Personal tools

Trouw 03 03 1994

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

De zenuwen van 'supereenvoudige' stemcomputer

Voor verreweg de meeste gemeenten was het even wennen aan de elektronische manier van stemmen. Op een stembureau in Schiedam gierden de zenuwen voor achten al door de kelen, toen voorzitter noch overige leden de stemsleutel bij zich bleken te hebben. Daarmee moest het geheugenkastje van de computer worden geactiveerd alvorens het apparaat zich door kiezers wilde laten gebruiken. Het ding bleek nog in het bouwpakket te zitten, zodat klokslag acht uur de eerste kiezers op de knopjes konden drukken.

Nieuw of niet, de kiezers kunnen maar weinig problemen met de computer gehad hebben. Niet alleen omdat ze door hun bestuurders ruim van tevoren uitvoerig zijn geinstrueerd, maar vooral omdat zo'n apparaat "supereenvoudig' in elkaar steekt, zegt woordvoerder Haleber van de grootste van de twee ondernemingen die de stemcomputers fabriceert. Op meer dan een naam stemmen is onmogelijk, blanco stemmen kan door simpelweg op de blanco-stemknop te drukken, en een vergissing is direct goed te maken met de herstelknop. "Je kunt tot in het oneindige herstellen. Pas als je de rode knop hebt ingedrukt, is het definitief, net zoals het rode vakje op een stemformulier.'

Volgens Haleber, wiens Groenlose bedrijf intussen zo'n tweeduizend stemmachines heeft verkocht, "mag er absoluut niets fout gaan.' Zo heeft de computer een jas van (door TNO geteste) kunststoffen aan die statische elektriciteit tegenhoudt. Want niet alleen kan een mens een schokje van allerhande apparatuur krijgen, ook kan hij een elektronisch apparaat een schok toedienen, waardoor het ding ontregeld zou kunnen worden. Een serieus mankement moet haast onmogelijk zijn. "De stemcomputer heeft vier geheugens. Zelfs als er drie kapot zouden gaan, werkt het vierde gewoon door.' Maar als bij twijfel een deel van de stemmen overgeteld moet worden? "Dan zal de computer steeds dezelfde uitslag geven. Alleen mensenwerk moet vaak hersteld worden, dat van de computer niet.'

Kiezen zonder loep

De verwachting dat nogal wat mensen geen perfecte ogen of brilleglazen bezitten en zodoende behoefte hebben aan iets extra's om de kleine lettertjes van de verklaring bij de stemcomputer te lezen, lijkt niet op te gaan. In Eindhoven, waar B en W na vragen van ouderen besloten 103 vergrootglazen (ruim 700 gulden) aan te schaffen, een bij elke computer, blijken de kiezers uitstekende ogen te hebben. Een steekproef uit de losse hand 's middags laat in het stembureau op het stadhuis leerde, dat van de toen vierhonderd stemmers daar slechts vier a vijf naar de loep grepen. In Baarn daarentegen - veertien loeps aangeschaft - werd vooral in bejaardenhuizen regelmatig om het hulpmiddel gevraagd.

Voor alle zekerheid een dag te vroeg

Ongetwijfeld heeft ze zich gisteren vroeg bij het stembureau gemeld, maar een dag eerder stond de bejaarde Rotterdamse daar ook al. Mensen van buurthuis De Kameleon in de Rotterdamse wijk IJsselmonde hadden dinsdagochtend de grootste moeite de oude mevrouw ervan te overtuigen dat ze echt pas de volgende dag kon stemmen. "Wat geeft dat nou? ', riep de stemlustige dame, haar oproep stijf in de hand geklemd. "Ik wil alleen maar tegen de CD stemmen, en als ik dat nu alvast doe, weet ik zeker dat mijn stem goed terechtkomt.'

In de file voor de stemcomputer

Op het eerste gezicht leek de opkomst overdonderend. Voor dat deel van van een bejaardencentrum in Driebergen dat gisteren tot stembureau was verheven, stond een lange rij, maar dat bleek later eerder een echte file te zijn. Driebergen maakte kennis met de stemcomputer en de (veelal bejaarde) kiezers wachtten gelaten af tot zij dit wonder van techniek, vaak met hulp van een deskundige gemeenteambtenaar, mochten bespelen. De rij groeide en groeide. Commentaar van een wachtende: "De uitslag zal wel snel bekend zijn, maar voor een kiezer is dit geen verbetering.'

De grote toeloop in een bejaardenhuis in de Amsterdamse wijk Nellestein was echt. Omdat Amsterdam nog geen stemcomputers heeft aangeschaft, was iedereen daar gewoon met het rode potlood in het stemhokje in de weer. Zo druk was het al in de ochtend, dat de bemanning van het stembureau nauwelijks aan een kop koffie toekwam.

Alles weer kits op Nijmegens stadhuis

PTT Telecom heeft een goeie aan Nijmegen: voor de tweede keer sinds eind december hebben monteurs ijlings nood- en omleidingen in het telefoonnet van het stadhuis moeten aanleggen. Vandaag is alles in orde en met de burgemeester gaat het ook weer goed, althans met zijn telefoon.

Een foutje in de brief van burgemeester E. d'Hondt, die de stemgerechtigde Nijmegenaren met hun oproepkaart plus uitleg over de nieuwe stemcomputer in de bus kregen, was de aanleiding voor ijlings ingrijpen van de telefoondienst. De brief was ondertekend door de burgemeester zelf, maar de opsteller had vergeten daar het nummer van de afdeling verkiezingen bij te zetten. Wel stond onderaan het nummer van D'Hondts secretariaat vermeld, en dat begonnen nijvere lezers dus direct te draaien.

"Maar na een paar telefoontjes merkten ze op het secretariaat al dat er iets niet in orde was', zegt een woordvoerster van het stadhuis, "en is er een omleiding naar de telefooncentrale gemaakt.'

Het was niet zo dat de burgemeester direct de telefoontjes van nieuwsgierige burgers kreeg, en niemand heeft ervoor op z'n duvel gekregen, zegt ze. "Dat zijn van die dingen, die komen gewoon voor. Zo'n brief gaat door veel handen, en dit soort foutjes wordt nou eenmaal vaak gemaakt. Ikzelf heb wel eens een verkeerde datum ergens in een stuk gezet. Vijf mensen kregen het in handen, maar niemand heeft de fout gezien.'

Nee, dan met de overstromingen met kerst, dat was "een veel dramatischer ervaring. Een regionale krant had het persnummer van het crisiscentrum in zijn verhaal afgedrukt in plaats van het informatienummer voor het publiek. In vier dagen kregen we zeker tienduizend telefoontjes voordat de lijnen veranderd waren. Toen hebben we wel even heeft diep moeten zuchten.'

Duur lokkertje voor Hoorns jonge kiezers

N aar schatting een vijfde van de 2 500 nieuwe kiezers van 18 tot 21 jaar in Hoorn is gaan stemmen, aangelokt door de personal computer die ze konden winnen.

Behalve de hoofdprijs voor wie het beste de verkiezingsuitslag heeft voorspeld, waren er nog tien platenbonnen. De wedstrijd was er de oorzaak van, dat bij alle dertig stembureaus naast de moderne stemcomputer ook de ouderwetse stembus nog een plaatsje had. Daar moesten gisteren de wedstrijdformulieren in gedeponeerd worden.

Overigens was geen deelnemer verplicht om ook te gaan stemmen, en is de gemeente allerminst teleurgesteld in het aantal deelnemers. Volgens waarnemers zijn veel meer jongeren dan die twintig procent naar de stembus gekomen zonder zich om de prijzen te bekommeren.

Wij