Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 53 - 6 maart 2009

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Daar zijn we weer

U leest een nieuwsbrief die eigenlijk al eerder had moeten verschijnen. We hebben hem een beetje uitgesteld omdat de uitspraak van het grondwettelijk hof in Duitsland echt volgende week zou komen. En toen de week erna, en toen de week daarna, en zo werd het later en later. Maar als troost krijgt u nu een dubbeldikke uitgave vol interessante nieuwe ontwikkelingen. Zo hebben we een Kamerlid dat zich afvraagt of de Nedaps nou echt weg moesten. Verder waterschappen die na het internetstemmen nu ook hun eigen verkiezingen helemaal verprutst hebben, het laatste nieuws over de ontwikkeling van de nieuwe software door de Kiesraad en over de komende verkiezingen. Maar deze nieuwsbrief toch vooral ook veel buitenlands nieuws, met als klapstuk de uitspraak van het Bundesverfassungsgericht eerder deze week. Ook is onze site sneller geworden en gaat er de komende maanden veel aan veranderen. We zullen in toenemende mate gericht zijn op het uitleggen van wat er allemaal gebeurd is, en langs meerdere wegen de vraag moeten beantwoorden of dit nu allemaal wel nodig was. Want zeker als er bij de komende EP-verkiezingen het nodige mis gaat gaan veel mensen vast en zeker verlangen naar de goede oude tijd toen er nog niks te controleren was en de telling dus altijd klopte. Ook gaan we het komende jaar nog hechter in Europees verband met andere activisten optrekken. Dat zou onder andere kunnen betekenen dat het internationale nieuws uit de nieuwsbrief voortaan in het Engels verschijnt zodat we gelijk een basis voor een Europese nieuwsbrief hebben en niet alles hoeven te vertalen. Maar de plannen zijn nog vers, en u hoort daarvan vanzelfsprekend meer als er meer duidelijk wordt.


Bundesverfassungsgericht

Normaal beginnen we deze nieuwsbrief met nieuws uit eigen land, maar daar maken we deze keer graag een uitzondering op: het belangrijkste nieuws komt nu uit Duitsland. Daar heeft het grondwettelijk hof het verschijnsel Black Box Voting op 3 maart 2009 ondubbelzinnig naar de prullenbak verwezen. De Nedap stemcomputers die in Duitsland nog toegelaten waren zijn nu ook daar illegaal. Zo lezen we in de uitspraak:

De bij de verkiezing voor de 16e Bondsdag ingezette computergestuurde stemmachines voldeden bovendien niet aan de eisen die de Grondwet aan het gebruik van elektronische stemmachines stelt.
Het gebruik van elektronische stemmachines van de firma Nedap van het type ESD1 hardware-versie 01.02, 01.03 en 01.04 alsmede van het type ESD2 hardware-versie 01.01 verhoudt zich niet met het beginsel van de openbaarheid van de verkiezing [...] omdat deze stemmachines geen zinnige controle van de stemhandeling en geen betrouwbare controleerbaarheid van de verkiezingsuitslag mogelijk maken.
De stemmen werden na afgifte van de stem uitsluitend in een elektronisch geheugen opgeslagen. Noch de kiezers noch de leden van de stembureaus of de in het stembureau aanwezige burgers konden controleren of de afgegeven stemmen onvervalst door de stemmachines opgeslagen werden. Met behulp van de aanduiding op de bediening van de stemmachine konden de leden van het stembureau slechts zien dat de stemmachines een stem registreerden maar niet of de stemmen zonder inhoudelijke verandering werden opgeslagen. [...]
Ook de wezenlijke stappen bij het doorgeven van de uitslagen door de stemmachines konden niet publiekelijk worden gecontroleerd. Daar de gegevensoverdracht alleen het resultaat van een in de stemmachine plaatsvindend proces afbeeldde konden noch de leden van het stembureau noch de aanwezige burgers nagaan of de afgegeven geldige stemmen bij de juiste kandidaten terecht komen en of het totaal aantal stemmen op een kandidaat overeenkwam met het aantal uitgebrachte geldige stemmen. Het was niet voldoende om van de uitslag kennis te nemen aan de hand van een samenvattende print-out of een elektronische weergave van de uitkomst van een in de stemmachine plaatsvindend rekenproces. Hierdoor was uitgesloten dat de burgers de verkiezingsuitslag zelf en zonder bijzondere technische voorkennis konden controleren.

Een team van "Wij vertrouwen stemcomputers niet" was ter plaatse, en het was ontroerend om de hoogste rechters van de Bondsrepubliek zo helder en duidelijk woord voor woord precies datgene te horen zeggen waar ook onze campagne om begonnen was.

Relatie met Duitse campagne

Ulrich Wiesner
Er wordt vaak gedacht dat de Duitse campagne een soort uitvloeisel is van de Nederlandse, omdat de zaak hier in een eerder stadium veel aandacht heeft gekregen. Het omgekeerde is waar. Joachim en Ulrich Wiesner (vader en zoon) hebben reeds in 2005 hun bezwaar tegen de vaststelling van de verkiezingsuitslag ingediend en het was de presentatie van Ulrich Wiesner op het 22e Chaos Communication Congress in december 2005 in Berlijn waar veel van de inspiratie voor onze campagne werd opgedaan. Op de website van Wiesner staat een gedetailleerde tijdlijn

Omgekeerd hebben de gebeurtenissen in Nederland natuurlijk ook hun uitwerking gehad in Duitsland. Het hof verwijst naar de studie die "Wij vertrouwen stemcomputers niet" in 2006 in samenwerking met de CCC heeft verricht en het Pdf icon.png rapport dat de CCC daarover op verzoek van het hof heeft opgesteld:

De Chaos Computer Club e.V. beroept zich in zijn stellingname op een onderzoek naar de veiligheid en manipuleerbaarheid van Nedap stemcomputers dat in 2006 in samenwerking met het Nederlandse initiatief "Wij vertrouwen stemcomputers niet" werd uitgevoerd. De software en hardware van de Nederlandse versie ES3B, die naar de mening van de auteurs van de studie slechts op details van de in Duitsland gebruikte typen ESD-1 en ESD-2 verschilt, kon met betrekkelijk geringe moeite gemanipuleerd worden.

Zonder de Nedap-hack was het allemaal natuurlijk een veel theoretischer verhaal gebleven, en het feit dat Nederland zelf de stemcomputers al weg had gedaan kan ook niet slecht geweest zijn voor het zelfvertrouwen van de rechters.

Fundamentele uitspraken

Er zijn, naast de directe beoordeling van Black Box Voting met Nedaps, ook meer algemene zaken gezegd over de rechten van de kiezer om de verkiezingsuitslag te controleren. Het stuk tussen paragrafen 104 en 112 is ook zeker lezenswaardig. Wat betreft eventuele toekomstige stemcomputers is het hof duidelijk:

De inzet van stemmachines die de stemmen van de kiezers elektronisch vastleggen en de verkiezingsuitslag elektronisch presenteren is daardoor alleen onder zeer strikte voorwaarden met de Grondwet te verenigen.

Ook is de uitspraak helder over het testen van stemcomputers als vervanging van de mogelijkheid voor burgers om zelf controle uit te oefenen. Beperking in de openbare controleerbaarheid van het verkiezingsproces kunnen niet gecompenseerd worden door enkele stemcomputers aan de hand van eisen te keuren. Ook veiligheidsmaatregelen als het bewaken van stemcomputers, het steekproefsgewijs testen van stemcomputers, het strafbaar stellen van manipulatie en het gegeven dat de verkiezingen decentraal georganiseerd worden mogen allen geen alternatief zijn voor de directe (mogelijkheid tot) waarneming door de burgers. Het vonnis geeft wel de mogelijkheid om stemcomputers met een paper trail of de elektronische stempen in te zetten, zo lang de burgers maar de mogelijkheid hebben om de uitslag zelf te controleren. Gegeven het nu geformuleerde grondwettelijke recht om de uitslag zelf tot stand te zien komen is natuurlijk zeer de vraag of zulke zaken nog lonen. De bedenkers van de Hamburgse stempen hadden bijvoorbeeld bedacht dat er weliswaar een papieren kopie zou zijn, maar dat die nooit meer nageteld zou mogen worden. Dat kan dus nu in ieder geval niet meer. De Chaos Computer Club geeft in een persbericht aan eventuele toekomstige elektronische stemsystemen zeer argwanend te beschouwen:

"Those still praising the digital spirit or greater efficiency of electronic elections fail to understand the character of democracy and must not be entrusted with essential aspects of the country's electoral system", says CCC spokesman Dirk Engling.
But the court left the door to electronic voting slightly open--if any given voter can prove the correctness of the vote and the counting-process, without any special knowledge. These requirements on voting computers however mean a de-facto ban, because the economic arguments fall down when only one voter asks for a recount of paper ballots. The court also rebuffed the failure to disclose the technical functioning of the voting process, which was guarded by NEDAP and PTB as trade secrets.
Engling commented on the hurdles erected by the Federal Constitutional Court: "We are eager to see whether future producers of election computers are able to demonstrate their systems meet the standards set by the judges. The CCC will be watching closely."

Op de site van het Duitse ministerie van binnenlandse zaken staat nog steeds een foto van een Nedap bij het stukje over verkiezingsjaar 2009. In een persbericht lezen we dat het ministerie nog wel hoop heeft voor de toekomst:

Uit de uitspraak is geen absoluut verbod op stemcomputers af te leiden. Ook internetstemmen is in de uitspraak niet absoluut uitgesloten.

De site van Nedap/Groenendaal dealer HSG-Wahlsysteme is "wegens werkzaamheden" momenteel even uit de lucht.


Stemcomputers in het Parlement

In de Eerste en Tweede Kamer wordt nog regelmatig over de besluiten rond het elektronisch stemmen gedebatteerd. Een selectie.

Tweede Kamer: Terugschrijdend inzicht?

In de Tweede Kamer zijn we eind vorig jaar nog heel even in een soort rare omgedraaide déjà-vu beland. Een Kamerlid vraagt de staatssecretaris of we niet een beetje overhaast van de stemcomputers zijn afgestapt en vraagt en-passant of we hier niet net als in Amerika wat experimentjes met "early-voting" kunnen doen, want in Amerika is het allemaal zo goed geregeld rond verkiezingen. De staatssecretaris laat weten dat dat juist heel weloverwogen gebeurd is en dat ze er nota bene in Amerika complimentjes voor kreeg hoe mooi schoon we dat varkentje hier gewassen hadden. Maar tussen de regels door laat de staatssecretaris zeker niet na de Kamer voor te houden dat de Kamerleden zelf heel graag van de stemcomputers af wilden toen het ministerie dat nog helemaal geen goed idee vond. De uitwisseling was tussen PvdA Kamerlid Pierre Heijnen en staatssecretaris Bijleveld. We drukken de uitwisseling in zijn geheel af omdat we deze gedachtegang, zo vrezen we, de komende maanden wel vaker gaan zien.

Pierre Heijnen (PvdA):
Pierre Heijnen (PvdA)
Onder aansporing van ’’Wij vertrouwen stemcomputers niet’’ hebben wij besloten om stemcomputers af te schaffen en het handmatig stemmen opnieuw te introduceren. De eerste gelegenheid waarbij handmatig zal worden gestemd, zijn de Europese verkiezingen. Uit mijn vorige leven herinner ik mij dat wij de stembussen hebben verkocht. Mensen hebben die gebruikt om er plantjes in te zetten. Misschien zijn er zelfs mensen die er een kunstobject van hebben gemaakt. Worden de gevolgen van de weg die wij nu zijn ingeslagen, overzien door de minister? Gaat het allemaal wel goed in juni? Verder vraag ik mij nu toch ook af of wij de computers niet iets te snel hebben afgeschaft in verband met allerlei vermeende bedreigingen. De PvdA-fractie is daarvoor zeker ook verantwoordelijk, want wij hebben het de minister zeker moeilijk gemaakt. Enig voortschrijdend inzicht is ook ons niet vreemd en daarom vraag ik de minister te laten onderzoeken of het een verstandige beslissing was. Wellicht is de vrees wel veel meer terecht dat handmatig stemmen tot onnauwkeurige uitslagen leidt. Er was even sprake van dat de tijd dat mensen kunnen stemmen om overigens begrijpelijke redenen zou worden ingekort tot 09.00 uur tot 20.00 uur. De eindtijd schijnt nu toch 21.00 uur te blijven. Los daarvan ben ik toch ook geïnspireerd door de mogelijkheid in de Verenigde Staten om al maanden eerder je stem uit te brengen. Ik wil het de overheden niet moeilijk maken, maar het moet toch zeker mogelijk zijn om stembureaus op stadhuizen een dag of wat eerder open te laten gaan voor diegenen die op de verkiezingsdag niet kunnen stemmen of niet uit de voeten kunnen met een machtiging. Ik zou het zo ontzettend leuk vinden als daarmee een experiment wordt opgestart! Het zou toch een klein beetje bestuurlijke vernieuwing zijn en kunnen leiden tot een hogere opkomst en meer democratisch burgerschap. [...]
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:
Staatssecretaris Bijleveld
De heer Heijnen begon over stemmen en stemcomputers en vroeg of de gemeenten voorbereid zijn. Ik denk dat de gemeenten inderdaad voorbereid zijn voor de komende verkiezingen. Wij hebben daaraan veel aandacht besteed. Zij weten dat wij met rood potlood en papier moeten stemmen en dat daarover herhaaldelijk uitgebreid gesproken is in deze Kamer. Dat loopt goed. De afdelingen communiceren daar goed over met elkaar. Ook is er hierover goed contact met de VNG en de NVVB. Wat dat betreft verloopt alles naar behoren. Hebben wij de consequenties wel goed ingeschat? Met zijn opmerkingen daarover verraste de heer Heijnen mij. Vorige week ben ik bijna drie dagen in New York geweest. Daar hebben wij uitgebreid gesproken over stemcomputers, want daar wordt er eveneens over gediscussieerd. Dus dit is niet een puur Nederlandse discussie. Nederland kreeg overigens een compliment van allerlei schrijvers voor het feit dat wij zo voortvarend zijn overgegaan tot het stemmen met potlood en papier. Ik herinner de leden aan de discussies die wij hierover hebben gevoerd. Wij hebben de commissie-Hermans en de commissie-Korthals gehad, maar wij hebben ook allerlei onderzoeken laten uitvoeren. Daarbij bleek dat het meest veilige en de manier waarmee het meest wordt voldaan aan de eisen voor goede waarborgen van een stemsysteem is het stemmen in een stemlokaal met in ieder geval een papieren afdruk. Daar ging het vooral om. Wij zijn het er allemaal over eens dat het bij een democratisch proces gaat om goede waarborgen voor het stemsysteem. Er moet naast een papieren afdruk transparantie zijn bij het tellen. Natuurlijk zijn ook andere waarborgen nodig, zoals het stemgeheim, maar daarover zal ik het nu niet hebben.
Wij konden niet voldoen aan alle eisen. Er zijn in ieder geval geen computers waarvan wij op korte termijn het stralingsprobleem kunnen opheffen. Daarom hebben wij besloten om een aantal jaren met potlood en papier te stemmen. Hierover hebben wij overleg gevoerd met de gemeenten en zij wilden graag een aantal jaren op deze manier stemmen, juist omdat ze ervoor moeten investeren. Vanwege die investering wilden zij dus een aantal jaren op deze manier werken. De heer Heijnen sprak over volkstuintjes toen hij het over die stembussen had.
Net voor mijn aantreden begon de commissie-Korthals met haar werk. Zelf heb ik daar ook deel van uitgemaakt. Steeds heb ik gezegd dat ik met open vizier kennis wil blijven nemen van de ontwikkeling van stemcomputers. Wij willen onze ogen namelijk niet voor de ontwikkelingen sluiten. Ik denk in dit verband eveneens aan vormen van het elektronisch stemmen. Het is nu nog veel te vroeg om te denken aan de ontwikkeling van een nieuwe generatie stemmachines. Er zijn ook nog geen oplossingen voor de problemen. Door de Kamer is het bestaan van knelpunten ruimschoots onderkend. Zij kan er echter van op aan dat wij de ontwikkelingen nauwkeurig blijven volgen. Maar nogmaals, het is leuk dat er in Amerika, in ieder geval in verschillende staten, zo positief wordt geoordeeld over wat wij hebben gedaan. Van de heer Heijnen mocht ik geen elektronische middelen gebruiken bij het tellen van de stemmen. Dat wilde ik aanvankelijk, maar de heer Heijnen niet.
De heer Heijnen (PvdA):
Ik heb nadrukkelijk de hand in eigen boezem gestoken. Ik wilde ook de twijfel uiten die bij een aantal leden is ontstaan als het gaat om de ingeslagen weg.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:
Dat snap ik. Ik meen echter dat men goed voorbereid is. Met die stembussen en die stemhokjes komt alles voor elkaar. Voorzitter. De heer Heijnen sprak voorts over de openstelling van het stemlokaal. Hij heeft gelijk: er zijn landen met langere openstellingstijden. Ik heb dat zelf ook gemerkt. Wij hebben wel heel laagdrempelige volmachtvoorzieningen. Die kennen die andere landen niet. Als je een vergelijking wilt treffen, moet je in aanmerking nemen welke wijzigingen wij willen aanbrengen in de Wet inrichting verkiezingsproces. In ieder geval is nu verandering niet mogelijk. De openstellingstijden zijn vastgesteld met de Kieswet. Voor verandering is dus wijziging van de Kieswet nodig. Zelf vind ik dat de openstelling van de stemlokalen in Nederland behoorlijk lang is: van half acht tot negen uur. Wij kennen ruime mogelijkheden voor het geven van volmacht in vergelijking met veel omringende landen, ook in vergelijking met wat in Amerika gebruikelijk is. Ik meen dus dat iedereen zijn stem kan uitbrengen. Bij de behandeling van de wijziging van de Wet inrichting verkiezingsproces komen wij daar nog uitgebreid over te spreken. Inspirerend en interessant aan de Amerikaanse verkiezingen is de grote dynamiek. Helaas kon ik daar niet blijven tot de verkiezingen voorbij waren. Bij de verkiezingen van het staatshoofd daar gaat het niet alleen om de keuze van alleen de president. Er wordt dan over allerlei onderwerpen tegelijk gestemd. De keuze van een president vormt maar een onderdeel van de 24 stemmingen die op die ene dag moeten worden gehouden. Het is een heel ander proces en een heel andere inrichting dan wij in Nederland hebben. Toch zou het interessant zijn daarover met elkaar te discussiëren. Wel begrijp ik dat de heer Heijnen het onderwerp wil adresseren. Dat is gebeurd.

Eerste Kamer: Prioriteiten

Nederlanders op de Antillen mogen na een gang naar de rechter nu ook stemmen voor het Europees Parlement. Dit leidt tot een wijziging in de Kieswet, en bij de Pdf icon.png behandeling in de Eerste Kamer kwamen stemcomputers ook nog even aan de orde: Bijleveld zegde toe eventuele problemen rond het tellen van de stemmen bij de EP verkiezingen te zullen evalueren:

De heer Hermans had nog een vraag buiten dit wetsvoorstel; over hoe het zit met de beperking van de openingstijden. Ik heb dat ook in de krant gelezen, zelfs voordat er überhaupt over gesproken was, maar dat komt vaker voor. Er is een hele discussie geweest over het niet meer stemmen met stemcomputers en het stemmen met rood potlood. Het is voor de gemeenten lastig dat er nu weer met de hand geteld moet worden. De rapporten van onder meer de commissie-Korthals Altes op basis waarvan wij tot dat besluit zijn gekomen, zijn bekend. In de contacten met de gemeenten is overwogen om die tijd in te korten. Ik zal in een brief aan de Kamer laten weten dat wij bij de evaluatie van de Europese verkiezingen bekijken hoe het gaat met het stemmen met het rode potlood en het tellen met de hand en wat voor problemen dat oplevert. Op korte termijn zal de Eerste of Tweede Kamer geen voorstel bereiken om de Kieswet op dit punt te wijzigen. Ik ga ervan uit dat ik hiermee het punt voor de commissie heb afgehandeld.
[...]
voor mij, eerlijk gezegd, nooit een punt zijn om de openings- of sluitingstijden van stembureaus aan te passen. Dan moeten de media dat maar voor 01.00 uur doen. Een terecht punt vind ik wel dat de uitvoering voor de gemeenten weer veel lastiger wordt. Als u die onderzoeken en de reacties op de uitspraken van de commissie-Korthals Altes en de debatten daarover wat beter hebt gelezen, zult u dat herkennen. Het betekent echt een teruggang van de stemcomputers. Dat is een reëel probleem waaraan wij ook serieus aandacht moeten besteden. In dat kader ben ik met de gemeenten in gesprek over de wijze waarop dat zou moeten en wat daarbij kan worden gedaan. In dat kader waren de openings- en sluitingstijden een van de voorstellen. Wij zullen nu eerst de evaluatie afwachten en zullen er daarna op terugkomen. Zoals u weet, mochten wij ook van de Tweede Kamer geen enkel elektronisch hulpmiddel meer inzetten ten behoeve van het tellen. Dat maakt ook dat er echt handmatig moet worden geteld. We mochten dus helemaal niets meer. Vanuit dat oogpunt is het wel goed om eens goed te kijken naar de uitvoeringskant. Dat was eigenlijk de aanleiding voor mij om de gesprekken aan te gaan. Het probleem voor de media interesseert mij evenmin; het gaat inderdaad om de democratie en het gaat om de uitvoering door de gemeenten.

Begroting BZK

In de eerder genoemde Pdf icon.png begroting van BZK zelf duiken de stemcomputers overigens ook weer even op:

Vanaf 2009 wordt gestemd met het potlood. Gemeenten worden gecompenseerd voor de boekwaarde van de stemcomputers via Gemeentefonds. De eenmalige compensatie van 4,4 mln. komt ten laste van artikel 1 en artikel 6.


Voortgang Wet Inrichting Verkiezingsproces

Naar wij begrijpen wordt de Wet Inrichting Verkiezingsproces na het Pdf icon.png vernietigende commentaar van de Kiesraad nu op het ministerie van BZK geheel opnieuw bekeken en de verwachting is dat de wet in ieder geval niet voor het late najaar nogmaals ten tonele verschijnt. Gezien de uit de wet sprekende vergaande controle-neigingen van BZK en de fundamentele problemen waarop de Kiesraad heeft gewezen is het nog maar de vraag of dit gaat helpen. We houden de zaak in ieder geval scherp in de gaten. Zie voor achtergrondinformatie het artikel hierover in de vorige nieuwsbrief.


Software voor verkiezingen

Het afschaffen van de stemcomputers betekent niet dat verkiezingen helemaal zonder computers of software georganiseerd worden. Op 4 juni wordt dan wel de eerste landelijke verkiezing met het rode potlood gehouden maar buiten het stemlokaal zullen de gemeenten, de hoofdstembureaus en de kiesraad software gebruiken om de verkiezing goed te laten verlopen. Tot voor kort gebruikten de meeste gemeenten ISS, de software van Jan Groenendaal. Met ISS konden de gemeenten niet alleen de Nedap stemcomputers beheren maar ook uitslagen berekenen en alle formulieren en kennisgevingen opstellen die noodzakelijk zijn voor een verkiezing. Sinds de afschaffing van de stemcomputers was het onduidelijk wat er met ISS zou gebeuren. De meeste gemeenten wilden de software graag blijven gebruiken met name vanwege alle formulieren en modellen die netjes uit ISS rollen. Inmiddels heeft Procura aangekondigd dat zij licenties voor ISS zullen aanbieden. Procura verzorgt dan ook de ondersteuning. Zoals we eerder meldden werkt de Kiesraad ondertussen aan de 'Ondersteunende Software Verkiezingsproces (OSV)'. Deze software heeft een beperkt aantal functies: kandidaatstelling en de berekening van de verkiezingsuitslag. De ontwikkeling van de software is aanbesteed aan IVU Traffic Technologies AG, een Duits softwarebedrijf dat ook in Duitsland software voor uitslagberekening maakt en dat daarnaast vooral bekend is in verkeers- en geografische informatiesystemen. Het bedrijf heeft een Nederlandse dochter in Veenendaal. Staatssecretaris Bijleveld heeft in april 2008 een aantal eisen opgesteld waar de software voor uitslagberekening aan moet Pdf icon.png voldoen. De software moet gebruik maken van open source en open standaarden. Bovendien worden hoge eisen gesteld aan de correctheid van de software. De Kiesraad wordt bij het ontwikkel- en testtraject geadviseerd door de Klankbordgroep ontwikkeling software. De planning voor het ontwikkelen en testen van de software is erg strak. Uiteindelijk krijgen de gemeenten in de tweede helft van mei (drie weken voor de verkiezingen van 4 juni) de software aangeleverd, zo valt te lezen in Pdf icon.png Burgerzaken & Recht. Hanneke Schipper-Spanninga, secretaris-directeur van de Kiesraad zegt dat:

het slechts allemaal hulpmiddelen zijn: het papieren proces blijft leidend. Uitslagberekening en zeteltoewijzing gebeurt hier bij de Kiesraad handmatig. Dat is ook altijd zo geweest en blijft ook zo.

Slechts een beperkt aantal personen bij de gemeenten zal met de software gaan werken. De leden van de stembureaus in elk geval niet:

want die hebben niets met de OSV te maken. Die nieuwe software komt in de gemeente pas op het centrale niveau in beeld. Want de stembureauleden In de stembureaus doen het allemaal handmatig, zo is nu eenmaal besloten. En de gegevens worden pas ingeklopt in het gemeentehuis in onze software'.

Over de software is verder een beperkte hoeveelheid informatie te vinden op de website van de Kiesraad.


Identificatieplicht

De laatste stand van zaken rond identificatieplicht bij stemmen in een willekeurig stembureau (SWS) is dat het ministerie van BZK een daartoe strekkende Pdf icon.png wijziging experimentenbesluit naar de Kamer heeft gestuurd. Daarin staat onder meer:

De kiezer wordt niet toegelaten tot de stemming dan nadat de voorzitter van het stembureau de identiteit van de kiezer heeft vastgesteld aan de hand van een document als bedoeld in artikel 1 van de Wet op de identificatieplicht.

De Kiesraad had zich eerder Pdf icon.png negatief over deze wijziging uitgelaten. Eind januari gaf de Raad van State een zogeheten blanco advies, wat wil zeggen dat die geen bezwaar zagen. Binnen twee weken verwacht het ministerie de wijziging te publiceren. Het betreft hier alleen een legitimatieplicht voor de kiezers, niet de (eerder ook voorgestelde) plicht tot het meebrengen vaan kopie van het legitimatiebewijs van de volmachtgever.


Rectificatie m.b.t. commissie Hermans

We ontvingen een e-mail van dhr. H.G.M. Cornelissen, secretaris van de commissie Hermans, die het verleden rond stemcomputers heeft onderzocht. In de vorige nieuwsbrief beweerden wij ten onrechte dat ambtenaren van BZK/BPR betrokken waren bij de de ambtelijke ondersteuning van de commissies Hermans en Korthals Altes. Dit is niet het geval, deze waren wel betrokken bij de ondersteuning van de commissie Korthals Altes en bij de daarop volgende expertgroep die de implementatie van de voorgestelde nieuwe stemcomputers verder moest onderzoeken. Onze excuses voor de onjuiste berichtgeving.


Waterschappen

Van 13 tot en met 25 november 2008 konden de kiezers stemmen bij de waterschapsverkiezingen. De waterschappen hadden in de media rond de door ons aangespannen zaak voor de rechter meermaals aangegeven de boel prima onder controle te hebben. Het liep allemaal net iets anders. Om te beginnen was daar de opkomst. De waterschappen hadden met de introductie van het lijstenstelsel (en dus van politieke partijen) en met een enorme advertentiecampagne ingezet op een drastische verhoging van de opkomst. Dat was ook wel nodig, want de opkomst schommelde al jaren rond de 20%, en dat vreet op den duur toch de legitimiteit van zo'n bestuurslaag aan. De realiteit in waterschapsland was al lang dat de overgrote meerderheid van de kiezers geen idee had op wie ze stemden, en dat de zetels dus feitelijk in een soort loterij werden verdeeld. De overgebleven kiezers zijn waarschijnlijk de mensen die ook elke enquête invullen, aangevuld met mensen met een democratisch plichtsbesef dat zo ver gaat dat ze liever op een willekeurige kandidaat stemmen dan helemaal niet. Alle moeite hielp niet: de opkomst bleef wederom steken rond de 20%. Misschien moeten de waterschappen accepteren dat de meeste Nederlanders weliswaar droge voeten willen maar tegelijkertijd het nut van de waterschappen als aparte bestuurslaag niet zien.

Trukendozen

De slimmere kandidaten voor de waterschapsbesturen hebben al lang door dat de onwetendheid aan de kant van de overgebleven kiezers prima in hun voordeel is uit te buiten. Zo schreven we al eerder over het CDA in Limburg dat een hele reeks "lokale" partijtjes had ingeschreven om zo meer stemmen bij elkaar te harken. Elsevier meldt een interessante constructie: de boeren en werkgevers hebben ook een partij opgericht. Op zich niets mis mee, behalve dat deze partijen middels zogenaamde "geborgde zetels" al recht hebben op een vast aantal plaatsen in de waterschapsbesturen. Die hele toestand met geborgde zetels is vanuit democratisch oogpunt natuurlijk al een beetje een twijfelachtige constructie.

Naast het gebrek aan controle op gesjoemel bij het stemmen kan er 'vals spel' worden gespeeld, licht bestuurslid Jelle Leenes van de Waterbond dinsdag toe. Zo is vooral in Noord-Nederland de lijst Werk aan Water actief. Deze lijst is een initiatief van de noordelijke organisaties van werkgevers en boeren, die buiten de verkiezingen om al zitting hebben in de besturen van waterschappen.

In Waterschap Zuiderzeeland (Flevoland) hebben woningbouwverenigingen, zo hoorden we pas vandaag, hun huurders een stemadvies gegeven, waarover dan juist het CDA zich weer heeft opgewonden.

Hans Bremer
In Amsterdam schrijft Het Parool over twee directeuren van dezelfde vastgoed-onderneming die zich met maar liefst vier van de dertig zetels hebben vertegenwoordigd: de ene, Hans Bremer, heeft al eerder stof doen opwaaien toen ie handtekeningen vervalste voor de verkiezing in een ander waterschap, de ander, Hajo van Bennekum, heeft zich als "Socialistische Waterschapsvereniging" ingeschreven en de huisstijl van de SP nageaapt. In het Parool zegt hij:
"Ik ben niet van de SP, ik ben van de Socialistische Waterschapsvereniging. Dat we voor onze posters de huisstijl van de SP kopiëren, zijn uw woorden. Uiteindelijk moet je stemmen trekken en slim zijn."

Om de beide heren niet helemaal zwart te maken moet worden opgemerkt dat ze er in ieder geval zelf niet huichelachtig over doen:

Bremer: "Die hele verkiezingen zijn een wassen neus." Ook wat Van Bennekum betreft mogen dit de laatste waterschapsverkiezingen zijn.

Joost mag weten hoeveel schandalen en affaires er verder nog spelen, want dat krijg je er natuurlijk van als je in een tijd van calculerende burgers democratietje blijft spelen terwijl de laatste overgebleven kiezers geen idee hebben waar ze eigenlijk op stemmen.

Problemen rond drukken en scannen

De waterschappen konden dus, de discussies over het stemgeheim en over hun bestaansrecht indachtig, maar beter verkiezingen organiseren waarbij helemaal niets mis zou gaan. Dat is in ieder geval grandioos mislukt. Zoals de lezers van deze nieuwsbrief bekend is stuurden de waterschappen een stembiljet rond waarop per kiezer een unieke computer-leesbare code was afgedrukt. Dit gaf volgens de waterschappen niet, want ze pasten echt heel goed op de druk-bestanden waarmee het verband kan worden gelegd. We schreven daarover uitgebreid en met mooie plaatjes in de vorige nieuwsbrief. In het vonnis van de voorzieningenrechter van 11 november 2008 is te lezen hoe de waterschappen beweerden dat er bij de drukker niet veel mis kon gaan.

De waterschappen hebben hiertegenover gesteld dat het gaat om een grote en professionele partij met veel ervaring op het gebied van digitale gegevensverwerking, dat in de praktijk van deze drukker inzage in vertrouwelijke gegevens door slechts twee personen wel degelijk mogelijk is en dat het evenzo wel degelijk mogelijk is dat de desbetreffende gegevensdragers onherstelbaar worden vernietigd.

Nog geen drie weken later, nadat de uitslagen hopeloos te laat bekend waren geworden, begonnen die "grote en professionele partijen met veel ervaring op het gebied van digitale gegevensverwerking" elkaar in de haren te vliegen. De klus was onderschat, het was allemaal zo moeilijk, maar het was vooral toch ook overal elders helemaal misgegaan. Zo sprak de directeur van het inscanbedrijf in een interview in het AD over de Franse drukker:

"Wij hebben dat alles iets te rooskleurig ingeschat," erkent hij. Dat kwam hem op kritiek van de Unie van Waterschappen te staan. Maar, benadrukt Heersping, Service Point heeft niet als enige fouten gemaakt. "Zo ging het al mis bij de Franse drukker van de stembiljetten en moesten de formulieren daarna worden aangepast."

Natuurlijk is het hoogst interessant om te weten hoe "het" dan precies allemaal mis is gegaan bij de drukker. Dat was immers bij een partij die geen fouten zou maken, want dan was het stemgeheim van alle kiezers in gevaar. De waterschappen hebben ons Wob-verzoek over deze verkiezingen dan ook al ontvangen.

Ongeldige stemmen

Maar het grootste fiasco van de waterschapsverkiezingen, de opkomst even daargelaten, was het aantal ongeldige stemmen. Tot soms wel 10% van het restantje kiezers dat de moeite heeft genomen om überhaupt te stemmen bracht een onbedoeld ongeldige stem uit. De oorzaak was het "abel" (ABuse ELimination) systeem dat bedacht was om fraude lastiger te maken. De kiezers moesten op hun stemformulier naast de partij en kandidaat van hun keuze ook hun geboortejaar invullen. De gedachte hierachter is dat iemand die het oud papier ophaalt (verreweg de meeste kiezers gooien het stemformulier immers weg) niet gelijk de macht in een waterschap kan overnemen. Maar omdat kiezers in één huishouden de post vaak opentrekken en pas later kijken wat het is raakten de stembiljetten door elkaar. Een lid van een huishouden met drie volwassenen had dus maar een kans van één op drie om het geboortejaar in te vullen dat bij zijn of haar unieke stemcode hoorde. Ook toen er nog geen uitslag was werd dit probleem al onderkend. De waterschappen reageerden toen bij monde van de chef van het verkiezingsproject (in het Brabants Dagblad) nog tamelijk laconiek. Het betrof een vooral door de media buiten proportie geblazen probleempje, niks aan de hand.

Jacob Gunter
Projectleider Jacob Gunter van de Unie van Waterschappen kent het probleem. De stemmers hebben niet goed gelezen, zo stelt hij. "Op de envelop staat duidelijk dat mensen het stempakket bij elkaar moeten houden. Ook de begeleidende brief maakt dat nog eens duidelijk." Hij wijst op de mogelijkheid van het verkrijgen van een duplicaat-stembiljet. "Dat is echt geen ingewikkelde procedure. Bovendien hebben we genoeg extra stembiljetten liggen." Volgens Gunter ontvangen de waterschappen maar een beperkt aantal klachten over de stemprocedure en de verwisseling van biljetten. "Er wordt wel over gebeld, maar dan vooral door journalisten."

In de uitslagen Pdf icon.png De Dommel, zo maar een waterschap, is duidelijk te zien waar dat toe leidde: 12.382 ongeldige stemmen (10% van het totaal aantal uitgebrachte stemmen) waarvan 8.128 door ongeldige geboortejaar en nog eens 4.254 "niet verwerkbare stembiljetten". Geen wonder dat het even duurde voor het scanbedrijf Cendris dit resultaat durfde te melden. Het Brabants Dagblad meldt dat dit was omdat het bedrijf "zorgvuldig wil werken." Tot 10% ongeldige stemmen. En dan te bedenken dat mensen zich bij echte verkiezingen al opwinden als door het verdwijnen van de stemcomputers het aantal onbedoeld ongeldige stemmen wel eens 0.5% zou kunnen bedragen. (En ook met stemcomputers waren er trouwens onjuist uitgebrachte stemmen, de kandidaten bovenaan de tweede kolom op de stemvellen kregen veel extra stemmen, alleen kwamen die nooit als ongeldig in de statistieken.)

En nu?

De politiek probeert vooral om nog geen conclusies te hoeven trekken en ook de waterschappen houden zich nu stil. Zo hier en daar was in kleine stukjes echter wel wel te herkennen dat iedereen snapt dat er ingrijpende dingen gaan gebeuren. Dat begon al toen voor het eerst duidelijk werd dat er wat gerommel met ongeldige stemmen zou zijn. Koppejan van het CDA reageert dan:

Koppejan oppert daarom voorzichtig elektronisch stemmen en de combinatie van de waterschapsverkiezingen met lokale, provinciale of zelfs Kamerverkiezingen. "Dat komt de opkomst ten goede."

Ook de PvdA hield zich toen, in hetzelfde artikel van voor de bekendmaking van de uitslag, het liefst nog even op de vlakte:

PvdA-collega Jan Boelhouwer wil snel een overzicht van Huizinga hoe de verkiezingen zijn verlopen, maar ingrijpen vindt ook hij niet nodig. "De verkiezingen zijn niet totaal ontspoord, maar we moeten kijken waar dingen fout zijn gegaan die niet fout hadden moeten gaan." Verder is de tweede regeringspartij terughoudend. Volgens Boelhouwer heeft het geen zin "definitieve uitspraken" te doen over de toekomst van deze verkiezingen.
Sybe Schaap
Maar als de volle omvang van de ramp duidelijk wordt geeft ook Sybe Schaap, voorzitter van de Unie van Waterschappen, aan dat er van alles is misgegaan. Hij geeft de schuld deels aan het niet kunnen stemmen via Internet, alsof de waterschappen dat niet vooral zelf kundig verprutst hebben.
"Na de uitslag van de waterschapsverkiezingen moet er eens goed nagedacht worden over de vorm waarin de verkiezingen in de toekomst plaats moeten vinden." Dat zegt Sybe Schaap, voorzitter van de Unie van Waterschappen en dijkgraaf van Waterschap Groot Salland. "We kunnen niet zeggen dat de verkiezingen goed verlopen zijn. Dat begon met het verbieden van stemmen via internet. Daar was ons hele systeem op afgestemd. Het schriftelijk stemmen is niet voor herhaling vatbaar."
Schaap wil nog niet op de zaken vooruit lopen voordat de uitslag bekend is, maar heeft al wel nagedacht over de toekomst. "We moeten kijken naar andere alternatieven. Dan denk ik bijvoorbeeld aan ouderwets stemmen met het rode potlood. Maar we kunnen het bestuur ook laten kiezen door de Eerste Kamer. Of alle stemmen geborgd maken, zoals die er nu al zijn voor onder andere de landbouw en het bedrijfsleven."
Over de opkomst kan Schaap nog niks zeggen, maar hij gaat er wel vanuit dat die lager is door het verbieden van internetstemmen.

Ook in een interview in de Volkskrant geeft hij aan dat hij snapt dat het leven niet meer hetzelfde wordt.

Mede door de lage opkomst van 24 procent vraagt hij zich af of gekozen is voor de juiste vorm. ‘Het systeem zelf staat nu ter discussie en dat moet je bij verkiezingen zien te vermijden.’ Schaap denkt dat er nog maar twee opties mogelijk zijn. ‘De waterschapsverkiezingen worden onder de Kieswet geplaatst en gecombineerd met bijvoorbeeld de gemeenteraadsverkiezingen. Een tweede optie is dat er wordt gekozen voor een vorm van indirecte verkiezingen, zoals bij de Eerste Kamer.’

De oplettende lezers merkt natuurlijk op dat Schaap hier enigszins krampachtig om de hete brij heendraait. Iedereen die niet bij een waterschap werkt denkt nu natuurlijk vooral aan de meer logische derde optie: het opheffen van deze overjarige bestuurslaag en het onderbrengen van de taken bij rijk en provincies, waar wel echte democratische controle is. Journalist en columnist Frank Vermeulen schrijft in het NRC:

De Waterschapsverkiezingen van 2008 zijn een mislukking. En dat valt niet zozeer alleen maar het bedrijf aan te rekenen waarnaar de Unie, onder leiding van voorzitter Schaap, verwijst. Iemand is verantwoordelijk voor de gang van zaken. Het meest voor de hand ligt in dit geval: de voorzitter. Hij zal zijn verantwoordelijkheid moeten nemen. Ook dat hoort bij het baantje.
Een grondig onderzoek door het parlement naar wat er mis ging bij deze “verkiezingen” en of deze niet beter kunnen worden afgeschaft is aan de orde. Democratie is geen speeltuin voor dilettanten.


Duitsland: eerder nieuws

Het meeste eerdere nieuws uit Duitsland is door de uitspraak van het Bundesverfassungsgericht achterhaald geworden. Een aantal dingen zijn misschien nog goed om even aan te stippen omdat ze illustreren hoezeer de bestuurders allerlei verkiezingsvernieuwingen nu dus niet meer mogen, maar nog steeds heel graag willen. Begin februari werd via Heise bekend dat in deelstaat Hessen de CDU-FDP coalitie héél stilletjes het internetstemmen weer op de agenda heeft gezet. Ironisch genoeg onder de Orwelliaans aandoende titel "Vertrauen - Freiheit - Fortschritt", terwijl er voor de burger eigenlijk niets meer te controleren valt en nagenoeg oncontroleerbare stemsystemen anno 2009 toch moeilijk als 'vooruitgang' beschouwd kunnen worden. Het Pdf icon.png gewraakte punt is te vinden onder punt 20 op pagina 64 van een zwaarlijvige coalitienota. Men wekt de suggestie dat internetstemmen zou kunnen helpen de opkomst te verhogen, maar de onderzoeken die in die richting gedaan zijn konden een dergelijk effect niet aantonen. Verder heeft Ulrich Wiesner op het 25e CCC congress in Berlijn eind december ook een goed verhaal over stemsystemen en cryptografie gehouden dat we langs deze weg zeker nog even willen aanbevelen.


Zwitserland: "bondsregering moet regie hebben"

Te Zwitserland beweegt de machine weer langzaam de verkeerde kant op. In verschillende kantons, waaronder Bern, wil men de kiesgerechtigden graag de mogelijk geven om via internet te stemmen voor verkiezingen en referenda. Ook burgerinitiatieven zouden via internet gestart moeten kunnen worden. Nu kunnen de kantons van Alp tot Alp binnen zekere grenzen redelijk zelfstandig opereren, maar de centrale regering eist dat eerst aan allerlei stringente voorwaarden voldaan moet worden. Volgens de Berner Zeitung gaat het internetstemmen in Zwitserland alleen iets worden als de centrale regering de leiding neemt. Ondertussen worden wel pilotprojecten uitgevoerd in de kantons Genève, Zürich en Neuchâtel.


Oostenrijk: luister niet naar activisten

In Oostenrijk liep Minister Hahn van Wetenschap en Onderzoek vorig jaar ver voorop met zijn plannen om internetstemmen in te voeren. Zo ver zelfs dat hij de bevolking van Oostenrijk ver achter zich liet, die spraken zich namelijk in meerderheid uit tegen internetstemmen. Het parlement bleek bij nader inzien ook tegen elektronisch stemmen en zelfs vooraanstaande wetenschappers gaven hem de wind van voren. Maar Hahn en zijn ministerie zetten door. Als de Oostenrijkse burger dan niet tot elektronisch stemmen gedwongen kon worden, dan moest het maar via de landelijke universiteitsraadsverkiezingen worden ingevoerd.

Johannes Hahn
Minister Hahn was, interessant genoeg, nog tot 2003 CEO van Novomatic AG, een firma die met name bekendheid geniet als producent van gokkasten en ontwikkelaar van online kansspelen. Je zou bijna zeggen dat de man bij zijn oude metier is gebleven.

Intussen moeten de universiteiten nu echter wel gebruik maken van elektronisch stemmen waarbij de student nog wel de keuze gegeven wordt tussen stemmen met potlood en papier en per internet. Volgens het ministerie zou uit een enquête onder 600 studenten blijken dat die staan te trappelen om met elektronisch stemmen te beginnen: meer dan 80% van de studenten zou positief staan tegenover stemcomputers. Merkwaardig genoeg herkennen de studentenvertegenwoordigers zich niet in dit beeld, zij spreken zich juist massaal uit tegen elektronisch stemmen. Nu ook de media kritisch tegenover de plannen van Hahn staan haalt het ministerie fel uit naar groepen die kritisch staan tegenover elektronisch stemmen. Sterker nog, het ministerie beschuldigt haar critici zelfs van het inroepen van hulp van 'buitenlandse hackers', een suggestie die betrokkenen verontwaardigd van de hand wijzen. Zij benadrukken dat ze elektronisch stemmen afwijzen op grond van de vrees dat vrije en geheime stemming in gevaar komt. Om een indruk te krijgen van de houding van het ministerie tegenover haar onwelgevallige meningen is het aardig om de Pdf icon.png FAQ E-Voting 2009 op de website van het ministerie te lezen. Op de vraag of het elektronische stemsysteem al een keer gemanipuleerd is antwoordt het ministerie:

'De berichten over veiligheidsproblemen laten zich in twee categorieën indelen: neutrale evaluaties die verbeteringen voorstellen en de gebruikelijke berichten van activisten.'
Scytl.png
Het wetenschappelijk debat vaart wel bij discussie, maar met deze dogmatische benadering van het probleem diskwalificeert het ministerie zichzelf onmiddellijk als 'neutrale' partij. Het ministerie besluit met benadrukken dat de in Oostenrijk te gebruiken elektronische stemmethode vooral niet vergeleken moet worden met de elders in Europa gebruikte stemcomputers die zo negatief in de publiciteit zijn gekomen. De stemoplossing van het Spaanse bedrijf Scytl is immers reeds glansrijk in Zwitserland, Australië en Florida (ja, Florida) ingezet. Het enige wat nodig is, is een beetje vertrouwen in techniek en vooruitgang.

Het is geruststellend te weten dat Oostenrijk, net als Duitsland, een grondwettelijk hof heeft, en dat de president uitermate sceptisch staat tegenover elektronisch stemmen. Hij kan als leek maar moeilijk geloven dat bij elektronisch stemmen het stemgeheim werkelijk te waarborgen is, wat de fabrikanten ook beweren. "Je kunt nu eenmaal van alles terugtoveren uit computers." Daarom stelt hij dat het ronduit onwenselijk is om nog verder te gaan dan de mogelijkheid per brief te stemmen.


Finland: 2% stemmen kwijtmaken mag gewoon

Vorige keer schreven we al over een proef met het gebruik van stemcomputers bij gemeenteraadsverkiezingen in drie Finse gemeenten die ertoe leidde dat 2% van de stemmen verloren is gegaan. Daar komt nog bij dat deze stemcomputers daadwerkelijk het stemgeheim in gevaar hebben gebracht doordat de elektronische stembus ook informatie opgeslagen blijkt te hebben over wie er gestemd hebben en wat elke kiezer gestemd heeft. Electronic Frontier Finland meldt:

A report from the Council of Europe on 1 December 2008 stated that "the Finnish electronic voting did not conclude in a way which satisfies the fundamental principles for democratic elections, in particular the principle of universal suffrage". The Ministry of Justice performed an internal audit, and reported on 10 December that the audit found deficiencies in project management.
However, on the 29 January 2009, the Helsinki administrative court ruled that the elections satisfied the requirements of the Finnish election law, and therefore the municipal decisions to confirm the election results were not overturned. The court's main argument was that a failure rate of slightly over 2 percent does not, as such, indicate that the election authorities would have acted in error. As for the voter anonymity, the court rejected the complaint because a breach of voter secrecy could, in practice, happen only through "unlawful and at the same time, even criminal" activities.
The original complainants will most likely appeal to the supreme administrative court. A final decision is to be expected on or around May 2009.


Azerbeidzjan: geen haast

Na alle problemen met e-Voting in West-Europa hoeft het van sommige Oost-Europese landen allemaal niet meer zo nodig. Van het centrale kiescommittee in Azerbeidzjan hoeft e-Voting dan ook niet plaats te vinden in het referendum of de gemeenteraadsverkiezingen van 2009 of in de parlementsverkiezing van 2010. Hoewel het land lid is van het e-Voting committee van de Raad van Europa dat Internetstemmen aanraadt legde de secretaris van het kiescommittee aan online-krant Trend.az uit dat er geen kans is e-Voting voor de komende verkiezingen te introduceren:

"We must have a reason to apply innovation as opposed to simply wanting to. We do not need e-voting to increase the voter turnout in Azerbaijan." He also claimed that "there is no need to make hasty decisions about e-voting."


Macedonië: uitstel

Een vergelijkbare beslissing werd begin 2009 genomen in Macedonië, alwaar de leiders van de grootste politieke partijen besloten dat e-Voting voor de komende verkiezing niet nodig is en dat er meer tijd nodig is om het systeem op te tuigen.


Israël: blamage

De Israëlische krant Haaretz schrijft op 4 december 2008 over een blamage bij de landelijke primary verkiezingen van de Labor partij. De touch-screen stemcomputers in de stemlokalen weigerden dienst

The Labor Party has postponed its primary election until tomorrow, after a series of technical malfunctions shut down its new touch-screen voting system yesterday. When party members return to vote again, they will use the old system - placing paper voting slips in envelopes and dropping them into cardboard ballot boxes, to be counted by hand. [...]
"Polling station personnel across the entire country complained of technical glitches in the new system, from the minute they opened. The fiasco was just the latest setback for the embattled party, as polls show Labor slipping drastically. One poll has it as garnering as low as six of the 120 Knesset seats. Voters used about every possible cliche in comparing the state of the party to the failed computerized voting system."

In de Jeruzalem post van 9 december 2008 ook een stuk, dit keer over de Likud primary waar ook alles mis ging:

Even when the computers worked, the complicated program used for the voting resulted in the average Likud member taking much longer to vote than would have been needed with manual voting. [...]
"Computerized elections are a very bad idea," Feiglin said. "Numbers could be changed by any clerk at the computer company who could easily be bribed. "


Verenigde Staten

Voted Down ?

In de Verenigde Staten is met de beëdiging van Barack Obama een nieuw tijdperk aangebroken. Michael Connell, voormalig topadviseur van de republikeinen heeft dat echter net niet meer mogen meemaken. Hij zou van alles weten over manipulaties rond de nipte overwinning van Bush in Ohio in 2004. Op 19 december 2008 kreeg hij een ongeluk met zijn privé-vliegtuigje, dit nadat hij kennelijk al meermaals niet was opgestegen omdat er "iets mis zou zijn met zijn vliegtuig". De Huffington Post meldt:

Just last month, Connell was deposed in the ongoing case, King Lincoln Bronzeville Neighborhood Association v. Blackwell. According to accounts of the November 3rd deposition, Connell denied any knowledge of attempts to fraudulently manipulate 2004 Ohio vote counts.
There is, however, a more immediate and relevant question: How much will Connell's death, even if the accident was entirely without malfeasance, impede congressional committee investigations into the more controversial activities of the Bush administration over the past eight years - including the ongoing investigation into thousands of missing White House-RNC emails sent and received by some 22 White House political aides, including Rove. These emails are believed likely to shed light on the political firings of U.S. Attorneys, and to show if the White House had any role in controversial decisions to prosecute former Alabama Democratic Governor Don Siegelman.

Al eerder kreeg één van de oprichters van stemcomputermaker Smartmatic een ongeluk met een klein vliegtuigje op weg naar Curaçao.

A founding partner of the Smartmatic voting system, headquartered in Boca Raton, was killed this week in Venezuela when a private plane he was traveling in plummeted into a home near the Caracas airport. Alfredy Jose Anzola Jaumotte, 34, one of the creators of the voting system program, died at an area hospital Tuesday. Also killed in the accident were the pilot, Mario Jose Donadi, a convicted drug-trafficker in both the United States and Venezuela; Smartmatic employee Eduardo Ramirez and two residents of the home that was struck by the falling aircraft at about 10 a.m. Monday.

Hertelling onthult Diebold software bug

In een klein district (county) in Californië heeft een groepje kiezers een hertelling gedaan van de uitgebrachte stemmen van de laatste verkiezing van 4 november 2008. Daarbij hebben ze ontdekt dat de optische scanner van Premier Election Solutions (voorheen Diebold Election Systems) ongeveer 200 van de 32.000 uitgebrachte stemmen heeft gewist. Deze fout kon bovendien niet ontdekt worden in de logfiles van de scanner en bleef daarom onopgemerkt tijdens de verkiezing. In Humboldt County hebben vrijwilligers samen met een lokale ambtenaar alle 32.000 stembiljetten opnieuw gescand. Maar dan niet met een Premier scanner maar een standaard high-speed scanner. Vervolgens zijn alle afbeeldingen online gezet. Met speciale software werd ieder stembiljet voorzien van een nummer dat terug te voeren is op een stembus of een serie poststemmen. Het Humboldt County Election Transparency Project heeft vervolgens software gemaakt waarmee selecties mogelijk zijn per stembureau, stemmethode (post, provisional), etc. Hierdoor ontdekte de vrijwilligers dat ongeveer 200 poststemmen niet in de einduitslag zijn meegeteld. Premier Election Solutions had een eenvoudige verklaring: het is een bekende bug in hun Global Election Management System software (GEMS). De scanner verwerkt 'decks' (stapels) stembiljetten. De kans is erg hoog dat de resultaten van de eerste stapel (deck 0) niet meegeteld worden. De bug was al sinds 2004 bekend. Premier had wel een manier bedacht om om het probleem heen te werken (workaround) maar de fout in de code niet hersteld. Het probleem en de oplossing hadden Humboldt County echter nooit bereikt.

This Document is to Provide a Working Solution for the Following
ISSUE:
When running Gems 1.18.19.0 and processing ballots with the Central Count Server an issue exists with correctly sorting committed decks, in some reports, and also deleting other decks under certain conditions, when “deck 0” has not been deleted.
RESOLUTION:
When the election is invoked and there has been no Central Count ballot processing ever done in the database then start the Central Count server and process a “Start” card and then immediately afterwards an “Ender” card. This will commit deck 0 without any ballots and allow the deletion of the committed deck 0 from the database. You should delete Deck 0.
This must be done as the first action after starting Central Count

Een uitgebreide uitleg over het Humboldt County Election Transparency Project staat op het Wired blog. California Secretary of State Debra Bowen heeft onderzoek laten doen naar GEMS en Pdf icon.png ontdekte nog meer problemen. Zo bleek het mogelijk om logfiles op het systeem te deleten zonder dat dit achteraf merkbaar is.

GEMS version 1.18.19 contains a serious software error that caused the omission of 197 ballots from the official results (which was subsequently corrected) in the November 4, 2008, General Election in Humboldt County. The potential for this error to corrupt election results is confined to jurisdictions that tally ballots using the GEMS Central Count Server. Key audit trail logs in GEMS version 1.18.19 do not record important operator interventions such as deletion of decks of ballots, assign inaccurate date and time stamps to events that are recorded, and can be deleted by the operator. The number of votes erroneously deleted from the election results reported by GEMS in this case greatly exceeds the maximum allowable error rate established by HAVA. In addition, each of the foregoing defects appears to violate the 1990 Voting System Standards to an extent that would have warranted failure of the GEMS version 1.18.19 system had they been detected and reported by the Independent Testing Authority that tested the system.
Wij