Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 44 - 5 februari 2008

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Algemeen Overleg

Woensdag 30 januari was het zogeheten Algemeen Overleg (AO) tussen de staatssecretaris en de commissie BZK van de Tweede Kamer. Omdat ook de waterschapsverkiezingen aan de orde kwamen was ook de staatssecretaris van Verkeer & Waterstaat aanwezig. De staatssecretaris stuurt voorafgaand aan zo’n overleg meestal een brief, en de brief voor dit overleg hebben we ook al in de vorige nieuwsbrief besproken. Wij hadden al in een eerder stadium een brief geschreven, waarin we de commissie vroegen om alle nieuwe wetgeving die er nu aan komt heel kritisch te bekijken.

Verkiezingen: 'Effe niet'

Op de ochtend van het AO stond er in De Pers een artikel met als kop "Nederland kan nu geen verkiezingen aan". De eerste paragraaf luidde:

Goed nieuws voor Jan Peter Balkenende en Wouter Bos: zelfs als hun regering dit jaar valt, blijven ze nog een tijdje aan de macht. Door het afschaffen van de stemcomputers – er moet volgende keer weer met rode potloden worden gestemd – en het gebrek aan voorbereiding voor nieuwe stemmethodes is Nederland voorlopig niet in staat nieuwe verkiezingen te organiseren. Simon Rijsdijk, vice-voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Burgerzaken, waarschuwt in het tijdschrift van de Nederlandse Vereniging van Gemeenten (NVG) voor een drama als in 2008 opeens Tweede Kamerverkiezingen moeten worden georganiseerd.

De staatssecretaris heeft in de Kamer beweerd dat eventuele tussentijdse Kamerverkiezingen geen probleem zijn en dat de gemeenten alles op orde hebben.

We gaan het hier in deze nieuwsbrief bij hoge uitzondering opnemen voor een beroepsgroep waar wij zelf niet zo nodig ruzie mee hoeven maar die ons bloed wel kan drinken: de ambtenaren burgerzaken bij de gemeenten. Zij zijn het die onze hele campagne maar onzin hebben gevonden. Zij weten immers wat het beste is voor de verkiezingen, daar zijn geen burgers bij nodig. Hun Nedaps deden het nog prima. Er kwam altijd een mooi kassabonnetje uit, dat scheelde een hoop telwerk en alles was goed. We hebben in hun ogen met onnodige 'stemmingmakerij' hun speeltje afgepakt. En aangezien ze het in overgrote meerderheid nu nog steeds niet snappen zal ook geen enkel argument ze er ooit nog van overtuigen dat er in het verleden toch echt een paar zeer fundamentele zaken niet goed geregeld waren. Ook het knock-out argument dat een verkiezingsuitslag sowieso nooit uit een zwarte doos mag komen is niet aan ze besteed. Deze kringen zijn er de reden voor geweest dat het elektronisch stemmen überhaupt zo'n vlucht heeft genomen en hun protesten zorgden er mede voor dat het ministerie er hardnekkig aan probeerde vast te houden.

Wij denken daar - dat moge duidelijk zijn - heel anders over. Maar in de huidige snelle ontwikkelingen krijgen deze gemeentelijke organisatoren van onze verkiezingen van de staatssecretaris wel een paar hele nare en volkomen onverdiende vegen uit de pan. Niet alleen staan ze nu - terecht - zonder stemcomputers, maar nu ze zijn ook - onterecht - door de staatssecretaris aan hun lot overgelaten maar wel alvast preventief als zondebok aangewezen voor het geval het misgaat.

De staatssecretaris zegt in de Kamer namelijk nu doodleuk dat ze al op 27 september 2007 heeft laten weten dat verkiezingen tijdelijk op papier gaan. En 'dus' zijn de gemeenten daar vanzelfsprekend nu helemaal klaar voor. En anders lukt dat makkelijk in de minimaal 80 dagen na de val van een kabinet. Het is volgens een tijdens het AO steeds monter lachende staatssecretaris in 2006 in drie weken gelukt om naar papier over te schakelen, dus 80 dagen - och jee - dat is bijna een eeuwigheid. Van de staatssecretaris hoeft niemand zich zorgen te maken. Alle berichten dat gemeenten voorlopig geen tussentijdse verkiezingen aankunnen werden afgedaan als aperte onzin. De Kamer had best een beetje meer mogen doorvragen want een staatssecretaris hoort er niet mee weg te komen om in hetzelfde overleg te claimen dat er geen probleem is en dat ze de regie in handen heeft en tegelijk te beloven eens bij de gemeenten te zullen gaan inventariseren of er een probleem is.

Maar goed: daar sta je dan als gemeente-ambtenaar. Want die drie weken gold voor enkele tientallen gemeenten, en daar moest het ministerie in de ondersteuning dan alle zeilen voor bijzetten. Als het kabinet valt, hoeveel ondersteuning kunnen die ambtenaren dan verwachten als er 400+ gemeenten geholpen moeten worden? Maar ja: de staatssecretaris heeft nu in de Kamer gezegd dat alles in een mum van tijd in orde kan zijn, en wie het tegendeel beweert zegt dus feitelijk dat de staatssecretaris heeft zitten liegen.

Dit alles terwijl de staatssecretaris weet, of in ieder geval zou moeten weten, dat haar uitspraken op gespannen voet met de waarheid staan. Er moet nog vre-se-lijk veel gebeuren en als er binnen een paar maanden een verkiezing georganiseerd moet worden dan zullen er in veel te veel gemeenten grote onregelmatigheden plaatsvinden.

Er zijn namelijk organisatorische problemen genoeg. Zo kunnen er bijvoorbeeld met stembiljetten minder kiezers stemmen per stemlokaal en de stemlokalen hebben per stuk meer ruimte nodig. Er moeten dus nieuwe ruimten en ook nog stemhokjes, stembussen en nieuwe stembureauleden gevonden worden. De stembureauleden (en eerst hun opleiders) moeten worden opgeleid en er moeten proef-verkiezingen gehouden worden om materiaal en organisatie te testen. Dit is een logistieke operatie waar niet licht naar gekeken moet worden.

Er is sinds het aankondigen dat we hoe dan ook op papier gaan stemmen al veel tijd verloren. De staatssecretaris riskeert, ondertussen opgewekt giechelend, dat we in dit land na een heleboel verkiezingsellende wellicht uiteindelijk staatsnoodrecht moeten inzetten als het kabinet voor de zomer valt. Dat is dan natuurlijk de schuld van de gemeenten. Maar in het onwaarschijnlijke geval dat alles goed gaat zal ze dat waarschijnlijk vast niet toeschrijven aan de ambtenaren burgerzaken die dan massaal een burn-out hebben, maar aan haar eigen strakke regie en daadkracht.

Nieuwe stemcomputers: politiek dood

Niemand zei het maar het hing in de lucht: die nieuwe stemprinter en stemmenteller komen er waarschijnlijk helemaal niet. Het CDA (de partij van de staatssecretaris) opende al direct met het fractiestandpunt dat we die nieuwe computers misschien maar beter helemaal kunnen laten zitten, en GroenLinks en SP neigden al eerder naar dat standpunt. De PvdA en PVV waren ook kritisch maar iets milder: in principe een goed idee, maar wel heel zorgvuldig uitvoeren. In ieder geval moet alles volgens bijna alle partijen heel rustig bekeken worden en eerst moet de stap terug naar papier helemaal goed verlopen zijn. Alleen de VVD was onomwonden voor snelle invoering van die nieuwe stemcomputers.

Aan de andere kant van de tafel gaf de staatssecretaris daarna aan dat er problemen waren, dat de haalbaarheid nog wordt onderzocht en ze hield de optie om ook op termijn met het stembiljet te blijven stemmen heel nadrukkelijk open. Terwijl de termijn waarop we 'misschien' met deze nieuwe stemcomputers konden gaan stemmen al van 2010 veranderd was in 'misschien 2011' ontstond zo tijdens het debat bij iedereen in de zaal het gevoel dat eigenlijk geen van de hoofdrolspelers nog gelooft dat die stemcomputers er komen. De belangrijkste aanwijzing dat men er waarschijnlijk zelf niet meer in gelooft is wat ons betreft de opstelling van het CDA, die hier wel heel opzichtig de eigen staatssecretaris de pas afsnijdt in een hoofdpijndossier. Wij laten het aan u, de lezer, om daar zuiver politiek dualisme of een vakkundig afgedekte terugtocht in te zien.

Het zal u niet verbazen dat deze ontwikkelingen wat ons betreft goed nieuws zijn. Want volgens ons scheppen die stemprinter en stemmenteller veel meer nieuwe problemen dan ze oude problemen oplossen. Zo moet er dan onder meer geregeld worden onder welke omstandigheden de papieren met de hand worden nageteld, wat een goede steekproef is en wat er moet gebeuren als de handmatige telling afwijkt. Ook heeft het invoeren van stembiljetten in scanners in allerlei landen tot grote problemen geleid en blijft er het probleem van de radiostraling.

Blijft over de vraag of het dan zinnig is om, zoals het kabinet van plan is, op korte termijn een wet op het verkiezingsproces te presenteren als we eigenlijk terug zijn bij stemmen op papier. Voor dit proces is immers de huidige Kieswet geschreven. Alle beslissingen over de inrichting van het verkiezingsproces die nu genomen zijn gingen uit van een toekomst met stemcomputers. Als dat omver gaat moeten volgens ons ook alle beslissingen nog een keer bekeken worden, inclusief de beslissing om al in mei nieuwe wetten te presenteren en de beslissing om dit hele dossier binnen BZK neer te leggen bij techneutenclub BPR.

Is het (voorlopig) niet beter om de huidige Kieswet daar waar nodig aan te passen, bijvoorbeeld door de waarborgen van de commissie Korthals Altes er in te verwerken? Laten we er even van uit gaan dat we inderdaad nog jarenlang niks met computers gaan doen. Dan is het toch veel belangrijker dat we eerst de verkiezingen met stembiljetten weer goed op orde hebben? En dan heeft het dus ook geen prioriteit om nu overhaast de Kieswet grootschalig te gaan verbouwen.

Op 18 april 2007 schreven we in deze nieuwsbrief in reactie op het rapport van de commissie Hermans:

Het rapport spreekt van "adequaat handelen" door het ministerie als het eenmaal door ons op de problemen is gewezen. Minister Nicolaï heeft op diverse momenten gekozen voor doorgaan met stemcomputers waarvan hij wist dat ze onveilig waren. Hij wist ook dat de aangebrachte extra beveiliging niet deugde. Men heeft in 2006 onomkeerbaar gekozen voor de techniek. Zowel op korte termijn, door in november geen stembiljetten in te zetten, als ook op langere termijn door het kiesproces onder te brengen bij het bureau BZK/BPR, dat meer technisch georiënteerd is en ons reeds zegeningen als het biometrisch paspoort heeft gebracht. Deze beslissingen zijn alleen zo 'adequaat' als het rapport stelt als stemcomputers op termijn de juiste keuze blijken te zijn. Is dat, zoals wij vermoeden, niet het geval dan hebben deze keuzes straks alleen maar veel extra problemen, geld en tijd gekost.

Groenendaal

Ook de verkiezings-software "Integraal Stem Systeem" (ISS) van het bedrijfje "Bureau voor verkiezingsuitslagen J.W. Groenendaal" kwam tijdens het overleg ter sprake. De VNG en de NVVB hadden gezegd dat de software niet meer gebruikt kan worden, maar dit werd na een boze brief van het bedrijf afgezwakt. Het was toen ineens alleen nog maar 'onzeker' of de software gebruikt kon worden en dus af te raden. Wij hoopten dat de staatssecretaris tijdens het overleg duidelijkheid zou verschaffen.

De staatssecretaris leek tijdens het overleg te zeggen dat ISS er al op heel korte termijn helemaal uit gaat, en dat is op zich mooi. Kiesraad en BZK werken aan nieuwe normen, en één van die normen zal zijn dat de software Open Source moet zijn. Als je, zoals iedereen nu doet, het belang van controleerbare verkiezingen erkent dan kun je de uitslag immers niet berekenen op een stuk software dat niemand van binnen mag bekijken. Het is sowieso regeringsbeleid om zo veel mogelijk met Open Source software en gebaseerd op open standaarden te werken. En als er al iets zo open mogelijk moet zijn dan is het wel de software die ons verkiezingsproces begeleidt.

Wel is het goed om te bedenken dat ISS veel meer doet dan alleen het berekenen van de uitslag. De kandidatenlijsten worden er op ingevoerd, de administratie van de stembureaus wordt er op gedaan en het programma spuugt alle officiële kennisgevingen, benoemingsbrieven en wat niet al uit.

De staatssecretaris repte in het overleg van spreadsheets die dan maar gebruikt moeten worden. Spreadsheets kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan controleerbaarheid: je kunt de berekening dan immers inclusief de data aan anderen laten zien. Anderen kunnen die uitslag dan op hun eigen computer en in hun eigen spreadsheet narekenen. Maar of de situatie op korte termijn beter wordt van 500 verschillende zelfgebouwde spreadsheet-oplossingen is de vraag.

De Nedaps zijn weg en dat is een goede zaak, want verkiezingen zonder stemcomputers zijn transparanter. De stemming kan prima zonder computers en van ons hoeven ook die hele nieuwe stemcomputers er nooit te komen. Maar op andere plekken in het verkiezingsproces kunnen computers goede diensten bewijzen, en van ons hoeven die gemeenteambtenaren zeker geen benoemingsbrieven met de typemachine te maken. Het is voor ons allemaal maar te hopen dat de staatssecretaris nu hard aan het werk is om nieuwe schoenen te maken nu ze de oude heeft weggegooid.

Waterschapsverkiezingen

Staatssecretaris Huizinga van Verkeer & Waterstaat zegt in een brief van 19 december 2007 toe de internetstemdienst voor de waterschapsverkiezingen te onderwerpen aan een goedkeuring door een onafhankelijke instantie.

Het Waterschapsbesluit geeft mij de mogelijkheid tot het stellen van nadere regels omtrent de toe te passen stemvoorziening, waaronder de eis dat de voorziening wordt goedgekeurd door een onafhankelijke instantie. Uit oogpunt van zorgvuldige besluitvorming ben ik voornemens een deskundige en onafhankelijke instantie te vragen mij op basis van alle reeds uitgevoerde onderzoeken een oordeel te geven over de betrouwbaarheid van de stemvoorziening. De mogelijkheden hiertoe worden momenteel uitgewerkt.

Deze toezegging sluit echter niet aan bij de motie Kalma m.b.t. het internetstemmen bij verkiezingen volgens de kieswet. In deze motie is sprake van een goedkeuringsprocedure voor het internetstemmen onder de Kieswet. Deze goedkeuringsprocedure is afgeleid van de inmiddels ingetrokken Regeling goedkeuring stemmachines en veronderstelt een regeling met eisen, een wettelijk erkende goedkeuringsinstantie en een certificering. De toezegging van de staatssecretaris volgt op dit punt dus niet de motie Kalma.

De staatssecretaris erkent de algemene geldigheid van de aanbevelingen uit het rapport van de commissie Korthals Altes. Daaruit volgt dat de staatssecretaris ook een set eisen moet opstellen gebaseerd op de aanbevelingen uit dat rapport. Die eisen vormen dan de grondslag voor een wettelijk vastgelegde goedkeuringsprocedure. Dit is een fundamenteel andere benadering dan het voorstel dat staatssecretaris Huizinga in haar brief heeft gedaan: namelijk een derde partij "op basis van alle reeds uitgevoerde onderzoeken een oordeel te [laten] geven over de betrouwbaarheid van de stemvoorziening". Het voorstel van de staatssecretaris laat namelijk veel onduidelijkheid over de voorwaarden en eisen waarop zo'n oordeel van betrouwbaarheid is gebaseerd.

Ook moet er een belangrijke les getrokken worden uit het rapport van de commissie Hermans. Die stelde vast dat er rond de stemcomputers sprake was van ongewenste afhankelijkheidsrelaties tussen de overheid en leveranciers (en dan vooral het bureau Groenendaal). Wij denken dat het verstandig zou zijn de internetstemdienst voor de waterschapsverkiezingen op dit punt eens goed door te lichten. Dat betekent dat een onafhankelijke instantie zou onderzoeken welke bedrijven en personen een rol spelen in de ontwikkeling en het beheer van de internetstemdienst en welke continuïteitswaarborgen en fallback-scenario’s er zijn mochten deze personen/bedrijven wegvallen.

Afijn: de bovenstaande paragrafen hadden we al voor het AO geschreven. Tijdens het AO zat er niet zo heel veel beweging in dit thema. Meerdere Kamerleden hebben, bij tijd en wijle wanhopig, geprobeerd om het voorgaande aan staatssecretaris Huizinga uit te leggen. Die dacht dat de Kamerleden bedoelden dat de Kamer die stemdienst zelf wilde gaan keuren en begreep daarna het verschil tussen keuren en certificeren niet, of juist wel, of toch weer niet. Of zoiets. Wordt vast en zeker vervolgd. We schatten de kans erg klein in dat er nog via Internet gestemd gaat worden in november.


Kiesraad over helpen bij stemmen

De Kiesraad heeft een advies uitgebracht over het stemmen door wilsonbekwamen. Naar aanleiding van het advies van de commissie Korthals Altes en het rapport van de gemeentelijke ombudsman in Amsterdam besluit men dat het toch beter is geen bijstand te verlenen:

De enige manier om te voorkomen dat de kiezers afhankelijk worden van een oordeel van het stembureau over hun geestelijke gesteldheid, is door uit te gaan van de fictie dat de wils(on)bekwaamheid van de kiezer kenbaar wordt in het al dan niet aanwezige vermogen om die wil te effectueren door het uitbrengen van de stem. Het systeem handhaaft zichzelf zodoende in de praktijk.


Nedap: winst omhoog

De Nedap site meldt dat de jaarwinst van Nedap over 2007 met 15% gestegen is ten opzichte van het jaar daarvoor. Over de marktgroep verkiezingssystemen staat er:

Minder verkiezingsactiviteiten in het verslagjaar leidden tot een lagere omzet voor de klantgroep Verkiezingssystemen. In de Amerikaanse staat New York is Nedap nu op de lijst geplaatst van leveranciers waaruit de counties bij de eerstvolgende verkiezing hun nieuwe stemsysteem moeten kiezen.

Over hun stemcomputer-activiteiten in New York valt nog wel iets meer te vertellen. Daarover meer verderop in deze nieuwsbrief.


Duitsland: laatste grote verkiezing met Nedaps?

Tijdens de recente verkiezingen in de Duitse deelstaat Hessen heeft de CCC groot uitgepakt met een complete waarnemingsmissie. Vele tientallen bezorgde burgers waren al voor dag en dauw op de been om te kijken of de nieuwe voorschriften met betrekking tot zegels, bewaring en andere procedurele aspecten van het stemcomputergebruik netjes werden gevolgd.

Het is natuurlijk een beetje raar om een hele waarnemingsmissie op te tuigen voor verkiezingen met stemcomputers als je al van tevoren weet dat er eigenlijk niks waar te nemen valt. Aan de andere kant zijn die 'verbeterde procedures' nu het kernargument van de Duitse overheid: "Je kunt die Nedap stemcomputers misschien theoretisch wel manipuleren, maar in de praktijk kom je er niet bij." Lezers van deze nieuwsbrief herkennen natuurlijk dat dit argument handig voorbijgaat aan het echte probleem, het gebrek aan controleerbaarheid.

Juist omdat die manipuleerbaarheid het hoofdprobleem niet is zou het natuurlijk vervelend geweest zijn als die waarnemingsmissie had moeten concluderen dat alle procedures keurig werden gevolgd. Zinloze zegels allemaal keurig gecontroleerd, zinloze controlegetalletjes opgelezen, zinloze blikken prutsleuteltjes netjes gescheiden bewaard.

Er bleek echter nogal wat mis: van de stemcomputer die vervangen moest worden waardoor het stemlokaal pas later open ging tot de veel waargenomen praktijk dat oudere stemmers geholpen werden bij het stemmen. De voorzitters van de stembureaus bleken gewaarschuwd tegen de waarnemers en in één geval werd de toegang tot het stemlokaal ontzegd en werd er gedreigd met arrestatie. Maar het klapstuk was toch wel dat stemcomputers in sommige gevallen bij politici thuis blijken te overnachten. Het persbericht van de CCC schrijft:

In at least one community the voting computers were stored in the private homes of political party members over night. This is an "established practice", members of the regulating authority confirmed towards the election observers. All nine voting computers had been stored privately in this community.
"The storing of voting computers over night at the homes of local politicians is the nightmare scenario for insider manipulation, even according to the logic of the Hesse ministry of the interior. This is something even we couldn't have imagined", said Dirk Engling speaking for Chaos Computer Club (CCC).

Terwijl wij ons voorstellen dat de Nedap voorafgaand aan de verkiezingen een nachtje bij Guus Te Meerman was blijven logeren hebben de media in Duitsland het probleem nu ook echt ontdekt. Nedap heeft op de eigen website een verhaal over een testverkiezing die in Hessen voorafgaand aan de verkiezingen is gehouden. Tijdens deze test bleek de stemcomputer volgens het bericht op de site van Nedap beter te tellen dan de mens. De gevolgde procedure zoals wij die nu begrijpen is dat de stemmen aan de hand van een tellijst zijn ingevoerd. De vraag is dan of de fout bij het invoeren of bij het handmatig tellen is gemaakt. Los daarvan is een groter probleem dat wij al hebben aangetoond dat je software vrij makkelijk zo slim kun maken dat er alleen bij echte verkiezingen gefraudeerd wordt. En voor een relatief kleine verkiezing zou je zelfs kunnen werken met een geheime toetsencombinatie zonder welke de fraude niet gepleegd wordt. Dat is bewijsbaar met zo'n testverkiezing niet op te sporen.

Al met al lijkt de Duitse media-aandacht alleen maar toe te nemen en begint men zich daar ook te realiseren dat het activisme door zal gaan. Stemcomputers zijn ook in Duitsland een aflopende zaak.


Verenigde Staten

New York: vreemde rol voor Nedap

Ons aller Nedap heeft, onder de naam "Liberty Election Systems", het oog laten vallen op de zeer lucratieve vervanging van 28.000 (!) mechanische stemmachines in de staat New York. Het New York State Board Of Elections (NYSBOE) heeft de 'LibertyMark' stemcomputer afgekeurd, maar via de rechter heeft men het voor elkaar gekregen in ieder geval hangende beroep toch tot de procedure te zijn toegelaten.

De counties in New York moeten binnenkort minstens één voor gehandicapten toegankelijk apparaat per stemlokaal gaan kopen om te voldoen aan de federale wet, de zogenaamde Help America Vote Act (HAVA).

Nedap was drie man sterk naar New York afgereisd om de kritieke vergadering van de New York State Board Of Elections (NYSBOE) te kunnen bijwonen en had er zelfs het geplande bezoek van de Nederlandse Kamerleden aan het hoofdkantoor te Groenlo voor uitgesteld. (De nieuwe datum voor dat bezoek wordt 3, 7, 10 of 14 maart 2008.)

In New York zijn rond verkiezingen en stemcomputers een aantal burgergroeperingen aan het werk: één daarvan is "New Yorkers for Verified Voting" (NYVV). Oprichter van de NYVV is een vriendelijke 56-jarige computerexpert uit het noorden van de staat, ene Bo Lipari.

Het liep in eerste instantie allemaal een beetje anders dan de aanwezige mannen van Nedap/Liberty hadden gehoopt. Voor toelating tot de verdere procedure waren drie van de vier stemmen van de leden van het NYSBOE nodig. Twee leden zijn democraten, twee zijn republikeinen. Eén democratisch lid lag in het ziekenhuis, zodat het resterende democratische lid, Doug Kellner, voor toelating van het 'Ballot Marking Device' LibertyMark moest stemmen.

De staat New York heeft wat betreft stemcomputers tot nu toe de kat uit de boom gekeken, ondanks federale druk om toch vooral snel stemcomputers te kopen. En dat bleek een wijze beslissing, want daardoor kon een debacle als in Florida (waar de gloednieuwe stemcomputers nu weer vervangen worden door optical scanners) worden voorkomen. Recentelijk heeft men in de regels aangegeven een systeem met papieren stembiljetten en optische scanners te prefereren boven stemcomputers (met of zonder paper trail). De HAVA-wet vereist echter dat mindervaliden zelfstandig kunnen stemmen. Daarom wil men nu eerst zogenaamde 'Ballot Marking Devices' goedkeuren zodat minder validen met behulp van een computer hun stembiljet in kunnen vullen.

Nedap/Liberty had echter alleen maar de goede oude Nedap. En omdat die geen stembiljet in kan vullen heeft men het tellen van de stemmen uitgezet, het kassabonnetje tot 'paper ballot' benoemd en die versie 'LibertyMark' genoemd. De toegankelijkheid voor invaliden, waar het allemaal om gaat, is tamelijk lachwekkend. Om deze 'ballot' te kunnen controleren moet een blinde stemmer de koptelefoon van de Nedap in een speciale optische leespen steken en dan met de pen precies op de goede plek over het kassabonnetje gaan om te kijken of de stem juist is geregistreerd.

Volgens Doug Kellner van NYSBOE is die rare omgebouwde stemcomputer met een kassabonnetje nog lang geen 'ballot marking device'. Verder had hij een aantal zwaarwegende bezwaren die er vooral mee te maken hebben dat de LibertyMark zowel voor blinden als voor mensen in een rolstoel nauwelijks te bedienen is. Zo komt het bonnetje uit de Nedap op een plek waar rolstoelgebruikers er onmogelijk bij kunnen. Dit terwijl de wet bedienbaarheid voor mensen met een handicap vereist en juist de reden is dat de staat gedwongen wordt om stemcomputers in te voeren.

Nedap ligt wel erg goed bij de Republikeinen in de NYSBOE, hoewel niet direct is na te gaan waarom. Dat weerhield ze er niet van om de vergadering zeven en een half uur lang te blokkeren (!) door te weigeren om de vergaderruimte te betreden. Lipari schrijft over zijn frustratie aan het einde van de dag:

To his credit, Commissioner Kellner (D) did not give, and for today at least, profit did not succeed over principle. It’s good to see that some at the Board of Elections still believe that serving the needs of voters is the prime directive. For his fellow commissioners, I am embarrassed and ashamed that they squandered so much time, energy, and good will in order to help ensure that a politically connected company can cash in at the expense of New York’s voters. I found their behavior throughout the day outrageous and appalling, but there was more to come. At the end of this long, long day I witnessed a subtle, but even more upsetting scene. As people were filing out and the room emptied I happened to see Bobby Witko, the president of LibertyVote, gently pat one of the commissioners on the shoulder and quietly say “Good job”. A good job indeed. But not, unfortunately, for the voters of New York State.

Pas de volgende dag kon de beslissing bekend worden gemaakt: Nedap lag er uit, en alleen een aantal echte 'Ballot Markers' worden goedgekeurd. Lipari schrijft in zijn blog dat het gevecht voorbij is en dat New Yorkers gaan stemmen op papier, iets waar hij zelf lang en hard voor gevochten heeft:

Those of you who were with us at the beginning five years ago know what an enormous victory this is. When I first started traveling, presenting and advocating in New York, election officials, political parties, and machine vendors assumed that New York State was going to be a DRE state. Precinct scanners were not under discussion, and only DREs were offered by vendors.

Maar Nedap natuurlijk zou Nedap niet zijn als ze niet, net als in Nederland, zouden proberen om afgekeurde stemcomputers via de rechter alsnog weer goedgekeurd te krijgen. Bo merkt onafhankelijk precies hetzelfde op wat wij ook al eens gezegd hebben:

The DRE vendors are like zombies - every time you think they're dead, they rise right up and come back at you. True to form, just after we thought we’d killed DREs for good in New York State, they're back.

In een commentaar op 3 februari was ook de hoofdredactie van de New York Times het met hem eens. Verder verbond men onze studie van de Nedap ES3B in 2006 rechtstreeks met de huidige toestanden in New York:

After a long standoff, the state Board of Elections appears now to be headed in the right direction. In order to qualify for federal money, the board was first obliged to buy machines that disabled voters could use this year. It rejected an electronic machine from the Netherlands that Republicans had favored but had been much criticized after an activist group there hacked into the system. It instead chose optical scanning machines manufactured by two other companies.
These machines should now be approved for the rest of the state’s voters. They allow voters to mark and easily review their paper ballots, which are then scanned by machines. The paper ballots can also be recounted effectively. If the board and the state government can hold off the lawsuits and muscular lobbying, these reasonable replacements for New York’s cranky old voting machines could be available for everybody in time for the 2009 elections.

Nedap/Liberty claimde voor de rechter dat commissioner Kellner tijdens de vergadering zonder enige reden tegen toelating van de LibertyMark tot de procedure had gestemd. Kellner claimt in zijn verdediging dat er prima gronden zijn om de LibertyMark af te wijzen. Tijdens de eerste spoedzitting op 28 januari had Nedap/Liberty de rechter verzocht om met onmiddellijke ingang een 'Temporary Restraining Order' uit te vaardigen om de LibertyMark weer terug in de procedure te stoppen. Dat werd afgewezen en een meer diepgaande zitting vond plaats op 31 januari.

De rechter was tijdens die zitting 'not amused' dat Nedap/Liberty een brief aan de counties gestuurd had waarin ze ijskoud beweerden over een 'updated directive from NYSOGS and NYSBOE' te beschikken dat hen weer toevoegde aan de procedure. Dat schreven ze twee dagen nadat de rechter de Temporary Restraining Order juist had afgewezen. Hoe ze zich ook noemen, het blijft een bedrijf met een heel bijzondere relatie met de waarheid. Maar over onze verkiezingsuitslagen zijn ze vast altijd wel heel eerlijk geweest. Hopen we dan maar.

Op 4 februari volgde vervolgens de uitspraak. Nedap is door de rechter in het gelijk is gesteld, de LibertyMark zit dus voorlopig weer in de procedure. Bo schrijft (overigens al voor de uitspraak) op zijn blog:

This case really shows what LibertyVote and their Dutch backer Nedap who manufacture the DREs think of New York State voters and our laws. For LibertyVote and Nedap, this is about their right to sell whatever product they want, no matter how unsuitable it is for its intended purpose. For LibertyVote and Nedap, this is about their right to profit large from New York's HAVA funds, no matter that they've failed to be approved by the state of New York. For LibertyVote and Nedap, this is not about the needs of voters with disabilities or the citizens of New York State, this is simply about cold, hard cash.

Wordt ongetwijfeld vervolgd...

Florida: nog steeds problemen

In Florida gaat het niet lukken om de stemcomputers die gouverneur Charlie Christ al eerder in de ban had gedaan op tijd te vervangen. Een herhaling van het fiasco van 2006 ligt dus op de loer. Het ANP meldde op 25 januari:

Bijna acht jaar na het debacle met de stembiljetten tijdens de presidentsverkiezingen in de Amerikaanse staat Florida, stevent de Sunshine State opnieuw op problemen af. Dinsdag hebben er Democratische en Republikeinse voorverkiezingen plaats en de stemmachines die het papieren stembiljet moesten vervangen, blijken nog steeds niet betrouwbaar.
Volgens de onafhankelijke actiegroep Florida Fair Elections Center (FFEC) zal een derde van het electoraat het dinsdag moeten doen met computers met ondeugdelijke software terwijl er intussen betere, betrouwbaardere software voorhanden is. "De stem van meer dan drie van de tien miljoen geregistreerde kiezers loopt hierdoor potentieel gevaar, stelde FFEC-directeur Susan Pynchon recentelijk.

En in de Volkskrant stond op 30 januari een artikel over Nederlandse studenten die in Florida de verkiezingen observeren. Ze komen daar onder meer problemen met stemcomputers, lange afstanden naar het stembureau en scepsis bij de kiezers tegen.

New Hampshire: dozen met stembiljetten

BlackBoxVoting.org heeft weer een paar prachtige verhalen over verkiezingen in de VS. Het gaat over New Hampshire, alwaar een hertelling plaatsvond. Het blijkt dat de zegel-stickers op de kartonnen dozen zich gedragen als post-it notes en het 'zwaar beveiligde transport onder politiebegeleiding' blijkt bij nadere beschouwing twee vage mannen (Butch & Hoppy) met een busje. Een groot aantal van de dozen die zij vervoeren lijken te zijn opengesneden.

New Jersey: stemcomputers onbeheerd

Professor Ed Felten van Princeton University post op zijn blog traditiegetrouw een aantal foto's van zichzelf staande naast papierloze stemcomputers die zonder toezicht staan te wachten op de verkiezingsdag. Het argument voor het gebruik van stemcomputers zonder papier is altijd dat je daar weliswaar mee zou kunnen sjoemelen als je toegang had tot de computers, maar dat deze zo goed beveiligd zijn opgeslagen dat dat niet gaat. Tsja...

Wij