer de stemmen met de hand geteld worden. Want als de overheid dat mag bepalen dan zijn we vele miljoenen verder en de-facto niets opgeschoten: de uitslag komt uit een apparaat en de kiezer moet maar geloven dat het wel goed zit.

Wat betreft de iets langere termijn lezen we:

Het kabinet kiest in de nieuwe wetgeving voor een systematiek waarbij de essentiële waarborgen en rechten op het niveau van een wet worden vastgesteld. Daarbij komen meer mogelijkheden om de meer gedetailleerde regels op een lager niveau vast te stellen. Het kabinet wil hiermee kunnen inspelen op nieuwe of veranderde inzichten en op wensen van de burger.

De huidige Kieswet regelt veel details op een hoog niveau en de discussie over of elk detail in de wet moet staan is zeker te voeren. Maar in het stuk, waar dingen staan als "flexibele formulering op het niveau van de wet" klinkt het een beetje alsof het kabinet nu kiest voor het andere uiterste. Een Kieswet met abstracte waarborgen en voor het ministerie alle vrijheid om het hele proces snel en efficiënt, en dus zonder moeilijke wetswijzigingen, aan de wensen van de veeleisende moderne burger aan te passen. Kortom: als straks de nieuwe Kieswet komt moeten we die dus wel allemaal even doorlezen.

Wat betreft de nieuwe stemcomputers die stemprinters en stemmentellers heten begint men nu alvast over eisen voor de nieuwe apparatuur na te denken, maar men wil in ieder geval ook nog eens uitzoeken of het allemaal wel haalbaar is:

Er is nog enige tijd nodig om de technische haalbaarheid van het voorgestelde concept na te gaan. Hiervoor moet nader onderzoek worden gedaan. Dat zal enige maanden in beslag nemen. Parallel aan de uitvoering van deze werkzaamheden zal een externe expertgroep, onder leiding van prof. B. Jacobs, mij adviseren over het programma van eisen voor de stemprinter en de stemmenteller. De uitkomsten van beide trajecten moeten in ieder geval voor 1 mei 2008 beschikbaar zijn, zodat de besluitvorming over de nieuwe wijze van stemmen kan worden afgerond.

Er liggen volgens ons zeker nog voldoende beren op de weg, en haalbaarheid is dan ook een open vraag. Zo is onduidelijk of er wel beschermd kan worden tegen het afluisteren van de radiostraling. De enige normen op dit gebied zijn militair geheim en de commissie Korthals Altes stelt in haar advies voor om dan desnoods maar alleen strafbaar te stellen en te gaan vervolgen als dat allemaal te moeilijk of te duur wordt. Dat is natuurlijk iets te kort door de bocht, en dat heeft gelukkig ook de Kiesraad al gesteld in zijn reactie op het advies. Ook is nog maar de vraag of deze print-outs nog wel geautomatiseerd door de scanner willen als mensen ze hebben verfrommeld, verkreukeld en in een stembus hebben gestopt. De ervaringen in andere landen (onder meer het Verenigd Koninkrijk) stemmen in dit opzicht niet positief.

Verder lijkt uit het stuk op te maken dat men van plan is de nieuwe spullen in één klap in te voeren. Je zou je kunnen afvragen of dat slim is. Wel goed is dat alle processen-verbaal op het Internet komen. Ook is het prettig om stukjes te lezen als:

Het organiseren van de verkiezingen en het uitvoeren daarvan is een overheidstaak. Voor de markt is daarin alleen een ondergeschikte plaats, namelijk als leverancier van de middelen die de overheid wil gebruiken bij verkiezingen.

Na eenmalig genoten te hebben van de bijna volledig geprivatiseerde stemervaring, mede mogelijk gemaakt door Sdu Uitgevers, is dit toch wel even andere koek!

En dan zijn er nog de kosten. De commissie heeft de kosten in haar advies voorzichtig geraamd op 60 miljoen, maar wie kritisch kijkt ziet dat het inclusief keuringen, radionormen, up-to-date houden en de post 'onvoorzien' ook gemakkelijk 100 miljoen of zelfs nog veel meer kan gaan kosten om alle stemlokalen van apparatuur te voorzien. De democratie mag ook van ons best wat kosten, maar met papieren stembiljetten gaat het natuurlijk ook. En als de overheid dan toch 100 miljoen Euros in de zak heeft die niet dringend ergens anders voor nodig zijn dan kan men het land ook op zinvolle manier als hip en modern op de kaart zetten. Voor 100 miljoen Euro koop je bijvoorbeeld ook een krappe één miljoen "One Laptop Per Child" laptops. Dat wil zeggen, een laptop voor elke basisschool-leerling vanaf groep 4. Daar heb je dan bovendien ook nog iets aan op dagen dat er geen verkiezing is.

Samengevat: wij zijn echt blij, het gaat de goede kant op. Maar er is ondanks al het goede nieuws toch ook alle reden om de gang van zaken nog een tijdje goed te blijven volgen. Blijft u dus vooral nog even op deze frequentie afgestemd.


Wet verlengd, internetstemmen alleen met keuring

De Tweede Kamer heeft met de staatssecretaris van gedachten gewisseld over de verlenging van de Experimentenwet Kiezen Op Afstand. Daarover hebben we in voorgaande nieuwsbrieven al het één en ander geschreven. Voordat men bereid was de wet te verlengen heeft de staatssecretaris de Kamer nogmaals moeten beloven dat ze er niets anders mee gaat doen dan de reeds lopende zaken die door de wet mogelijk worden gemaakt: Internetstemmen voor kiezers in het buitenland en Stemmen in een Willekeurig Stembureau (SWS). De Kamer heeft daarnaast een motie van de leden Kalma, Gerkens en Duyvendak aangenomen die de staatssecretaris 'verzoekt' om de internet-stemdienst, ook als deze onder de vlag van de Experimentenwet wordt ingezet, aan een keuringsprocedure te onderwerpen.


Adviezen Kiesraad

de Kiesraad heeft twee nieuwe adviezen op de website staan. Het eerste is een evaluatie van de diverse verkiezingen in 2006. In deze evaluatie weinig schokkende nieuwe dingen, maar wel een grondige opsomming van alle relevante bijzonderheden rond de verkiezingen in 2006.

Het tweede stuk is een specifiek advies over een vraag die de staatssecretaris kennelijk aan de Kiesraad heeft gesteld. De staatssecretaris wil kennelijk (de adviesaanvraag zelf hebben we nog niet) het Kiesbesluit wijzigen zodat het Kiesbesluit niet meer stelt dat er een lagere regeling moet zijn voor het goedkeuren van stemmachines. Kortom: men wil voorkomen dat de Regeling ineens zou herleven als de rechter in Zutphen Nedap onverhoopt gelijk geeft. De Kiesraad is het overigens met de wijziging van het Kiesbesluit eens.


Zitting Zutphen

We zijn als belanghebbende toegelaten tot de zitting van de voorzieningenrechter in Zutphen en er is voor de zitting ook een datum en tijd vastgesteld: 7 december om 11:15u in het gerechtsgebouw te Zutphen.

Het gaat om een bestuursrechtszaak waarin Nedap, de maker van de vroegere stemcomputers, claimt dat de staatssecretaris de eenmaal verleende goedkeuringen helemaal niet in mocht trekken.


Californië wil mega-schadevergoedingen van ES&S

In Californië leverde stemcomputerfabrikant Election Systems & Software Inc. aan vijf districten stemcomputers, speciaal geschikt voor visueel gehandicapten. Net als in Nederland is het vereist dat de stemcomputers na iedere wijziging opnieuw de goedkeuringsprocedure doorlopen. ES&S heeft echter 972 stemcomputers verkocht die na wijzigingen niet opnieuw waren goedgekeurd voor verkoop. In het certificeringscontract staat expliciet dat er geen enkele wijziging mag worden aangebracht zonder dit eerst ter goedkeuring aan de staat voor te leggen. Volgens de fabrikant betreft het slechts "cosmetische wijzigingen", al is wel het typenummer veranderd.

De staat Californië eist nu in een civiele procedure $9.720.000,- van de stemcomputerfabrikant, dat is een boete van $ 10.000,- per verkochte stemcomputer. Daarnaast wordt verlangd dat de fabrikant $5.000.000,- terugbetaalt aan de districten die de ongecertificeerde stemcomputers kochten.

Een tweede procedure is gestart door San Francisco, één van de vijf districten die de stemcomputers aanschaften. Men is behoorlijk boos in SF:

"San Francisco's experience with ES&S raises extremely troubling questions, not simply about the integrity of this company's technology, but about the integrity of this company itself. There can be no more important duty in a representative democracy than to conduct elections, and it is a travesty to see that duty so flagrantly undermined by the fraudulent conduct of an election systems vendor. This is an injustice that cries out for a strong response, and I intend to aggressively litigate the City's interests under our contract and under the law."

Naar goed Amerikaans gebruik trekt ook ES&S in haar reactie flink van leer:

"In short, while the suit accuses the vendor of making false claims, the only false claim is the lawsuit itself."

De media in de USA gaan er vanuit dat veel meer rechtszaken zullen volgen. Het is niet de vraag óf, maar wanneer de volgende stemcomputerfabrikant wordt aangeklaagd voor de enorme wantoestanden rond de verkiezingen.

En hoe zit dat eigenlijk hier in Nederland? De rechter heeft ook hier geoordeeld dat een stemcomputerfabrikant niet op eigen houtje had mogen beslissen dat iets een 'kleine wijziging' is:

De voorzieningenrechter stelt aan de hand van deze bepalingen vast dat elke wijziging aan een stemmachine waarvan het prototype is goedgekeurd, moet leiden tot een nieuwe aanvraag om goedkeuring. Die aanvraag moet vergezeld gaan van een (nieuwe) verklaring als bedoeld in artikel 5, eerste lid, van de Regeling. Bij de aanvraag van Nedap van 22 januari 2007 is geen nieuwe verklaring als hiervoor bedoeld overgelegd.

Maar ja, dit is Nederland. En als er dus al een schadeclaim komt dan krijgt Nedap geld van de Staat en niet omgekeerd.


Vervolg: New York State

In onze vorige nieuwsbrief schreven we over New York State, waar het Ministerie van Justitie aan de rechter gevraagd heeft af te dwingen dat snel uitvoering wordt gegeven aan de ‘Help America Vote Act’ (HAVA). Tegen deze actie van Justitie is nu een tegenbeweging op gang gekomen onder leiding van raadslid Simcha Felder. De voornaamste bezwaren zijn dat Justitie nu probeert af te dwingen dat men met minder zorgvuldige voorschriften voor stemcomputers genoegen neemt, omwille van de tijd. Men erkent dat het langdurig proces een probleem is, maar het middel van Justitie is erger dan de kwaal. Felder is van mening dat de actie van Justitie vele kiezers het stemrecht dreigt te ontnemen:

“This is a critical issue. The fact that the federal government proposes to take over the state Board of Elections and implement HAVA on their own is clearly outrageous and unreasonable. This is not a wolf in sheep’s clothing. It is a wolf in wolf’s clothing. If this occurs, we will witness the worst case of voter disenfranchisement in the history of this country.”

Volgens de actievoerders wordt New York State door het ministerie gedwongen om genoegen te nemen met eisen aan stemcomputers van vijf jaar geleden, van vóór de tijd dat veel stemcomputers gevoelig bleken voor fraude. We zijn benieuwd hoe het afloopt. Wellicht gaat men ook in New York ooit weer met stembiljetten stemmen?


Nieuw genre: Black Box Voting

Iedere tijd heeft zijn eigen inspiratiebron voor schrijvers. Tijdens en na de Koude Oorlog werd veel geschreven over spionage en geheime missies, tegenwoordig denkt iedere thrillerauteur te kunnen scoren door "Klimaatverandering" of "Terrorisme" als centraal thema te gebruiken. Wij vermoeden de nieuwe trend te bespeuren: Black Box Voting. Het heeft alles in zich: aanknopingspunten voor ongeëvenaarde samenzweringstheoriën, strijd tussen goed en kwaad, de macht van het grote geld, bedreiging van de democratie, noem maar op.

Vorig jaar was daar de film "Man of the Year" waarin een niet-serieuze kandidaat president van de USA wordt dankzij verkeerd functionerende stemcomputers. Er is nu ook een thriller die het thema behandelt, getiteld "Runoff". Mark Coggins schrijft over een detective die een gemanipuleerde verkiezing moet oplossen, waarin de stemcomputers van San Francisco centraal staan.

Bloggers maken de link naar de werkelijkheid nu San Francisco stemcomputerfabrikant ES&S heeft aangeklaagd. Zo schrijft Michael Richardson op bradblog.com:

Sometimes facts seem like fiction and sometimes fiction seems like fact. San Francisco voting machines have now provided both fodder for a new detective novel and a novel new lawsuit. (..) Each new clue in RUNOFF yields increasing confusion as the suspect list dwindles and the body count climbs. Riordan gets pretty worn and tattered by the time the plots twists and turns to its conclusion. Unfortunately, it could be said, those of us fighting for Election Integrity in the real world, know the feeling all too well. RUNOFF is a made up story in classic private detective styling. The book may not be everyone's idea of great literature, however, as a cautionary tale about the dangers of electronic voting machines, it is a highly readable clarion call for change that is hard to put down.


Thüringen wil Wahlstift

Het dossier van de stemcomputers zit vol met onwaarschijnlijke wederopstandingen. Net als je denkt dat de moordenares gewurgd in het bad ligt en de held zich omdraait komt ze met het mes weer omhoog. Zo hadden we al de NewVote die nog een keertje herrees uit het graf, Nedap wil de Regeling laten herleven en nu is er een Duitse deelstaat die in 2009 de Wahlstift wil gaan gebruiken. Het geloof in technologie als oplossing is sterk, ook als er geen probleem is. Wel is men in Thüringen zo te zien iets voorzichtiger: men wil slechts in enkele stemlokalen experimenteren en bij verschillen telt de papieren stem.

Wij