Personal tools

Vraag en Antwoord

From Wij vertrouwen stemcomputers niet

Wie/wat is "wij vertrouwen stemcomputers niet"?
"Wij vertrouwen stemcomputers niet" is een verband van mensen die het geen vooruitgang vinden als computers op verkiezingsdag de stemmen tellen. De wat te lange naam drukt uit dat de vroegere stemcomputers volstrekt afhankelijk waren van vertrouwen. Er was namelijk geen enkele manier om te controleren of de stemmen eerlijk geteld werden. Dergelijk blind vertrouwen is nooit goed, en in het verkiezingsproces al helemaal niet. Ons primaire bezwaar betrof dus niet zozeer dat stemcomputers niet veilig zouden zijn, als wel dat er geen controle op mogelijk was.
Oh, jullie zijn tegen technologie en vooruitgang...
Welnee! Bij "Wij vertrouwen stemcomputers niet" stikt het juist van de programmeurs, netwerkspecialisten, computerveiligheidsexperts, systeembeheerders en andere techneuten. We genieten zelf elke dag met volle teugen van de mogelijkheden van de moderne techniek. Sommigen van ons hebben zelfs aktief bijgedragen aan de brede invoering ervan. We weten wat er met computers wel en niet kan. En als het om techniek gaat zien we dus soms ook helderder welke keizers er wel en welke er geen kleren aan hebben.
Wat betreft stemcomputers denken we dat de baten (makkelijker stemmen tellen, uitkomst sneller bekend) niet opwegen tegen de kosten (stemmentelling niet meer te controleren), en dat er dus helemaal geen sprake is geweest van vooruitgang.
Hoe zat het dan precies met die stemcomputers?
Er waren in Nederland in 2006 twee merken stemcomputers in gebruik. Fabrikant Nedap had een marktaandeel van 90% van de uitgebrachte stemmen en leverde een zware koffers in jaren-tachtig design met veel knopjes een heel klein schermpje. Het nieuwere NewVote van Sdu Uitgevers werd als complete dienstverlening op de markt gezet: gemeenten die een verkiezing moesten organiseren konden dat bijna geheel aan Sdu uitbesteden. Sdu maakte gebruik van een Windows machine met touch screen, compleet met ingebouwd GPRS-modem.
Omdat een papieren kopie van de stem ontbrak waren we voor de telling van de stemmen volstrekt afhankelijk van de software van de stemcomputers. De wet stelde dat van elk type elke vier jaar één enkele stemcomputer moest worden getest, gekozen uit tien stuks die door de fabrikant werden aangeleverd. Daar moest dan de software in zitten die de fabrikant eerder ter keuring had aangeboden. Wat betreft de overige negenduizend stemcomputers geloofden we die fabrikanten op hun blauwe ogen als ze zeiden dat daar precies dezelfde software in zat. En de openbaarheid kreeg al helemaal niets te zien. De broncode van de software in de stemcomputers, de keuringsrapporten, allemaal geheim.
Er waren wel allerlei eisen waaraan een stemcomputer moest voldoen. Het apparaat moest tegen vibratie en hoge luchtvochtigheid kunnen, en je mocht er geen schok van krijgen, zelfs niet als er een glas water overheen viel. Maar wat betreft de beveiliging tegen manipulatie was er helemaal niets geregeld. Dat weerhield de fabrikanten er niet van om te beweren dat het allemaal perfect beveiligd was. Manipulatie was niet mogelijk.
Wat is nou precies gebeurd?
Dat is een lang verhaal. De sterk ingekorte versie is dat wij om bovengenoemde redenen bezwaar gemaakt hebben tegen stemmen met behulp van stemcomputers, zoals dat in 2006 in heel Nederland was ingevoerd. Die bezwaren hebben we zo netjes mogelijk redenerend en met veel verwijzingen naar bronmateriaal geformuleerd. Zo zagen steeds meer mensen in dat we gelijk hadden en ontstond in steeds bredere kring twijfel over de stemcomputers. Toen we ook nog wat echte Nedap-stemcomputers in handen kregen konden we laten zien dat ze na een eenvoudige ingreep ook kunnen jokken over de uitslag op een manier waar de mensen om het apparaat heen niet meer achter komen. Het ministerie van BZK heeft geprobeerd de stemcomputers te behouden maar moest na enig mitsen en maren uiteindelijk toegeven dat er geen verantwoorde regelgeving te maken viel om de oude stemcomputers te kunnen blijven gebruiken. Wij begonnen deze campagne in de zomer van 2006. De stemcomputers werden in september 2007 afgeschaft, en in mei 2008 werd bekend dat er voorlopig ook geen nieuwe gebouwd gaan worden.
Het bovenstaande is een extreme versimpeling. Er waren ook nog een aantal civiele zaken en bestuursrechtprocedures voor nodig, en we hebben een hele reeks Wob-verzoeken ingediend om de waarheid boven tafel te krijgen. Op onze Nieuwsbrief pagina staan alle oude nieuwsbrieven die we verstuurd hebben, met daarin waarschijnlijk veel meer nieuws over wat er allemaal gebeurd is dan de gemiddelde lezer lief is.
Ja maar toch... Is afschaffen niet wat overdreven?
Nee. Met behulp van computers willen stemmen is juist gekkenwerk. Er zijn eigenlijk nauwelijks goede argumenten voor stemcomputers aangevoerd. Steeds weer gaat het over "sneller de uitslag bekend kunnen maken". Nederland kan kennelijk wel maanden wachten op een nieuw kabinet, maar een uurtje of twee voor een verkiezingsuitslag kunnen er niet af. Als we snelheid en efficiëntie werkelijk belangrijker vinden dan transparantie dan moeten we gewoon een opinie-onderzoek laten doen en dat bindend verklaren, dat is namelijk nog veel goedkoper en sneller.
Met papier kun je toch ook frauderen?
Jawel, maar het is lastiger om een grote fraude te plegen. Een voorbeeld: één van de grootste bekende verkiezingsfraudes uit de Nederlandse geschiedenis is het geval van raadslid Guus te M. uit de Brabantse gemeente Landerd. Deze goede man was kandidaat, en was tevens het stembureaulid dat de Nedap stemcomputer bediende in een stembureau. Op deze stemcomputer kreeg hij veel meer stemmen dan redelijkerwijs te verwachten was, 180 stuks. In de rest van de gemeente werd een handjevol voorkeursstemmen op hem uitgebracht. Deze Guus had tijdens de verkiezingsdag last van zijn rug en dus veel voor de stemcomputer rondgelopen, en veel kiezers herinneren zich dat het leek alsof ze helemaal niet konden stemmen. In eerste aanleg werd deze Guus wegens gebrek aan bewijs vrijgesproken maar in hoger beroep werd hij alsnog veroordeeld.
Met stembiljetten is het een stuk lastiger om in één stembureau zoveel stemmen te stelen. En om in alle stembureaus fraude te plegen vergt hele grote samenzweringen die meestal aan het licht komen. Met stemcomputers hoef je alleen maar een handjevol slimme techneuten te hebben en je kunt stemcomputers in hele steden tegelijk laten liegen terwijl het gedrukt wordt.
Tellen met de hand is toch foutgevoelig?
Waar mensen tellen zullen fouten gemaakt worden. Maar de lichte ruis van telfouten heft zich als de aantallen maar groot genoeg worden vanzelf weer op. Om in technische termen te spreken: bij verkiezingen is een meetbare ruis altijd te verkiezen boven een niet meetbare bias.
En wat te denken van mensen die onbedoeld ongeldig stemmen?
Er zijn inderdaad mensen die willen stemmen maar die een ongeldige stem uitbrengen. Meerdere kandidaten selecteren, dingen doorkruisen, noem maar op. Op de Nedap stemcomputers kreeg de 30e kandidaat van een partij vaak veel meer voorkeursstemmen dan de kandidaten op de 29e en 31e plaats. Dit omdat deze kandidaat bovenaan de tweede kolom op het stemvel stond. Als we er van uitgaan dat de helft van deze extra kiezers op de lijsttrekker van de partij er echter wilde stemmen en de helft op de lijsttrekker van de partij ervoor, dan waren daar ook aanzienlijke aantallen onbedoeld verkeerd getelde stemmen.
Maar waarom dan geen nieuwe stemcomputers?
De commissie Korthals Altes stelt dat er stemcomputers moeten komen waarbij de stem op papier geprint wordt zodat deze stemmen door een ander apparaat geteld kunnen worden. Dat is volgens ons vragen om gedoe, want papier dat de kiezers in handen hebben gehad kan kreukelen en vouwen, en dat geeft problemen. Daar hebben o.a. de Engelsen al veel nare ervaringen mee. Daarnaast kun je nog steeds met een radio-ontvanger opvangen wat iemand gestemd heeft, en afschermen hiertegen wordt extreem duur. Zelfs zonder deze afscherming zou het hele project al vele vele tientallen miljoenen euro's gaan kosten. En dat zijn bedragen waarbij we ons nog eens achter de oren zouden moeten krabben. Want je kunt daar natuurlijk ook uitstekend computers voor kopen die vaker dan één keer per jaar gebruikt worden, bijvoorbeeld door basisschool-leerlingen.
En stemmen via Internet dan?
Breek ons de bek niet open. De waterschappen wilden dat doen, maar dat brengt onder andere grote risico's voor het stemgeheim met zich mee. Gelukkig was de Tweede Kamer het met ons eens dat de broncode gepubliceerd moest worden en dat er een goedkeuringsprocedure voor moest komen. De broncode bleek een puinhoop en de keuring leverde op dat het stemgeheim met behulp van in de procedure gepubliceerde controle-bestanden te breken was. Dat was dus exit internetstemmen, en gelukkig maar.
Ook heeft internetstemmen het fundamentele probleem dat je geen idee hebt wie er achter de computer zit. Misschien stemmen kiezers wel met de hele familie, het hele studentenhuis of het hele bedrijf, met alle problemen voor stemvrijheid van dien. En dan is er nog de aanname dat de thuis-PC's van de kiezers voor zoiets veilig genoeg zijn. Voor wie dat gelooft hebben wij nog een mooie brug in de aanbieding.
Is dit het einde der tijden? Gaan we nu terug naar de oertijd?
Nee. Het is misschien wel het einde van blind vertrouwen. Het einde van "het is iets met techniek, dus het zal allemaal wel goed zijn". Nu de meeste mensen zelf van computers gebruik maken zien ze ook zelf dat je binnen de techniek ook goede en slechte keuzes kunt maken en dat vertrouwen ook bij gebruik van techniek wel ergens op gebaseerd moet zijn.
Wij