Personal tools

Nieuwsbrief Nr. 9 - 8 november 2006

From Wij vertrouwen stemcomputers niet


"Analoog stemmen is weer in" (bright.nl)



Sdu NewVote en Nedap ES3A1 ongeschikt voor verkiezingen

Minister Nicolaï heeft alle modellen Sdu NewVote ongeschikt verklaard voor de komende verkiezingen. Ook de voorloper daarvan, de RS-vote StemPC, mag niet meer gebruikt worden. Uit onderzoek van de AIVD blijkt dat de NewVote tot op grote afstand afgeluisterd kan worden. Het gaat om ca. 10%, in casu 1187 machines van de in Nederland gebruikte stemmachines, in 35 gemeenten.

In het officiële besluit tot intrekking van de goedkeuring van de Sdu NewVote wordt geciteerd uit het AIVD rapport: "Voor deze stemmachine is het mogelijk om op afstanden tot 40 meter, hierbij is rekening gehouden met een muur tussen aanvaller en de stemmachine, het beeld dat de kiezer op het scherm ziet te reproduceren. Er kan 'live' worden meegekeken met de kiezer met apparatuur die door amateurs kan worden gebouwd, zonder dan kennis van het exacte ontwerp van de NewVote machine benodigd is" en "Een eenvoudiger aanval op de NewVote machine kan op basis van alleen hoorbare signalen worden uitgevoerd. Extrapolatie van de meetgegevens impliceert dan een aanvaller met een redelijke wereldontvanger of scanner op afstanden groter dan 50 meter onderscheid naar partijen kan maken."

Daarnaast is ook de Nedap ES3A1 ongeschikt bevonden. De ES3A1 is een van de vier modellen van Nedap. Zoals "Wij vertrouwen stemcomputers niet" begin oktober meldde is het mogelijk om met een ontvanger op het gehoor vast te stellen of een kiezer op een Nedap een partij kiest welke een speciaal teken in de naam bevat (zoals het Christen Democratisch Appèl). De radiostraling van de ES3A1 is tot op 25 meter te ontvangen. Bij de drie andere modellen van Nedap is die afstand korter.

Op 22 november zullen de Nedap stemcomputers geen speciale tekens op het display weergeven. Daarvoor hoeft de software van de Nedaps niet aangepast te worden. Het betreft slechts een aanpassing in de elektronische kandidaatslijsten die via Nedap aan de gemeenten worden aangeleverd. "Zoals ik u in het AO meldde heeft de AIVD voor drie typen (ca 8000 stemmachines) van de Nedap-machines getest of het probleem van het onderscheidende signaal door de diakritische tekens door de fabrikant van de Nedap-machines is opgelost. Dat blijkt het geval te zijn. De testen hebben uitgewezen dat er met de aanpassing, die inhoudt dat er op de display van de machine de namen van de lijsten en de kandidaten worden getoond zonder diakritische tekens, geen onderscheidend signaal meer is op te vangen", aldus Nicolaï in een brief aan de Tweede Kamer.

Het onderzoek naar de radiostraling van de stemcomputers is verricht door het Nationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging (NBV), een onderdeel van de AIVD.

Brief van Nicolaï van 30 okt 2006 http://www.minbzk.nl/contents/pages/82071/briefstemmachinses.pdf

Brief van Nicolaï van 3 nov 2006 http://www.wijvertrouwenstemcomputersniet.nl/images/f/f7/20061103-brief-nicolai.pdf

Voornemen tot intrekking goedkeuring stemmachines (Staatscourant, 1 nov 2006) http://www.wijvertrouwenstemcomputersniet.nl/images/2/26/SC77515.pdf

Meer achtergrond informatie over radiostraling van stemcomputers http://www.wijvertrouwenstemcomputersniet.nl/Radiostraling

Nationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging (NBV) https://www.aivd.nl/algemene_onderdelen/evaluatie


Analoog stemmen is weer helemaal in

Van de 35 gemeenten die tijdens de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen gebruik zouden maken van Sdu NewVote, stemmen 24 gemeenten met potlood en 11 gemeenten met Nedap machines. Nedap kan 430 extra stemcomputers leveren uit Duitsland. Maar dat is niet genoeg om de alle ex-Sdu gemeenten te voorzien. 24 van deze gemeenten zullen dus met potlood moeten stemmen, waaronder Amsterdam. Er waren al 10 gemeenten die altijd al met het rode potlood stemmen waardoor het totaal aantal gemeenten op 22 november op 34 komt.

Bruynzeel heeft een order gekregen voor 100.000 rode potloden en afvalverwerker Van Gansewinkel gaat 1200 kliko's leveren die dienst zullen doen als stembussen. "Van Gansewinkel zet nu haar Destra Data container in als stemcontainer. Deze containers zijn voorzien van slot en brievenbusopening", aldus een mededeling op de website van de fabrikant.

Wanneer je in een gemeente woont waar stemcomputers worden gebruikt en je wilt met het rode potlood stemmen dan kun je een kiezerspas aanvragen. Hiermee mag je in het hele land stemmen. Op dit moment is zo'n kiezerspas alleen nog mondeling aan te vragen bij de gemeente waar je woont. Dat kan tot uiterlijk 17 november.

De kiezerspas moet niet verward worden met de stempas. Met de stempas kun je stemmen in een willekeurig stemlokaal binnen de eigen gemeente. Het gaat hier om een proef in een beperkt aantal gemeenten: het Experiment stemmen in een willekeurig stemlokaal (SWS). Met de stempas kun je dus niet in een andere gemeente stemmen.

Voor een overzicht van de gemeenten met potlood http://www.wijvertrouwenstemcomputersniet.nl/Stemtoerisme

RTL Z: order voor Bruynzeel en Van Gansewinkel (7 nov 2006) [1]


OSCE waarnemingsmissie komt naar Nederland

De Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) zal rondom de verkiezingen van 22 november een internationale waarnemingsmissie naar Nederland sturen. De waarnemers zullen in het bijzonder de procedures rondom het elektronisch stemmen gaan bekijken en daar verslag van doen. De waarnemers blijven 11 dagen in Nederland.

"Wij vertrouwen stemcomputers niet" ontving de volgende bevestiging per e-mail van de OSCE voorlichter:

"Please be informed that the OSCE/ODIHR plans to deploy an Election Assessment Mission to the Netherlands parliamentary elections scheduled for 22 November 2006 between 13-24 November 2006."

Waarnemingsmissies bij elektronische verkiezingen hebben zo hun eigen problemen en beperkingen. Een goed overzicht daarvan is te vinden in de paper 'Observing Electronic Voting' van een ervaren OSCE waarnemer.

OSCE: Office for Democratic Institutions and Human Rights - Elections http://www.osce.org/odihr-elections/

Observing Electronic Voting (dec 2005) http://www.humanrights.uio.no/forskning/publ/nr/2005/1505.pdf


Stichting spant geen kort geding aan

Op 1 november besloot "Wij vertrouwen stemcomputers niet" geen kort geding tegen de Staat te beginnen. Eerder overwoog de stichting via de rechter een verbod op stemcomputers te eisen. De beslissing is na een zorgvuldige afweging genomen:

"De minister van Bestuurlijke Vernieuwing geeft echter aan voor de komende verkiezingen vast te willen houden aan de Nedap stemcomputers omdat landelijke overschakeling naar stembiljetten in zijn ogen op deze korte termijn niet mogelijk is. Zijn keuzes zijn nadrukkelijk de onze niet. De noodverbanden die de minister nu aanlegt werken niet tegen manipulatie door insiders en maken de verkiezingsuitslagen ook niet beter controleerbaar. Wij geloven echter wel dat de minister de aard en de omvang van de problemen inziet. We zijn ervan overtuigd dat de minister, samen met de Tweede Kamer, na de verkiezingen schoon schip gaat maken. De toezegging om een onafhankelijke technische commissie in te stellen die het hele stemproces tegen het licht gaat houden is een belangrijke stap.

We stonden voor de keuze. We vinden het gerechtvaardigd om ons te blijven verzetten tegen het gebruik van deze generatie stemcomputers. Echter, een dergelijke juridische strijd kan de organisatie van de verkiezingen van 22 november flink in de war schoppen. En dat willen we helemaal niet: om die verkiezingen is het ons allemaal te doen. Het belang van een goed verloop van de aanstaande verkiezingen weegt zwaar voor ons.

We hebben geen onthullingen in petto in de aanloop naar de verkiezingen. Bovendien gaan we op 22 november zeker niet met ontvangers in de weer om af te luisteren wat mensen stemmen. Afluisteren wat andere mensen stemmen is (terecht) strafbaar. We zijn nadrukkelijk niet van plan het verkiezingsproces op welke manier dan ook te verstoren. Wel observeren we aandachtig en controleren we, daar waar mogelijk, of de procedurele maatregelen die zijn aangekondigd ook werkelijk iets aan de beveiliging toevoegen. Wie op een computer moet stemmen kan beleefd protest aantekenen en van de voorzitter van het stembureau verlangen dit bezwaar te vermelden in het Proces-Verbaal. Daarnaast organiseren we een bescheiden en gezellige verkiezingsuitslagenavond in Amsterdam, speciaal ook voor mensen die naar Amsterdam komen om te kunnen stemmen met potlood en papier. (Daarvoor moeten zij dan wel in de komende week bij de eigen gemeente een zogenaamde 'kiezerspas' aanvragen). Wij roepen iedereen nadrukkelijk op om hoe dan ook te gaan stemmen.

Het is belangrijk dat het debat in de komende weken en maanden om de hoofdzaken gaat. Computerbeveiliging en radiostraling hebben nu even genoeg aandacht gehad: het is hoog tijd voor een constructieve discussie over hoe we onze verkiezingen transparanter en de verkiezingsuitslagen controleerbaar maken. De overheid heeft zich de controle over onze verkiezingen uit handen laten nemen door het bedrijfsleven en moet deze controle nu terugnemen. Alle komende veranderingsprocessen gaat onze stichting goed in de gaten houden en waar nodig bijsturen. En hopelijk wij niet alleen: de democratie is erbij gebaat als we allemaal meekijken."

http://www.wijvertrouwenstemcomputersniet.nl/Persbericht_1_nov_2006


Hoofdredactionele commentaren

Verschillende kranten hebben de afgelopen weken hoofdredactionele commentaren aan de stemcomputers gewijd. Een kleine selectie.


"Het ministerie van Binnenlandse Zaken is rijkelijk laat in actie gekomen om het zorgvuldig en betrouwbaar verloop van de Kamerverkiezingen op 22 november te waarborgen. Dat valt minister Nicolaï (VVD) aan te rekenen. Gisteren pas maakte zijn departement bekend dat stemcomputers van het type New Vote, geleverd door de Sdu, inderdaad ondeugdelijk zijn. Het actiecomité wijvertrouwenstemcomputersniet.nl trok de betrouwbaarheid van stemcomputers al in juli in twijfel.

Te lang bleef Binnenlandse Zaken volhouden dat er niets aan de hand is. Zelfs in zijn jongste schrijven aan de Tweede Kamer, gisteren, begint Nicolaï met de vaststelling dat er „geen reden is te twijfelen aan betrouwbaarheid van de uitslag van de verkiezingen". Die uitlating is vooral terug te voeren op de politieke wens om de rust over dit gevoelige onderwerp zoveel mogelijk te bewaren. Immers het vertrouwen op het ordentelijk verloop van verkiezingen is het fundament van de parlementaire democratie.

Ondertussen heeft de AIVD in het voetspoor van het actiecomité vastgesteld dat sommige stemmachines informatie lekken, waardoor het grondwettelijk vastgelegde kiesgeheim niet is gegarandeerd. Dit is geen geringe kwestie."

Stemgeheim in gevaar (31 okt 2006) http://www.nrc.nl/opinie/hoofdartikelen/article528294.ece


"Burgers die hun stem uitbrengen bij verkiezingen geven daarmee ook blijk van hun vertrouwen in het kiesstelsel. Kiezers gaan ervan uit dat er niet met hun stem kan worden gesjoemeld. Dat vertrouwen is een van de fundamenten onder het functioneren van de democratie. Daarom moet ook niet licht worden gedacht over de actiegroep 'wijvertrouwenstemcomputersniet.nl'. Deze heeft een stemcomputer van de firma Nedap uit elkaar gehaald en bewezen dat het apparaat eenvoudig is te hacken. Zo vlak voor de Kamerverkiezingen van 22 november kan deze actie gevoelig inspelen op het mogelijke wantrouwen van burgers. Toch is het te prijzen dat mogelijke gebreken van stemmachines aan de kaak worden gesteld. De actie heeft in ieder geval tot gevolg gehad dat het ministerie van Binnenlandse Zaken eindelijk in beweging komt. Te lang zijn de gemoederen gesust met mededelingen dat stemcomputers absoluut veilig zijn. Eigenlijk kon dat al niet meer toen de Ierse regering in 2004 besloot bij de Europese verkiezingen geen gebruik te maken van de 7.000 net aangeschafte computers van Nedap. Om dit af te doen als ,,een soort machinevrees", zoals de Nederlandse fabrikant toen deed, is wat al te lichtvaardig."

Stemcomputers (14 okt 2006) http://www.nrc.nl/opinie/hoofdartikelen/article511730.ece


"Door de Stichting Wijvertrouwenstemcomputersniet.nl is twijfel gezaaid over de betrouwbaarheid van de computers die inmiddels in vrijwel alle gemeenten worden gebruikt. De stichting wist op overtuigende wijze aan te tonen dat er makkelijk met de software kan worden geknoeid en dat het bovendien mogelijk is door het 'afluisteren' van het signaal dat bij het indrukken van de knop wordt uitgezonden, te achterhalen op welke partij iemand heeft gestemd. Deze feiten lieten minister Nicolaï uiteindelijk geen andere keuze dan extra maatregelen te nemen die fraude of schending van het stemgeheim moeten voorkomen."

"Nicolaï heeft gelijk dat we ons zelfs de schijn van onbetrouwbaarheid niet kunnen veroorloven. Des te kwalijker is het dat het kabinet zo lang heeft volgehouden dat er weinig aan de hand is. De Ierse regering dacht daar twee jaar geleden al anders over toen zij na kritiek van deskundigen afzag van het gebruik van de toen net in Nederland aangeschafte stemcomputers."

Veilig stemmen (1 nov 2006) http://extra.volkskrant.nl/opinie/commentaar.php?id=392


'Hacking Democracy'

Spraakmakende documentaire over stemcomputers in de VS.

"This cautionary documentary exposes the vulnerability of computers - which count approximately 80% of America's votes in county, state and federal elections - suggesting that if our votes aren't safe, then our democracy isn't safe either."

Hacking Democracy (HBO Special) http://video.google.com/videoplay?docid=8367786376074634512

http://www.hbo.com/docs/programs/hackingdemocracy/


Digitale stemwijzer

Bright legde een aantal ICT thema's voor aan Kamerleden. Uitkomst: een meerderheid is voor verkiezingen met paper-trail en tegen internetstemmen. Dat gaat de goede kant op! Alleen Zsolt Szabo (VVD) en Bas van der Vlies (SGP) zijn tegen een paper-trail. Wat moeten we daar nu weer van denken?

http://www.bright.nl/digitale-stemwijzer


Sdu nog in ontkenningsfase

Het lukt Sdu maar niet om haar NewVote website aan te passen aan de gewijzigde omstandigheden. Volgens een mededeling op de site is het nog steeds mogelijk een demonstratie van de NewVote stemcomputer aan te vragen. Een poging van "Wij vertrouwen stemcomputers niet" om een affiche 'steminstructie NewVote" via de Sdu webshop te bestellen liep op niets uit. We kregen een standaardbrief dat het product "momenteel niet leverbaar is".

Sdu NewVote http://www.newvote.nl/


Colofon

Stichting "Wij vertrouwen stemcomputers niet" Linnaeusparkweg 98 1098 EJ Amsterdam

Om direct met ons in contact te komen kunt u het beste een e-mail sturen naar: info@wijvertrouwenstemcomputersniet.nl

telefoon 020 - 4636394

bankrekeningnummer 40.72.95.313 (ABN AMRO, Amsterdam)

Wij