Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 3 - 19 augustus 2006

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

“Onrust stoken om het onrust stoken?”

Sdu - of - Public Relations: zo moet het niet

In de vorige, inderhaast ingelaste, nieuwsbrief schreven we al over de lotgevallen van Sdu, outsourcing partner voor al uw verkiezingen. Men probeerde ons daar met behulp van een dure advocaat zover te krijgen dat we een aantal stukken die we in het kader van de Wet openbaarheid van bestuur van de gemeente Amsterdam hadden gekregen weer van onze website zouden halen. Dat mislukte jammerlijk en het volgende dat men zich bij Sdu herinnert is dat het daarna in sneltreinvaart publicitair bergafwaarts ging. Gevolg was dat de twee echte nieuwsfeiten van die dag ("Stemmen in Amsterdam per verkiezing 1 Miljoen duurder", "Sdu wil total control in het stemlokaal") gratis konden meeliften en zo ongeveer elke krant in ons koninkrijk hebben gehaald. Vooral omdat ook GeenStijl.nl er op jolige toon over berichtte kregen we 25.000 bezoekers meer dan normaal. Omdat we daarbij die dag zowel op AT5 (de lokale nieuwszender) als op de schermpjes in de trams te zien waren kunnen we zonder overdrijving stellen dat bijna heel Amsterdam nu in het achterhoofd heeft dat er iets niet pluis is met die stemcomputers. Na wat aanvankelijke spierballentaal van de bestuursvoorzitter stond Sdu overigens al vrij snel geen journalisten meer te woord. Men had naar eigen zeggen “niets meer toe te voegen aan de berichtgeving”.

Stemmachineleverancier woedend op Amsterdam (31.07.2006) http://www.volkskrant.nl/technologie/article335195.ece

Gemeente Amsterdam is voor een paper trail

Het is een beetje ondergesneeuwd in de berichtgeving, maar de gemeente Amsterdam spreekt zich bij monde van de directeur van de dienst die voor verkiezingen verantwoordelijk is uit voor controleerbare verkiezingen.

http://media.at5.nl/items/060802stemcomputers_512k.wmv

Voice-over:
"De groep eist dat elke stem ook op papier achterblijft in het stemlokaal. Zo'n papieren spoor of 'paper trail' zou de controleerbaarheid vergroten. Vindt ook de gemeente..."
Rienk Hoff (directeur Dienst Persoonsgegevens):
"Het is nu wel zo dat een individuele burger niet kan vaststellen of zijn stem ook daadwerkelijk is geregistreerd. Het zou kunnen dat dat met de suggestie van de heer Gonggrijp, namelijk een paper trail, wel kan."
Interviewer:
"Wat vind u daarvan, vanuit uw expertise?"
Rienk Hoff:
"Nou nogmaals, wat ik net al in zijn algemeenheid zeg: Alles wat de controleerbaarheid kan vergroten heeft de steun van Amsterdam."

Ondanks dit kennelijke inzicht zal men in Amsterdam in november toch weer gebruik gaan maken van de computers van Sdu. Black-box, closed source, embedded Windows XP en met ingebouwd GPRS-modem. Amsterdam heeft geld zat, een beetje gemak mag best een miljoen extra kosten en controleerbaarheid, ach, who cares...

Onderzoek: missende rapporten

Naast alle publiciteit gaat ons onderzoek ook door, tot de onderste steen boven is. Het dubbelministerie van Binnenlandse Zaken en Bestuurlijke Vernieuwing heeft ons naar aanleiding van ons Wob-verzoek een berg papier geleverd die we nu aan het doorwerken zijn. In deze nieuwsbrief een paar hoogtepunten, maar er komt ongetwijfeld later nog meer bovendrijven.

Om te beginnen lijkt het raar dat het ministerie eigenlijk maar een klein deel van de TNO-rapporten heeft. Tot je bedenkt dat men die helemaal niet in het bezit hoeft te hebben: de fabrikanten moeten hun stemcomputers laten certificeren bij TNO-ITSEF en op het ministerie is men eigenlijk alleen geïnteresseerd in het A4tje waarop staat dat de computer voldoet aan de normen. Het is in onze ogen onaanvaardbaar dat de overheid de verkiezingen kennelijk niet als "core-business" ziet: begrijpen hoe onze verkiezingen werken laat men in zijn geheel over aan diverse marktpartijen.

Kiesraad: verkiezingen in gevaar

De combinatie Nedap-Groenendaal is eigenlijk een bijna-monopolist op de Nederlandse verkiezingsmarkt: zo rond de 90% van de kiezers in Nederland brengt zijn of haar stem uit op een machine van Nedap. Groenendaal maakt de bijbehorende software voor in de machines en voor op het gemeentehuis. Veel mensen weten dat niet, maar Groenendaal is echt een piepklein bedrijfje. Er werken een handjevol mensen en zelfs bij de Kiesraad maakt men zich officieel grote zorgen om wat er gebeurt als de oude heer Groenendaal zelf straks met pensioen gaat.

Daarom schreef de Kiesraad op 15 april 2005 een brief aan minister Pechtold. In de brief zet de voorzitter van de Kiesraad zijn zorgen uiteen en onderstreept hij hoe afhankelijk de Nederlandse democratie is geworden van een enkel, klein bedrijfje.

Pdf icon.png Brief van de Kiesraad aan Pechtold (15 april 2006)

"Zoals u bekend zal zijn vindt in Nederland een deel van het verkiezingsproces op geautomatiseerde wijze plaats. Zo stemt meer dan 90% van de gemeenten met behulp van elektronische stemmachines. Geconstateerd kan worden dat de markt voor stemmachines [...] in Nederland zeer kwetsbaar is. Op deze markt zijn slechts twee spelers actief. Het grootste deel van de markt is in handen van Nedap-Groenendaal [...]. Binnen dit samenwerkingsverband levert Nedap NV de hardware, terwijl Groenendaal de software ontwikkelt. Gezien de omvang van het marktaandeel van Nedap-Groenendaal, kan bijna van een monopoliepositie worden gesproken."

Maar daar houdt het probleem niet op. De stemmachines moeten van nieuwe software worden voorzien wanneer iets verandert aan de verkiezingen. Zonder die support worden de stemcomputers snel onbruikbaar. De Kiesraad ziet het in ieder geval al gebeuren: alle gemeenten bezitten stemcomputers uit de jaren tachtig en dan houdt ineens de software-support op. De Kiesraad lijkt het nu ook te betreuren dat de software geen open source is.

"[De fabrikanten] leveren voor elke verkiezing updates van de software [..]. Gemeenten zijn dus voor een goed verloop van het verkiezingsproces van deze leveranciers afhankelijk. De Kiesraad wijst er daarbij op dat de broncode van de software voor de stemmachines en de broncode voor de software voor de berekening van de uitslag niet openbaar zijn."

De Kiesraad vreest niet alleen dat Nederland afhankelijk is geworden van een enkel bedrijf. Nee, het hoogste adviescollege op het gebied van verkiezingen in Nederland vreest zelfs voor de pensionering van een enkele man, namelijk de heer J. Groenendaal. Wie had het ook al weer over de bescherming van vitale infrastructuur?

"Het is reeds lang bekend dat de heer J. Groenendaal binnen afzienbare termijn zijn werkzaamheden zal beëindigen. Onduidelijk is welke gevolgen dit zal hebben voor zijn onderneming. Een ander feit is dat de Nederlandse markt van stemmachines bijna verzadigd is. Mede om deze reden, gaat de Kiesraad ervan uit dat het weinig aantrekkelijk is voor derden om de ondersteuning van gemeenten die stemmachines en software van Nedap-Groenendaal gebruiken, over te nemen. De Kiesraad maakt zich om deze redenen zorgen over de ondersteuning van de gemeenten die gebruik maken van de stemmachine en de software van Nedap-Groenendaal."

De Kiesraad adviseert overigens niet ingrijpende wijzigingen in de organisatie van de verkiezingen door te voeren. De minister moet alleen maar eens gaan praten met Groenendaal.

"Daarom adviseert de Kiesraad u vanuit uw algemene verantwoordelijkheid voor een goed verloop van de verkiezingen [...] op korte termijn in overleg te treden met vertegenwoordigers van Nedap-Groenendaal. Het is immers voor een goed verloop van de verkiezingen essentieel dat de op de markt zijde stemmachines en de software voor de berekening van de uitslag ook in de toekomst ondersteund worden."

Het antwoord van Pechtold aan de Kiesraad hebben we (nog) niet. Het is dus ook niet bekend welke oplossing Pechtold bedacht heeft.

Groenendaal over ons

Jan Groenendaal is trouwens een interessante man. Op de site van zijn bedrijf schrijft hij met enige regelmaat over wat hem bezighoudt, en op het moment zijn wij dat. Wat overigens nog niet wil zeggen dat hij ons voor vol aanziet:

WIJVERTROUWENSTEMCOMPUTERSNIET.pdf

"De nieuwe groep afficheert zich als oprecht ongeruste burgers die het verval van de democratie vrezen doordat computers worden ingezet in het stemproces. Ze staat niet op zichzelf; er bestaat een internationaal netwerk dat op internet intensieve contacten heeft. We kennen ze. Op elk congres of seminar op het gebied van verkiezingen in binnen- en buitenland zijn ze aanwezig en als ze niet voldoende aan het woord komen worden ze zeer rumoerig. In elk geval is duidelijk dat ze veel tijd en kennelijk ook geld hebben.

Wat precies de drijfveer is ontgaat mij.

Onrust stoken om het onrust stoken?”

Hee, dat is raar: wij komen eigenlijk nooit op congressen waar de heer Groenendaal ook is, en al helemaal niet om luidruchtig te zijn. En het is grappig dat het ons nu al is gelukt om het beeld te scheppen dat we veel middelen hebben: deze campagne heeft tot nu toe minder dan 1000 Euro gekost. Maar we zijn achter de schermen druk aan het fondswerven, want de volgende stap in onze professionalisering komt er aan. De introductie van de vertaling van Groenendaal's tekst op de site van de Duitse Nedap-leverancier is ook interessant:

http://www.wahlsysteme.de

“In den Niederlanden, dem Land, das fast flächendeckend mit unseren Wahlgeräten ausgerüstet ist, hat sich eine Aktivistengruppe gebildet mit dem beziehungsreichen Namen WIR VERTRAUEN WAHLGERÄTEN NICHT’. Diese Gruppe ist Teil eines internationalen Netzwerkes, das allerhand Verschwörungstheorien gegen unsere Wahlgeräte verbreitet.
Jan Groenendaal formuliert unsere Position dazu.”

Je kan er om lachen, maar als je er over nadenkt is het natuurlijk eigenlijk heel vreemd om door de bijna-monopolist op het gebied van verkiezingen onverdiend uitgemaakt te worden voor verspreiders van complottheorieën.

Om de man te begrijpen is het belangrijk om iets over de geschiedenis te weten. Groenendaal heeft min of meer in zijn eentje black-box voting in Nederland uit de grond gestampt. Tot diep in de jaren negentig was Zijn invloed op de verkiezingen in Nederland enorm: Hij bedacht de oplossingen voor alle problemen en ambtenaren schreven dan snel de regelgeving om dat goed te keuren. Groenendaal is kennelijk niet zo veel kritiek gewend en is er een meester in om op zijn eigen sites ook alleen die paar dingen te tonen die in zijn straatje goed van pas komen. Wat natuurlijk ook zijn goed recht is. Gevaarlijk wordt het pas als iemand in zijn positie dan zelf in die aangepaste versie van de werkelijkheid gaat geloven.

Schaken tegen stemcomputers

Het begon als een grapje. Om aan te geven dat een Nedap gewoon een computer is schreven we dat die dus net zo goed geprogrammeerd kon worden om er tegen te schaken of om over de verkiezingsuitslag te liegen. Groenendaal wil, getuige zijn stuk, wel eens zien dat wij kunnen schaken tegen zijn stemcomputers:

De bewering dat je met onze stemmachine ook kunt schaken zou ik graag eens gedemonstreerd zien.

In de VS maken ze zich druk om gaten in de beveiliging van moderne stemcomputers terwijl we hier overwegend stemmen op een computer die nog helemaal niet beveiligd is. Zou Groenendaal nou echt vergeten zijn dat zijn product gewoon een jaren-tachtig computer met een 68000 processor, een klein schermpje en een hele grote kast met heel veel knopjes is? Of manipuleert hij bewust omdat hij gewend is om zijn producten te verkopen in een omgeving waar toch niemand iets van techniek weet? De eerste versie van Nedap-Chess is inmiddels in ontwikkeling.

De verkiezingen komen er aan: stickerwedstrijd

We zijn druk doende om rond de verkiezingen van 22 november aanstaande het één en ander te organiseren. Lezers van deze nieuwsbrief worden te zijner tijd voorzien van een hele reeks mogelijkheden om hun afkeur van de huidige black-box voting praktijken kenbaar te maken.

Naast diverse mogelijkheden om bezwaar te maken komen er ook stickers om niet op de stemcomputers te plakken. We nodigen iedereen uit om teksten en ontwerpen voor deze stickers op te sturen naar info@wijvertrouwenstemcomputersniet.nl . Van de beste ontwerpen maken we stickers en die verspreiden we.

De campagne loopt lekker

Al met al mogen we best zeggen dat onze campagne lekker draait: steeds meer mensen worden zich bewust van het feit dat er problemen met de controleerbaarheid van de verkiezingsuitslag zijn. De website werkt: we zien zelf om ons heen dat ook mensen die aanvankelijk zeer sceptisch zijn, toch overtuigd raken dat er dingen niet in de haak zijn. Kijkend naar het media-overzicht zien we dat het woord ‘stemcomputer’ nu ongeveer even ingeburgerd is als het vroegere woord ‘stemmachine’. Onze website trekt nu zo’n 500 bezoekers per dag. (De enorme piek op 1 augustus is de staart van de aandacht vanaf GeenStijl.nl)

Zegt het voort

Verkiezingen zonder papier hebben hun langste tijd gehad, en iedereen mag het weten! Vertel over stemcomputers op feestjes, discussieer erover op je werk, praat er eens over met je broer die op Binnenlandse Zaken werkt, schrijf een brief naar je lokale krant of maak er een podcast over.

Wij