Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 42 - 14 januari 2008

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Hoger beroep Landerd

Op 4 januari vond voor het hof in Den Bosch het hoger beroep plaats in de zaak tegen het voormalige en wellicht ook toekomstige Landerdse gemeenteraadslid Guus te Meerman, verdacht van het stelen van circa 160 stemmen die hij volgens het Openbaar Ministerie met de Nedap stemcomputer op zichzelf zou hebben uitgebracht. Te Meerman werd in eerste aanleg vrijgesproken bij gebrek aan tastbaar bewijs. Hoewel er 9 stemmen te weinig waren om Te Meerman direct aan een plaats in de raad te helpen komt hij bij hernieuwde vrijspraak waarschijnlijk alsnog in de raad: de fractievoorzitter wordt wethouder en een tweede raadslid gaat waarschijnlijk weg.

Uitspraak volgt op 18 januari om 09:30.


Expertgroep ingesteld

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken is aan de slag gegaan met de nieuwe stemcomputers. Een expertgroep onder leiding van Bart Jacobs gaat de haalbaarheid onderzoeken en (grote stappen, snel thuis) ook maar gelijk eisen opstellen. Op de site van BZK lezen we:

Staatssecretaris Bijleveld heeft een Expertgroep Nieuwe Stemtechnologie in het Stemlokaal ingesteld. Deze expertgroep werkt de technische realisatie van stemmen in het stemlokaal met behulp van stemprinter en stemmenteller verder uit en zal op basis van haar bevindingen over de haalbaarheid van deze manier van stemmen adviseren. Ook stelt de expertgroep de eisen op waaraan stemprinter en stemmenteller zouden moeten voldoen.


Brief aan Kamerleden

We hebben een brief gestuurd aan de leden van de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In de brief leggen we uit dat we, los van de hele stemcomputerkwestie, bezorgd zijn over de toekomst van het verkiezingsproces. Daarnaast vragen we ons in de brief af of iemand wel weet hoe het nu precies zit met gebruik van techniek en software als er op korte termijn verkiezingen zouden zijn.


Nedap

Problemen duren voort

Het blijft maar rommelen te Groenlo: het conflict tussen directie en Raad van Commissarissen duurt voort.

Wel of geen hoofddirecteur bij Nedap? Die vraag is nog steeds open sinds de directie op 17 december melding maakte van een conflict. Het gaat om de opvolging van Ton Westendorp (64), die met pensioen gaat.
Het bedrijf zelf wil dat de drie directieleden, inclusief Westendorps opvolger, op gelijke voet blijven werken, maar de commissarissen willen van de nieuwe directeur een topman (of -vrouw) maken, die een stapje hoger in de hiërarchie staat. En dat stuit de huidige directie tegen de borst, omdat het volgens hen op de huidige manier juist zo goed gaat bij Nedap. Alleen derde man Ruben Wegman (41) heeft, om nog steeds onbekende reden, de directieverklaring niet mee ondertekend.

Volgens een artikel in De Gelderlander hangt veel af van de statutaire bevoegdheden van de RvC. Nedap is echter volgens het artikel niet bereid die statuten ter inzage te geven.

Hoger beroep goedkeuring

U weet het nog wel: de bestuursrechtszaak die wij gewonnen hebben waardoor de goedkeuring van de Nedap stemcomputers ongeldig werd. Daarop heeft Nedap toen hoger beroep aangetekend bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. In die procedure hebben alle partijen nu hun stukken ingediend en het wachten is op de aankondiging dat er een zitting zal plaatsvinden. De staat diende als laatste haar verweerschrift in, en dat stuk kregen we net na het verzenden van de vorige nieuwsbrief. Men is het eigenlijk op alle punten met ons eens en de Staat verzoekt de Raad van State dan ook om het hoger beroep niet ontvankelijk te verklaren.

En dat is opmerkelijk, want de Staat stond in eerste aanleg naast Nedap: men was gebroederlijk van mening dat het allemaal dik in orde was en dat de Nedaps best nog even de winter door konden. Er zaten nu immers zegels op en kwamen ook nog nieuwe regels aan. Inmiddels heeft de staatssecretaris zoals u weet aangekondigd dat ze het er bij laat zitten en dat het land eerst maar eens een tijdje met potloden en stembiljetten gaat stemmen tot we iets helemaal nieuws hebben. De Staat wil nu ook dat de rechter Nedap in het hoger beroep niet-ontvankelijk verklaart.

Nedap stelt zich in deze procedure, we hoeven het nauwelijks meer te vermelden, op het standpunt dat er op wat rare beeldvorming na helemaal niets aan de hand is. En als de goedkeuring met de zegels door de rechter vernietigd is dan gaan we gewoon weer zonder zegels stemmen...


Ruzie tussen ICTU en BPR

Het Agentschap Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR) heeft binnen BZK nu de macht over het verkiezingsdossier. Deze als ietwat gesloten bekend staande club is onder andere bekend van zaken als het biometrisch paspoort. De stichting ICTU is een door BZK opgerichte organisatie die voor de overheid aan ICT-dingen werkt. En die twee hebben nu naar verluidt slaande ruzie, zoals onder meer te lezen is in een recent artikel in Burgerzaken & Recht (het blad van de Nederlandse Vereniging Voor Burgerzaken). De voorzitter van de stichting ICTU is overigens Jan-Willem Holtslag, tevens secretaris-generaal (hoogste ambtenaar) bij BZK.

Dit alles is voor ons interessant omdat ICTU ook werkt(e) aan de basisvoorziening Internetstemmen als de vervanger voor RIES als basistechnologie voor Internetstemmen voor kiezers in het buitenland.


Nieuwe Wob-verzoeken

We hebben vijf min of meer identieke nieuwe Wob-verzoeken (Wob-15 t/m Wob-19) de deur uit gedaan (naar BZK, Kiesraad, ICTU, V&W en Waterschap Rijnland). Met deze verzoeken proberen we onder meer uit te zoeken wat nu precies de status is van het Internetstemmen en welke partijen nu precies zaken met elkaar afgesproken hebben. Ook willen we wel eens weten hoe het zit met die ruzie tussen ICTU en BPR (zie hierboven).

Daarnaast hebben we de Kiesraad in een apart verzoek (Wob-20) verzocht om, als ze toch bezig zijn, ons ook maar gelijk de documenten te sturen die Groenendaal krijgt. Dit bedrijf heeft aan de Kiesraad een brief gestuurd waarin ze terecht concluderen dat iedereen een nu heel raar beeld van het bedrijf heeft. In dezelfde brief staat ook een Wob-verzoek aan de Kiesraad. Die brief zelf is te vinden via een link onder het artikel in de vorige nieuwsbrief.


Duitsland

Hessen: CCC naar rechter

In deelstaat Hessen zijn 8 gemeenten van plan om bij de verkiezingen van 27 januari gebruik te maken van Nedap-stemcomputers. Omdat deze stemcomputers transparante verkiezingen onmogelijk maken en bovendien aangetoond is dat de Nedaps eenvoudig manipuleerbaar zijn is de Chaos Computer Club naar de rechter gestapt met het verzoek het gebruik van deze stemcomputers te verbieden. De CCC is niet onder de indruk van de nieuwe zegels en procedures en stelt daarnaast dat de 'goedkeuringen' voor deze stemcomputers twijfelachtig zijn omdat niemand behalve Nedap controleert of kan controleren of de gebruikte stemcomputers überhaupt met het goedgekeurde prototype overeenkomen. Ook komt, doordat in de meeste gemeenten met papier en potlood en in enkele gemeenten met stemcomputers gestemd wordt, de in de Kieswet vastgelegde 'stemgelijkheid' in het geding: burgers van Hessen kunnen door de inzet van twee verschillende stemsystemen niet op 'formeel gelijke wijze' hun stem uitbrengen.

Goldene Zitrone

De Chaos Computer Club (CCC) vergeeft de "Goldene Zitrone", waarbij de citroen in het Duits vergelijkbaar is met onze 'kat in de zak'. De prijs van de CCC gaat naar de gemeente die het dichtst bij de uitspraak van het Bundesverfassungsgericht (dit voorjaar verwacht) nog overschakelt op stemcomputers.

Hoewel ze de Nedaps niet gaan kopen maar huren tellen ze bij de CCC het proviciestadje Werder (nabij Potsdam) toch mee: men wil daar in 2008 graag voor het eerst met stemcomputers gaan stemmen. Hoewel Herbert Schulze Geiping, woordvoerder en naamgever van Nedap-dealer HSG Wahlsysteme vrolijk toegeeft dat nu eenmaal "ieder technisch apparaat manipuleerbaar is" zouden de Nedaps toch veilig zijn omdat er tijdens de verkiezingen, onder het alziend oog van de stembureauleden, niet zomaar hardware verwisseld kan worden. Het meer basale probleem met de transparantie wil hij natuurlijk liever niet zien. De gemeente Werder heeft er in ieder geval alle vertrouwen in. En dat moet ook wel, want zelf kunnen ze niets meer controleren, en natellen gaat straks ook niet meer.


België: universiteiten pleiten voor papier

In België worden al sinds lange tijd stemcomputers gebruikt. Bijna de helft van de kiezers stemt met behulp van een PC in het stemlokaal waarbij de stem elektronisch wordt opgeslagen zonder paper-trail (DRE). De andere helft van de kiezers stemt met papier en potlood. De huidige Belgische stemcomputers zijn versleten en het onderhoudscontract loopt af. Daarom is de Belgische overheid op zoek naar nieuwe stemcomputers. Een studie van zeven Belgische universiteiten moet daarvoor een oplossing bieden.

De studie bestaat uit twee delen. Deel I analyseert het huidige Belgische systeem en geeft een internationale vergelijkende studie. Deel II stelt verschillende nieuwe systemen voor waarbij de universiteiten hun voorkeur uitspreken voor een systeem dat vrij veel lijkt op de stemmenprinter en stemmenteller van de Nederlandse commissie Korthals Altes. Wel komen de universiteiten met het onzalige idee om de print te voorzien van een barcode of zelfs een RFID-chip om daarmee het geautomatiseerde tellen te vergemakkelijken. Probleem is natuurlijk dat de kiezer een barcode of chip niet kan verifiëren als zijnde een vastlegging van zijn of haar stem.

Aan de hand van het model uit dit rapport wil België al in 2009 de nieuwe stemcomputers in gebruik hebben. Dat lijkt ons niet zo realistisch, want er moet nog veel werk verzet worden (opstellen bestek, aanbesteding, ontwerp, productie, testen en certificatie, pilots, uitrol en training). De tijdsdruk is het rapport ook aan te zien, want de tekst zit vol slordigheden en had nog wel een redactieslag mogen ondergaan.

De rapporten zijn net uit en we hebben ze nog alleen maar doorgebladerd. We komen er in een volgende nieuwsbrief op terug.

BeVoting, studie Elektronische Stemsystemen


Verenigde Staten

Algemeen

Tien maanden voor de verkiezingen schakelen sommige staten weer terug naar papier. Ook in de VS is het inmiddels wel duidelijk dat veel stemmachines niet goed functioneren; sommige staten hebben al het leeuwendeel van de stemmachines afgekeurd.

Volgens John Gideon van de actiegroep Voters Unite is dit slechts het topje van de ijsberg. ‘Van elk systeem dat wordt gebruikt heeft wel een staat geconcludeerd dat het niet deugt. Iedereen begint hier aandacht aan te besteden en begint zich te realiseren dat er iets mis is.’

In de NYT verscheen een interessant artikel dat de hele situatie in de VS heel aardig opsomt.

New Hampshire: Twijfels over Diebold machines

Bij de recente voorverkiezingen in New Hampshire gebeurde er bij de Democratische voorverkiezing iets interessants: Hillary Clinton scoorde het hoogst in de 80% van de stemdistricten met Diebold Optical Scan stemcomputers, terwijl Obama het hoogst scoorde in de overige districten, waar met de hand werd geteld. De getallen verschillen een beetje, maar op sommige websites is sprake van een precieze omkering van de percentages. Stop dat in een pot en gooi daar ook nog een stevig verschil tussen exit-polls en de uiteindelijke uitslag toe. Doe er dan nog een snufje van de ontdekking bij dat het bedrijf dat de Diebolds programmeert criminele banden heeft, en dan op matig vuur even goed roeren.

Dennis Kucinich, een andere kandidaat (die maar 1.4% van de stemmen haalde), heeft nu een hertelling aangevraagd, maar weer anderen zeggen dat die weinig zin heeft als we niet zeker weten waar de stembiljetten in de tussentijd zijn geweest. Inmiddels hebben velen aangevoerd dat de handmatige telling meestal in kleinere plaatsen gedaan wordt en optical scanners in grotere plaatsen staan, wat het verschil mede zou kunnen verklaren. En ene Mark Lindeman publiceert als reactie op DailyKos een aardig stukje statistiek dat het verhaal van de exacte percentages als aanwijzing dat er iets mis is geloofwaardig weerspreekt. Los van wat er werkelijk aan de hand is is nu wel duidelijk dat in Amerika wat betreft verkiezingen niemand elkaar meer vertrouwt. En (let op, Den Haag!) het toont in ieder geval aan dat het toevoegen van een paper-trail niet leidt tot meer vertrouwen als steekproeven, audits en hertellingen niet goed geregeld zijn.

Ohio: papier en potlood voor iedereen!

In Ohio, waar opmerkelijk veel mis ging ten gunste van Bush in 2004, heeft de staatssecretaris nadat de meeste stemcomputers afgekeurd waren beslist dat iedere burger die dat wenst op papier moet kunnen stemmen. Er staan nog wat 'direct recording' stemcomputers maar geen burger hoeft daar dus nog gebruik van te maken.

Minstens zo belangrijk is dat haar decreet ook eist dat deze papieren stemmen ook daadwerkelijk geteld worden. Dat laatste is opmerkelijk en tegelijk een teer punt, want de wet, en Bush' Help America Vote Act in het bijzonder, schrijft nergens voor dat al die in 2004 grif aan arme, zwarte en/of hispano burgers uitgedeelde stembiljetten (de zogenaamde 'provisional ballots') ook meegeteld moesten worden! Bij de presidentsverkiezingen van 2004 zijn minimaal 3,5 miljoen uitgebrachte stemmen niet geteld, waaronder zeer veel provisional ballots.

Eveneens in Ohio is Michael Hackett, de 'Franklin County Board of Elections (Board) Deputy Director', door de rechter veroordeeld wegens corruptie. De heer Hackett had op een drietal wijzen zijn zakken gevuld bij en met het afsluiten van contracten tussen de commissie die hij leidde en een stemcomputerfabrikant.

New York: het mes op de keel

Intussen zet het federale Board of Elections (een beetje vergelijkbaar met onze Kiesraad) de staat New York het mes op de keel. New York, dat strenge veiligheid- en betrouwbaarheidseisen aan stemmachines stelt, zal via een federale rechter gedwongen worden om haar eisen af te stemmen op de HAVA (Help America Vote Act) van Bush waarin de lat voor stemcomputers heel wat lager gelegd wordt dan de kiescommissie van New York acceptabel acht.

Dit is overigens ook in Nederland interessant omdat ook onze nationale trots Nedap onder de naam 'Liberty Vote' in de strijd is voor het lucratieve contract om de 28.000 stemcomputers voor de staat New York te leveren. De software om de Nedaps te configureren en de uitslag vast te stellen heet in New York trouwens (geen grap) 'Liberty Control'.


Verenigd Koninkrijk: problemen genegeerd

In Engeland namen de verkiezingsactivisten van de Open Rights Group met verbijstering kennis van het standpunt van het ministerie van Justitie. De Kiesraad had in augustus 2007 (in haar rapportage over de verkiezingen van mei 2007) de overheid opgeroepen te stoppen met electronisch stemmen zolang er geen dramatische verbeteringen in onder meer transparantie, testprocedures en beveiliging zouden zijn doorgevoerd. De Open Rights Group was zelf al twee maanden eerder tot dezelfde conclusie gekomen; er waren ook nogal wat problemen met electronisch stemmen en het electronisch scannen van stembiljetten.

Het ministerie blijkt echter de proefprojecten met electronisch stemmen, ondanks het vernietigende oordeel van de Kiesraad, de Open Rights Group en andere waarnemers, gewoon voort te willen zetten. De proefprojecten waren volgens het ministerie juist 'een succes', ofschoon de kosten fors en de baten obscuur waren. Als het ministerie electronisch stemmen 'een succes' noemt ondanks alle problemen die aan het licht kwamen, mag je je zelfs afvragen wat het ministerie nu eigenlijk precies wil bereiken met het gebruik van stemcomputers en waarom men de conclusie van de Kiesraad verdraait alsof het een geluidshinderrapport over Schiphol is.

Wij