Politiek

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

[edit] Commissies

[edit] Verkiezingswaarneming

[edit] OVSE

De OVSE stuurde van 13 tot en met 22 november 2006 een election assessment mission naar de Tweede Kamer verkiezingen. Het rapport van de missie verscheen op 12 maart 2007: Final Report on the 22 November 2006 Parliamentary Elections in the Netherlands.

[edit] Local Observer status

Sinds april 2007 proberen we als "lokale waarnemers" toegelaten te worden bij de volgende verkiezingen. De Staatssecretaris antwoordt dat er voor waarneming niets is geregeld en dat we dus pech hebben. Dit is in tegenspraak met een aantal afspraken die Nederland in internationaal verband heeft gemaakt. Over die waarnemer-status hebben we een aparte pagina gemaakt.

[edit] Tweede Kamer

[edit] Experimentenwet Kiezen Op Afstand

De stukken die te maken hebben met deze wet hebben we om het overzichtelijk te houden op een aparte pagina gezet. Als een stuk slechts ten dele over de Experimentenwet gaat hebben we het stuk zowel hieronder bij 'Brieven en verslagen' als op deze aparte pagina gezet.

[edit] Brieven en verslagen

21 oktober 2008: Brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat aan de Tweede Kamer over het briefstemmen bij de waterschapsverkiezingen. [Kamerstuk 2007-2008, 31142, nr. 13, Tweede Kamer]. Bijlage: beschrijving voorziening briefstemmen.

4 september 2008: Brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat aan de Tweede Kamer over het rapport van Fox-IT en het niet doorgaan van het internetstemmen bij de waterschapsverkiezingen. [Kamerstuk 2007-2008, 31142, nr. 12, Tweede Kamer]. Bijlages: Fox-IT rapport Advisering toelaatbaarheid internetstemvoorziening waterschappen en brief met reactie waterschappen.

2 juli 2008: Verslag van het Algemeen Overleg van de vaste commissies BZK en VenW over de beslissing van de staatssecretaris om geen nieuwe stemcomputers in te zetten en het internetstemmen bij de waterschapsverkiezingen. [Kamerstuk 2007-2008, 31200 VII, nr. 76, Tweede Kamer].

30 juni 2008: Brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat aan de Tweede Kamer dat het internet-stemsysteem RIES niet zal worden ingezet bij de waterschapsverkiezingen. [Kamerstuk 2007-2008, 31142, nr. 11, Tweede Kamer].

4 juni 2008: Instelling Klankbordgroep ontwikkeling software. Door de Kiesraad ingestelde klankbordgroep die zal adviseren over de ontwikkeling van software ter ondersteuning van het verkiezingsproces. [Staatscourant 2008, 105, pag. 8].

23 mei 2008: Regeling waterschapsverkiezingen 2008 waarin enkele zaken rondom het internetstemmen bij waterschapsverkiezingen bepaald worden. [Staatscourant 2008, 97, pag. 11].

16 mei 2008: Brief van staatssecretaris Bijleveld met een toelichting op het besluit van het kabinet om voorlopig alleen nog met het rode potlood te stemmen. Een vervanging van de stemcomputers komt er niet. [Kamerstuk 2007-2008, 31200 VII, nr. 64, Tweede Kamer]. Bijlage: TEMPEST, specificaties en testmethoden voor elektronische stemapparatuur.

16 mei 2008: Brief van staatssecretaris Huizinga met antwoorden op vragen van de vaste commissie over de goedkeuring van de internetstemvoorziening voor de waterschapsverkiezingen. [Kamerstuk 2007-2008, 31142, nr. 10, Tweede Kamer].

9 april 2008: Brief van staatssecretaris Bijleveld, met als bijlage de nieuwe eisen voor software die het verkiezingsproces ondersteunt. [Kamerstuk 2007-2008, 31200 VII, nr. 55, Tweede Kamer].

27 maart 2008: Brief van staatssecretaris Huizinga over goedkeuringsprocedure internetstemvoorziening voor waterschapsverkiezingen. [Kamerstuk 2007-2008, 31142, nr. 9, Tweede Kamer].

29 januari 2008: Verslag van het Algemeen Overleg van de vaste commissie BZK met de staatssecretarissen Bijleveld en Huizinga over het verkiezingsproces. [Kamerstuk 2007-2008, 31200 VII, nr. 49, Tweede Kamer]. In onze herrinnering vond dit AO toch echt op 30 januari 2008 plaats...

29 januari 2008: Instellingsbesluit van de Expertgroep Nieuwe Stemtechnologie in het Stemlokaal. De Expertgroep krijgt de taak de technische realisatie van de stemprinter en de stemmenteller verder uit te werken teneinde over de haalbaarheid van dit concept te adviseren. [Staatscourant 2008, 25, pag. 8].

17 januari 2008: Brief van staatssecretaris Bijleveld ter voorbereiding op het AO van 30 januari. [Kamerstuk 2007-2008, 31200 VII, nr. 45, Tweede Kamer].

10 januari 2008: Brief aan Kamercommissie Wij hebben, los van de stemcomputers, zorgen over de toekomst van het verkiezingsproces.

19 december 2007: Brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat aan de Tweede Kamer over de waterschapsverkiezingen. [Kamerstuk 2007-2008, 31142, nr. 8, Tweede Kamer]

18 december 2007: Brief aan de Tweede Kamer over de wijziging van het Kiesbesluit.

23 november 2007: Kabinetsstandpunt inrichting verkiezingsproces. Het standpunt van het kabinet gaat in op de belangrijkste lijnen, conclusies en aanbevelingen van het rapport, welke thans een richtinggevende uitspraak behoeven. [Kamerstuk 2007-2008, 31200 VII, nr. 26, Tweede Kamer].

27 september 2007: Aanbiedingsbrief bij het rapport van de Adviescommissie inrichting verkiezingsproces. Van deze gelegenheid maak ik ook gebruik om u te informeren over de Regeling voorwaarden en goedkeuring stemmachines. Ik heb besloten om de huidige regeling in te trekken. [Kamerstuk 2007-2008, 31200 VII, nr. 5, Tweede Kamer].

26 juni 2007: Verslag van het VAO over stemcomputers (plenaire zitting). [Handelingen 2006-2007, nr. 85, Tweede Kamer, pag. 4674-4678].

25 juni 2007: Brief van staatssecretaris Bijleveld met een reactie op het OVSE rapport van 12 maart 2007 over de Tweede Kamer verkiezingen van 22 november 2006. In het algemeen overleg van 24 mei 2007 had de Kamer aangedrongen op een reactie nadat de staatssecretaris eerder had volstaan met toezending van het rapport zonder inhoudelijke reactie. Deze brief blijkt echter ook geen standpunt te bevatten. De staatssecretaris verwijst slechts naar de commissie Korthals Altes en het aankomende wetsvoorstel Financiering politieke partijen. De Nederlandse overheid lijkt zich geen raad te weten met kritiek van de OVSE. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 60, Tweede Kamer].

5 juni 2007: Brief van staatssecretaris Bijleveld met een reactie op de wens van de Tweede Kamer om de broncode van alle software voor verkiezingen openbaar te maken. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 54, Tweede Kamer].

24 mei: Verslag van het Algemeen Overleg van de vaste commissie BZK met staatssecretaris Bijleveld over het rapport van de Commissie besluitvorming stemmachines. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 56, Tweede Kamer].

10 mei 2007: Brief van staatssecretaris Bijleveld met een tijdspad voor de aanpassing van de Regeling goedkeuring stemmachines, implementatie van het advies van de commissie Inrichting Verkiezingsproces en de Experimentenwet Kiezen op Afstand . Op verzoek van de vaste commissie BZK voor het AO op 24 mei 2007. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 52, Tweede Kamer]. Met bijlage, een reactie van de Kiesraad op het rapport van de commissie Besluitvorming Stemmachines.

26 april 2007: Brief van staatssecretaris Bijleveld over de evaluatie van het internetstemmen tijdens de verkiezingen van 22 november 2006. De evaluatie staat niet online bij BZK (vreemd) maar via de Tweede Kamer hebben we een kopie van het inzage exemplaar verkregen. De bijlages uit hoofstuk V van de evaluatie staan weer uitsluitend online; oa het functioneel ontwerp en een risico-analyse. Leuker kunnen we het niet maken, wel moeilijker. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 48, Tweede Kamer].

17 april 2007: Brief met een kabinetsreactie op het rapport Stemmachines, een verweesd dossier. Ook worden enkele maatregelen aangekondigd die het gebruik van de Nedap stemcomputers voor de middellange termijn mogelijk moeten maken. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 46, Tweede Kamer].

6 april 2007: Instellingsbesluit Adviescommissie inrichting verkiezingsproces. Hoewel de commissie al sinds januari 2007 aan het werk is, verschijnt nu pas een instellingsbesluit in de Staatscourant. De commissie olv Korthals Altes moet voorstellen doen voor de inrichting van geheime, vrije, betrouwbare, voor ieder gelijkelijk toegankelijke, praktisch uitvoerbare en transparante en controleerbare verkiezingen. De commissie doet verslag voor 1 oktober 2007. [Staatscourant 2007, 77, pag. 8].

2 april 2007: Brief van staatssecretaris Bijleveld over het verloop van de PS verkiezingen, plannen voor aanpassingen van de Regeling goedkeuring stemmachines, het gebruik van stempassen en het OVSE rapport. Het OVSE rapport is tevens als bijlage meegestuurd aan de Kamer. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 45, Tweede Kamer].

8 februari 2007: Verslag van het Algemeen Overleg van de vaste commissie BZK met minister Nicolaï over de Sdu NewVote en de commissie Korthals-Altes. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 40, Tweede Kamer]. Zie ook de video van het Algemeen Overleg (Windows Media, 80 Mb).

2 februari 2007: Brief van minister Nicolaï aan de Kamer over het antwoord dat de minister heeft geschreven op de brief van "Wij vertrouwen stemcomputers niet" over de ongekeurde ISS- en Elektor software. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 36, Tweede Kamer].

17 januari 2007: Brief over NewVote van Nicolaï aan de Kamer. Alle pogingen de NewVote te herintroduceren zijn gestrand. De NewVote wordt tijdens de Staten verkiezingen van 7 maart niet gebruikt. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 26, Tweede Kamer].

12 januari 2007: Brief met vragen van de vaste commissie BZK voor minister Nicolaï over de herintroductie van de Sdu NewVote. [Niet opgemaakte versie].

28 december 2006: Instellingsbesluit Commissie besluitvorming stemmachines. Publicatie uit de Staatscourant betreffende de instelling van de commissie die moet terugkijken op de sluitvorming rondom stemcomputers tot 22 november 2006. De commissie die naar de toekomst moet gaan kijken, is nog niet ingesteld. [Staatscourant 2006, 252, pag. 6].

20 december 2006: Brief van minister Nicolaï over de commissie die het kiesproces gaat onderzoeken. De voorzitter wordt oud-minister Korthals Altes, de andere leden zijn nog niet bekend. De commissie moet uiterlijk 1 september 2007 advies uitbrengen. In de eerste helft van januari 2007 zal Nicolaï de Kamer informeren over de aanpak voor de verkiezingen van maart 2007. Het lijkt erop dat de commissie voor die verkiezingen geen advies uitbrengt, dit in tegenstelling tot een eerdere toezegging daarover aan de Kamer. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 24, Tweede Kamer].

29 november 2006: Mondeling verslag van Kamerlid Kalsbeek, namens de commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven, van het onderzoek naar het proces-verbaal van de verkiezingen op 22 november. Wat de commissie wel buitengewoon is opgevallen met betrekking tot de stemmachines, is het aantal en de inhoud van de bezwaren die zijn ingebracht door de kiezers. Er zijn honderden bezwaren ingebracht en die bezwaren richten zich niet alleen en niet vooral op de mogelijke schending van het kiesgeheim en niet op de mogelijke manipulatie van het verkiezingsresultaat, maar vooral op de controleerbaarheid en de transparantie van het stemproces voor de burger. Zoals een kiezer in stembureau Leiden 31 het in zijn bezwaarschrift formuleerde: "Door het gebruik van stemmachines is kontroleerbaarheid vervangen door vertrouwen." De mogelijkheid tot controle voor alle burgers is ingeruild voor vertrouwen in "de autoriteiten" en enkele deskundigen. De commissie gaat ervan uit dat de principiële vraag of wij dát willen, in het overleg dat inmiddels tussen de minister van BVK en de Tweede Kamer loopt, zal worden beantwoord. [Handelingen 2006-2007, nr. 20, Tweede Kamer, pag. 1479-1483].

16 november 2006: Korte brief van minister Nicolaï. Een voortgangbericht over "de nadere beveiligingsmaatregelen van de stemmachines, zoals de verzegeling" ligt voor de Kamerleden "ter vertrouwelijke inzage bij de griffier van de Vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties". [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 15, Tweede Kamer].

3 november 2006: Brief van van minister Nicolaï over "de testen die de AIVD nog bezig was uit te voeren naar de stemmachines van de fabrikant Nedap". De AIVD heeft vier typen van Nedap getest. Van de ES3A1 (270 stuks) blijkt dat "het stralingsgedrag hoger ligt dan bij de andere types". De ES3A1 wordt daarom niet gebruikt op 22 november. Verder worden op de displays van de Nedap geen speciale tekens meer gebruikt (de Kiesraad gaat daarmee akkoord). [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 13, Tweede Kamer].

31 oktober 2006: Korte brief van minister Nicolaï. Bij de griffier van de Vaste Commissie van BZK ligt ter vertrouwelijke inzage het rapport van de AIVD "Aanvallen op het stemgeheim via elektromagnetische effecten". Dit is het rapport op basis waarvan de goedkeuring voor de Sdu Newvote werd ingetrokken. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 11, Tweede Kamer]. In het Voornemen tot intrekking goedkeuring stemmachines wordt beperkt geciteerd uit dit AIVD rapport. [Staatscourant 2006, 213, pag. 10].

31 oktober 2006: Verslag van het Algemeen Overleg met minister Nicolaï over de voortgang van de beveiligingsmaatrelegen voor de verkiezingen van 22 november. Dit was het tweede en laatste mondeling overleg tussen de minister en de Tweede Kamer voor de verkiezingen van 22 november. [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 19, Tweede Kamer].

30 oktober 2006: Brief van minister Nicolaï over de uitkomsten van het AIVD onderzoek. De Sdu Newvote blijkt ongeschikt voor de verkiezingen en de goedkeuring voor deze stemcomputer zal worden ingetrokken. "Uit het onderzoek van de AIVD blijkt dat de Sdu machine straling afgeeft die op een afstand van tientallen meters is op te vangen. Wat kan worden opgevangen is het beeld dat op het scherm zichtbaar is voor de kiezer. Hierdoor kan het stemgedrag van de kiezer worden gevolgd." [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 10, Tweede Kamer].

12 oktober 2006: Verslag van het Algemeen Overleg met minister Nicolaï over "de beveiliging van stemmachines". Dit was het eerste overleg in de Tweede Kamer naar aanleiding van de publicaties van "Wij vertrouwen stemcomputers niet". De minister kondigt verscherpte procedures aan (oa verzegeling en steekproeven door TNO), nader onderzoek door de AIVD en een commissie die het stemproces gaat onderzoeken (na 22 november). [Kamerstuk 2006-2007, 30800 VII, nr. 18, Tweede Kamer].

6 april 1998: Brief van staatssecretaris Kohnstamm over de problemen met stemcomputers en berekening van de uitslag tijdens de verkiezingen van maart 1998. [Kamerstuk 1997-1998, 24244, nr. 9, Tweede Kamer].

[edit] Kamervragen

19 november 2008: Kamervragen over stemgeheim bij waterschapsverkiezingen van het lid Gerkens (SP).

26 september 2008: Kamervragen over het stemgeheim bij de waterschapsverkiezingen van Gerkens (SP), Halsema (GroenLinks) en Schinkelshoek en Koppejan (beiden CDA). [Kamervragen 2008-2009, vraagnr. 2080901010, Tweede Kamer], [Kamervragen 2008-2009, vraagnr. 2080901020, Tweede Kamer] en [Kamervragen 2008-2009, vraagnr. 2080901040, Tweede Kamer].

28 april 2008: Kamervragen met antwoord van Duyvendak (GroenLinks) over het rapport van de OCSE waarnemingsmissie over de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen. [Kamervragen met antwoord 2007-2008, nr. 2183, Tweede Kamer].

4 september 2007: Kamervragen met antwoord van Duyvendak (GroenLinks) over de gevolgen van de brand bij de firma Nedap. [Kamervragen met antwoord 2007-2008, nr. 58, Tweede Kamer].

4 september 2007: Kamervragen met antwoord van Duyvendak (GroenLinks) over beroepsmogelijkheden met betrekking tot goedkeuring van stemcomputers. [Kamervragen met antwoord 2007-2008, nr. 59, Tweede Kamer].

22 mei 2007: Kamervragen met antwoord van Duyvendak (GroenLinks) over de openbaarheid van de ISS software voor verkiezingen. [Kamervragen met antwoord 2006-2007, nr. 1625, Tweede Kamer].

11 mei 2007: Kamervragen met antwoord van Spies en Haverkamp (beiden CDA) over de problemen met stemmen in Emmen. [Kamervragen met antwoord 2006-2007, nr. 1526, Tweede Kamer]. Met verwijzing naar een Ambtsbericht van de gemeente Emmen.

13 maart 2007: Kamervragen met antwoord van Gerkens (SP) over het bedrijf Groenendaal. [Kamervragen met antwoord 2006-2007, nr. 963, Tweede Kamer].

13 maart 2007: Kamervragen met antwoord van Duyvendak (GroenLinks) over het Groenendaal Bureau voor Verkiezingsuitslagen. [Kamervragen met antwoord 2006-2007, nr. 962, Tweede Kamer].

7 november 2006: Kamervragen met antwoord van Dubbelboer (PvdA) over analfabeten die willen stemmen en het aanpassen van stemcomputers daarvoor. [Kamervragen met antwoord 2006-2007, nr. 306, Tweede Kamer].

10 oktober 2006: Kamervragen met antwoord van Oudenallen over verkiezingsonregelmatigheden in maart 2006. De plaats van kandidaten op de stemcomputers en de gebruiksvriendelijkheid komen aan de orde. [Kamervragen met antwoord 2006-2007, nr. 123, Tweede Kamer]. En aanvullende Kamervragen met antwoord van Oudenallen over assistentie bij het gebruik van stemcomputers. [Kamervragen met antwoord 2006-2007, nr. 124, Tweede Kamer].

10 oktober 2006: Kamervragen met antwoord van Irrgang (SP) naar aanleiding van het Brennan rapport over de beveiliging van stemcomputers. Suggestie om een onafhankelijke commissie in te stellen. [Kamervragen met antwoord 2006-2007, nr. 144, Tweede Kamer].

10 oktober 2006: Kamervragen met antwoord van Szabó (VVD), Spies (CDA) en Dubbelboer (PVDA) naar aanleiding van de EenVandaag uitzending. De minister gaat in op de verzegeling en kondigt lange-termijn onderzoek aan naar open source en paper-trail. Er worden echter geen termijnen voor de invoering genoemd. [Kamervragen met antwoord 2006-2007, nr. 145, Tweede Kamer].

7 maart 2006: Kamervragen met antwoord van Irrgang (SP) en De Wit (SP) aan de ministers van Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties en van Justitie over stemmachines in gevangenissen. [Kamervragen met antwoord 2005-2006, nr. 1013, Tweede Kamer].

31 augustus 2005: Kamervragen met antwoord van De Wit (SP) aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over hertellingen bij stemcomputers. Waarin minister Pechtold letterlijk zegt: "Anders dan bij stembiljetten kan er juist bij stemmachines geen twijfel over bestaan of de stemmen juist zijn geteld." [Kamervragen met antwoord 2004-2005, nr. 2267, Tweede Kamer].

29 april 2004: Kamervragen met antwoord van Haverkamp (CDA) en Spies (CDA) aan de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijkrelaties over de betrouwbaarheid van stemmachines. [Kamervragen met antwoord 2003-2004, nr. 1453, Tweede Kamer].

10 augustus 1998: Kamervragen met antwoord van Te Veldhuis (VVD) over mogelijke problemen met stemmachines bij gecombineerde verkiezingen van Provinciale Staten en Gemeenteraden in Noord-Brabant. [Kamervragen met antwoord 1997-1998, nr. 1642, Tweede Kamer].

21 april 1998: Kamervragen met antwoord van Poppe (SP) over de toegankelijkheid van stembureaus voor gehandicapten. Anders dan de titel doet vermoeden ook een vraag over de betrouwbaarheid van stemcomputers. [Kamervragen met antwoord 1997-1998, nr. 1120, Tweede Kamer]. Zie ook de brief waarnaar de minister in zijn antwoord refereert. [Kamerstuk 1997-1998, 24244, nr. 9, Tweede Kamer].

[edit] Eerste Kamer

16 juni 2004: Kamervragen met antwoord van Dölle en Van de Beeten (beiden CDA) over het stemgeheim bij waterschapsverkiezingen. [Kamervragen met antwoord 2003-2004, nr. 22, Eerste Kamer].

[edit] Circulaires aan gemeenten

12 februari 2007: Aanvullende circulaire van BZK voor de Provinciale Staten verkiezingen met informatie over verzegeling, het melden van onregelmatigheden, klachten van kiezers, etc.

18 januari 2007: Circulaire van de Kiesraad voor de Provinciale Staten verkiezingen met zijdelings opmerkingen over stemcomputers.

2 januari 2007: Brief aan de gemeenten over een aanpassing aan de Sdu NewVote die de afluisterbaarheid vermindert. Hierdoor zou de NewVote alsnog gebruikt kunnen worden tijdens de Staten verkiezingen van 7 maart 2007. Uit de brief blijkt niet dat ook op andere punten aanpassingen of testen zijn uitgevoerd.

10 november 2006: Aanvullende circulaire Tweede Kamerverkiezingen met uitvoerige instructies over het controleren van Nedap stemcomputers, afspraken met politie en OM, aanwijzingen voor het aannemen van bezwaren van kiezers, wijze van aanleveren van processen-verbaal, etc, etc.

9 november 2006: Instructie voor controle van de verzegeling van de Nedap stemmachines met foto's. Dit document heeft even op een afgeschermde site van BZK gestaan. Het wachtwoord van die site werd per abuis in een nieuwsbrief gepubliceerd.

3 november 2006: Brief aan de gemeenten die de Nedap ES3A1 gebruiken. Dit type blijkt teveel straling af te geven. Dit betekent dat het type ES3A1 niet bij de komende verkiezing op 22 november 2006 door uw gemeente gebruikt kan worden. Daarom zal Nedap de machines in uw gemeente van het type ES3A1 vervangen door een exemplaar van de andere types, zijnde ES3B, ESN1 en ESD1.

30 oktober 2006: Brief van BZK over de intrekking goedkeuring van de Sdu Newvote en maatregelen tav de Nedap stemcomputers.

17 oktober 2006: Enquête stemmachines van BZK aan de gemeenten. Met deze enquête probeert BZK inzicht te krijgen in de wijze waarop gemeenten de fysieke beveiliging van stemmachines hebben geregeld (bv opslag en transport). Aankruisen wat van toepassing is: "het uitlenen van stemmachines wordt geadministreerd".

25 september 2006: Circulaire aan de gemeenten met bijzondere aandacht voor "maatregelen ter bevordering van de beveiliging van stemmachines". In deze circulaire van BZK worden de procedures rondom het 'verzegelen en bewaken' van de stemcomputers toelicht. Opmerkelijk: een beslissing tot verzegeling was dus al genomen ruim voordat "Wij vertrouwen stemcomputers niet" op 4 oktober 2006 haar bevindingen presenteerde in de uitzending van EenVandaag.

[edit] Overige landelijk

27 november 2006: Proces-verbaal van de zitting van het centraal stembureau tot het vaststellen van de uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer. Op blz. 178 wordt verslag gedaan van de beveiliging van stemcomputers. Na afloop van de verkiezingen zijn 1023 stemcomputers in het kader van een steekproef onderzocht. "Na onderzoek door de onafhankelijke auditors zijn vijf stemmachines naar het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) overgebracht." Bovendien zijn tijdens de verkiezingsdag nog twee andere stemcomputers aan het NFI overgedragen. "Er zijn sporen aangetroffen die duiden op aantasting van de aangebrachte beveiligingsmaatregelen, maar er zijn geen aanwijzingen die erop duiden dat de werking van de machines is beïnvloed door manipulatie." De Kiesraad noemt ook de bezwaren van kiezers: "In totaal is 335 keer bezwaar gemaakt over mogelijke schending van het stemgeheim en/of mogelijke manipulatie van stemmachines. Het betrof in alle gevallen algemene bezwaren over de betrouwbaarheid van stemmachines die niet met specifieke incidenten die zich in het stemlokaal voordeden, waren onderbouwd. In 57 gevallen is bezwaar gemaakt over andere aspecten van stemmachines, zoals klachten wegens technische storingen."

[edit] Antillen

20 maart 2007: Brief van de Minister-president van de Antillen aan de Gezaghebber van het Eilandgebied Curaçao over de overhaaste aanschaf van Smartmatic stemcomputers ter vervanging van Nedap. De paper-trail van de Smartmatic is nog niet in wet- en regelgeving verankerd.

[edit] Gemeenten

[edit] Almere

13 november 2006: Christenunie stelt vragen aan het college met de volgende motivatie: "Tegen deze achtergrond vinden wij het raadzaam hieraan in het openbaar aandacht te schenken; om overbodige zorgen weg te nemen, een reële inschatting van de risico’s verbonden aan het gebruik van deze machines te maken en in algemene zin het vertrouwen in het gebruik ervan te herstellen. Dit is van des te meer belang omdat wij de indruk hebben dat de invoering van stemmachines destijds is geschied in een stemming van impliciet vertrouwen in de zegeningen van de moderne techniek, zonder dat serieuze aandacht is geschonken aan problemen die zich in het gebruik zouden kunnen voordoen (en voor een deel zich daadwerkelijk hebben voorgedaan)."

[edit] Amsterdam

9 november 2006: Brief van kabinet burgemeester aan "Wij vertrouwen stemcomputers niet": Mosterd na de maaltijd: Wij sturen uw brief voor beantwoording door naar Dienst PersoonGegevens.

1 november 2006: Raadsnotulen met een interpellatie van de raadsleden mevrouw Gazic en mevrouw Van Pinxteren inzake stemcomputers (blz. 19). Twee dagen daarvoor had minister Nicolaï onverwacht de Sdu NewVote afgekeurd. De interpellatie ging desondanks door.

18 oktober 2006: Open Brief aan burgemeester Cohen van "Wij vertrouwen stemcomputers niet": Wij zijn bezorgd over die Sdu newvote computers van u en willen ze wel voor u testen.

21 juli 2006: PvdA Amsterdam: vragen over stemcomputer PvdA-raadslid Daniel Sajet heeft bij het college opheldering gevraagd over de betrouwbaarheid van de stemcomputers. Hij wil dat er beter toezicht komt in de stemlokalen, maar steunt niet de actie voor terugkeer naar het stempotlood.

[edit] Delft

29 oktober 2006: In Delft doen we niet moeilijk over de stemcomputer. Delftenaren brengen op 22 november hun stem uit via de stemcomputer en niet met een rood potlood. Dat vindt het merendeel van de Delftse politieke partijen. Ze worden daarin gesteund door ruim 62 procent van de bevolking, die vindt dat het prima gaat met de computer. Een artikel uit de lokale pers met daarin de meningen van alle Delftse politieke partijen over de veiligheid en controleerbaarheid van stemcomputers.

28 september 2006: Antwoorden van B&W Delft naar aanleiding van de schriftelijke vragen van de SP fractie. De overeenkomst met de antwoorden van B&W Utrecht (22 augustus 2006) zijn frappant. Het is overduidelijk dat B&W van Utrecht en/of Delft deze antwoorden niet zelf hebben geschreven.

3 september 2006: SP lid Martijn Sipkema stelt schriftelijke vragen aan het college in Delft.

[edit] Den Haag

5 maart 2007: Brief van burgemeester Deetman aan de gemeenteraad. Op het allerlaatste moment (2 dagen voor de PS verkiezingen) maakt de burgemeester bekend dat de gemeente Den Haag heeft besloten om samen met fabrikant Nedap een klein paper-trail experiment te gaan doen. Nedap brengt een stemcomputer van Amerikaans fabrikaat mee: in dit onderzoek staat de vraag centraal of de kiezer ook zelf behoefte heeft aan zo’n “papieren verslag”. Nedap gaat zelf het onderzoeksrapport schrijven waarvan de burgemeester hoopt dat het een bijdrage kan leveren aan het transparanter maken van het verkiezingsproces.

24 november 2006: Proces-verbaal hoofdstemburo van het kiesdistrict Den Haag : Zitting hoofdstemburo van het kiesdistrict Den Haag. Tijdens de zitting werd aan een belangstellende die een bezwaar inbracht een kopie van het proces-verbaal verstrekt waarin aantekening was gemaakt van het bezwaar. Daarbij werd een bijlage gevoegd met de bezwaren die zijn ingebracht bij de stemburo's.

14 november 2006: Antwoorden van het College van Burgemeester en wethouders van Den Haag op vragen van Groen Links raadslid David Rietveld inzake de betrouwbaarheid van stemcomputers. Het antwoord op vraag 8 is opmerkelijk; B&W van Den Haag denken kennelijk dat de software in de stemgeheugens zit en dat ze alleen die componenten goed moeten bewaken... Of zouden ze denken dat de dienst burgerzaken de (E)PROMS van de stemcomputers voor elke verkiezing opnieuw programmeert?

8 oktober 2006: Nieuwe schriftelijke vragen n.a.v. Nedap hack

30 augustus 2006: Beantwoording schriftelijke vragen door B&W Den Haag. Het gemeentebestuur van Den Haag geeft antwoorden op de vragen van raadslid David Rietveld (GroenLinks) inzake de betrouwbaarheid van stemcomputers. De antwoorden zijn af en toe identiek aan de antwoorden van de gemeente Utrecht. Algemene strekking: alles is in orde, de uitslag en de software worden goed gecontroleerd, en een paper trail biedt geen meerwaarde.

20 juli 2006: Schriftelijke vragen betrouwbaarheid stemcomputers door GroenLinks in Den Haag GroenLinks stelt naar aanleiding van de wijvertrouwenstemcomputersniet campagne vragen over de controleerbaarheid van stemcomputers.

7 juni 2005: Drie schriftelijke vragen van Leefbaar Den Haag Met antwoorden over de manier van tellen bij het Europa referendum.

20 april 2004: Stemcomputers gevaar voor verkiezingen? Vragen van D66 in de gemeente Den Haag. In een artikel in de Automatiseringsgids van 26 maart 2004 wordt verwezen naar mogelijke gebreken van stemmachines die in Nederland veel worden gebruikt. In Ierland is een discussie ontstaan over de betrouwbaarheid van de Nederlandse computers. Reden voor D66 om vragen te stellen aan het College.

26 januari 1993: Raadsvoorstel Electronisch stemmen. Om te besluiten bij verkiezingen over te gaan tot electronisch stemmen en de hiertoe benodigde apparatuur te betrekken van de firma Nedap/Groenendaal NV te Groenlo naar aanleiding van vragen van raadslid mevr. K.E. de Graaf.

[edit] Gouda

6 oktober 2006: Vragen naar aanleiding van onze Nedap-hack.

[edit] Groningen

24 oktober 2006: Antwoorden van B&W op de vragen van de VVD en GroenLinks. Niets aan de hand. "Wij zijn van mening dat ook in Groningen eerlijke en controleerbare verkiezingen gegarandeerd zijn. Stemmen met stemcomputers maakt deel uit van het Nederlandse verkiezingsproces. Toezicht en controle is o.a. een taak van de stembureauleden en de kiezer kan de gang van zaken in het stemlokaal controleren."
De VVD is tevreden met de antwoorden.

11 oktober 2006: In Groningen hebben de VVD en GroenLinks fractie samen schriftelijke vragen gesteld over de vermeende onbetrouwbaarheid van stemcomputers.

[edit] Hilversum

21 april 2008: Het CDA stelt vragen over de organisatie van de verkiezingen nu niet langer gebruik gemaakt mag worden van stemcomputers waardoor meer en grotere stemburo's nodig zijn en meer personeel.

16 november 2006: Het college van burgemeester en wethouders heeft de vragen van de CDA fractie beantwoord en staan gepubliceerd op de website van de gemeente Hilversum. Zie ook pdf.

21 september 2006: In Hilversum heeft het CDA schriftelijke vragen gesteld in de gemeenteraad over de beveiliging van stemcomputers naar aanleiding van de website van "Wij vertrouwen geen stemcomputers". Zie ook pdf. De vragen zijn inmiddels gepubliceerd op de website van de gemeente Hilversum.

[edit] Purmerend

20 september 2006: Naar aanleiding van de antwoorden van B&W Purmerend heeft Stadspartij P93 aanvullende vragen gesteld over stemcomputers.

12 september 2006: De fractie van Stadspartij Purmerend '93 heeft de schriftelijke antwoorden van Burgemeester en Wethouders ontvangen op de vragen die zij hebben gesteld over de controleerbaarheid van de verkiezingen. De antwoorden zijn niet erg opvallend en komen overeen met de antwoorden van andere gemeentebesturen. B&W willen nog wel even het volgende duidelijk maken: "Overigens maakt Purmerend geen gebruik van stemcomputers maar van stemmachines". Als ze dit maar vaak genoeg blijven roepen, gaan ze er misschien zelf nog in geloven. Verder geeft het college ruiterlijk de grote makke van stemcomputers toe: "Hertelling is niet mogelijk omdat stemmachines geen bewijs van de uitgebrachte stem printen. Door u reeds aangeduid als afwezigheid van een 'paper trail'". Echter, het college acht controleerbaarheid door middel van een "paper trail" om de verschillende redenen niet noodzakelijk en gewenst (zie document) en geeft aan dat de mogelijkheid tot hertelling niet door het Ministerie wordt voorgeschreven.

18 augustus 2006: In Purmerend heeft al enige tijd de computer het oude vertrouwde stembiljet verdrongen. Stadspartij P93 vindt dat iedere burger in staat moet staat zijn de verkiezingen te controleren. Daarom stelt de partij schriftelijke vragen aan het gemeentebestuur. Zie ook het persbericht.

[edit] Tilburg

4 september 2006: In het debat van maandag 4 september over de evaluatie van de gemeenteraadsverkiezingen in Tilburg doet burgemeester Vreeman de toezegging (niet groot en niet van harte) om het probleem van de stemcomputers bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) aan te kaarten.

8 maart 2006: Brief van SP Tilburg aan de burgemeester van Tilburg en de voorzitter van de commissie Modern Bestuur waarin in wordt verzocht om extra punten expliciet mee te nemen in de evaluatie van de gemeenteraadsverkiezingen en deze evaluatie vervolgens te agenderen voor een bijeenkomst van de commissie Modern Bestuur. Een van de extra punten gaat in op de onmogelijkheid tot hertellingen: "Opnieuw kregen wij vragen over de (on)mogelijkheid een hertelling te houden. Ik herinner me bij de vorige verkiezingen diezelfde discussie te hebben gevoerd, maar ‘de computers die Tilburg gebruikt zijn oké en dus is hertelling niet nodig’, was daarvan de conclusie. De kieswet staat ook niet toe dat een papieren uitdraai van de computerkeuze wordt gemaakt die bij een eventuele hertelling gebruikt kan worden. Maar omdat deze vraag blijft terugkomen is het wellicht zinvol hier toch nog eens over na te denken."

26 april 2004: SP-fractie in Tilburg stelt vragen over stemcomputers Het tellen van de computer-stemmen bij de komende verkiezingen moet controleerbaar worden gemaakt. Tijdens de vorige gemeenteraadsverkiezingen ontving de SP-fractie van diverse kanten kritiek op het computer-stemmen, waarbij een hertelling onmogelijk is. Overleg met de gemeente hierover leverde geen verbetering op. Inmiddels gaan meer stemmen op om naast het uitbrengen van de digitale stem daar ook een papieren bewijsje van te printen. Het antwoord van B&W is als volgt: "Het stemmen met een stemcomputer is veel nauwkeuriger, veel betrouwbaarder en geeft veel sneller dan het stemmen met stembiljetten de uitslag." Zie ook het persbericht in het Brabants Dagblad.

27 april 2004: Vraag en antwoord over paper trail - Bent u bekend met de mogelijkheid om na het uitbrengen van de digitale stem hiervan een papieren bewijs te printen, dat door de kiezer gecontroleerd kan worden en daarna in een “ouderwetse” stembus kan worden gedaan voor het geval een hertelling van de stemmen wordt gewenst?

[edit] Utrecht

28 September 2007: Antwoord van de gemeente Utrecht op ondervermelde brief met bezwaar tegen eventuele inzet van stemcomputers bij het referendum mocht de rechter de goedkeuring van de computers afwijzen.

20 September 2007: Brief aan de Gemeente Utrecht met bezwaar tegen eventuele inzet van stemcomputers bij het referendum mocht de rechter de goedkeuring van de computers afwijzen.

22 augustus 2006: Schriftelijke antwoorden van het gemeentebestuur met daarin onder andere: "[...]Uiteraard worden van gemeentewege voorafgaande aan een verkiezing alle stemmachines uitvoerig getest", "Het College is dan ook van mening dat het invoeren van een paper trail geen meerwaarde biedt bij het stemmen met stemcomputers" en "De keuze voor stemcomputers is onder meer gedaan omdat het de menselijke fouten die gemaakt worden bij het uitbrengen van de stemmen minimaliseert en fouten bij het tellen van stembiljetten voorkomt. Daarnaast worden door kiezers bij het stemmen met stemcomputers veel minder ongeldige stemmen uitgebracht. Men kan alleen nog blanco stemmen".

3 augustus 2006: Leefbaar Utrecht stelt vragen over de stemcomputer Leefbaar Utrecht maakt zich naar aanleiding van de 'Wij vertrouwen stemcomputers niet'-campagne zorgen over de stemcomputer en heeft hierover vragen gesteld aan het Utrechtse college van b&w. De partij vraagt zich onder andere af of in Utrecht de wens bestaat de controleerbaarheid van de verkiezingsuitslag te vergroten, en hoe aan die wens gehoor zou kunnen worden gegeven. Ook willen ze informatie van het College over de kosten van het stemmen per computer en met biljetten.

[edit] Onderhandelingen met ons

27 juli 2006: Mail van Rop : Als we black-box voting samen netjes gaan begraven dan graag. Maar als we het juist nog langer in leven moeten gaan houden dan liever nog even niet.

21 juli 2006: Mail van René Mazel, plv. directeur Constitutionele Zaken en Wetgeving bij min. van BZK : Het ministerie en Kiesraad nemen de campagne zeer serieus. Kunnen we niet eens praten?

Personal tools